در این فصل از کتاب پر ارج ، نویسنده کتاب به بررسی یکی از مهم‌ترین و کمتر شناخته‌شده‌ترین حوزه‌های اندیشهٔ متأخر کارل مارکس می‌پردازد، یعنی صورت‌بندی‌های اجتماعی اشتراکی و دگرگونی‌های تاریخی آن‌ها. در فاصلهٔ سال‌های ۱۸۶۹ تا ۱۸۸۲، مارکس با نگاهی تازه به جوامع بی‌دولت، بی‌طبقه و اشتراکی در سراسر جهان می‌نگرد و از طریق مطالعهٔ منابع قوم‌نگارانه، به بازاندیشی در مفهوم کمونیسم، مالکیت، دولت و انقلاب اجتماعی دست می‌زند.

طیب حاج رضائی به یاری سایر جاهل ها و لات های تهران، محله باغ فردوس و چهارراه مولوی و خیابان های اطراف آن را " شاهانه" چراغانی کرد، طاق نصرت ها زد، مسیرِ ورود و خروج شاه و فرح را گلباران کرد، فرش های گرانقیمت پهن کرد، و عده ای را مامور کرد که به هنگامِ خروج فرح پهلوی از زایشگاه، در میان شادی و هلهله مردم بر سر نوزاد و فرح پهلوی و محمد رضا شاه تا مسافتی طولانی پول و گل بریزند، و خلاصه چنان بساط شادی و سروری راه انداخت

تا زمانی که حقیقت جهانِ بی مرز، که در ذهن و سفر های ذهن و رؤیا های دلنشین وجود دارد، خود را بر واقعیت جهانِ سراسر مرز، که بر عین و زندگی خالی از رؤیا حاکم است، تحمیل نکند، «میهن» با همان تعریف خاص و شناخته شده اش، اگرچه در مرز های جغرافیایی، محدود نمی شود، با مرز های جغرافیاییِ متداول است که تعریف می‌شود.
و باید هم چنین باشد.

در ایران، اعدام نه فقط یک ابزار قضایی بلکه ابزاری سیاسی و اجتماعی است که در طول چهار دهه‌ی گذشته، نقش پررنگی در تثبیت اقتدار و ارعاب عمومی داشته است. اعدام‌های گسترده‌ی دهه‌ی شصت، مجازات‌های مرتبط با مواد مخدر در دهه‌ی نود و اعدام معترضان در سال‌های اخیر، همگی بیانگر آن است که مجازات اعدام از چارچوب عدالت کیفری فراتر رفته و به سازوکاری برای کنترل جامعه و سرکوب اعتراضات تبدیل شده است. از این منظر، لغو مجازات اعدام نه تنها یک مطالبه‌ی حقوق بشری، بلکه ضرورتی سیاسی برای گذار به جامعه‌ای انسانی ‌تر و مدرن تر است.

پیش از هر چیز باید گفته شود که از ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ تا اشغال سفارت، سه کانون اصلی قدرت برای هدایت انقلاب اسلامی در ایران وجود داشت که عبارت بودند از: «شورای انقلاب»، «دولت موقت»(هر دو مستقر در شهر تهران) و بیت آیت‌‌الله خمینی در شهر قم. این سه کانون اگر چه تلاش می‌کردند که با هم هماهنگ باشند اما به دلیل دیدگاه‌های متفاوتی که در هدایت انقلاب داشتند به ویژه دو کانون شورای انقلاب و بیت امام خمینی با دولت موقت به طور آشکار، هم در گفتار و هم در کردار همسو نبودند و از این‌رو بود که رئیس دولت یعنی مهندس بازرگان به طور مرتب در پنهان و آشکار از تعدد کانون‌های قدرت، گله و شکایت داشت و این اختلاف تا جایی پیش رفت که مهدی بازرگان به انحلال مجلسِ خبرگانِ تدوین قانون اساسی رسیدکه هم نهاد شورای انقلاب و هم آیت‌الله خمینی، پشتیبان آن نهاد و مصوبه‌های آن بودند.

از پیش‌شرط‌های مهم یک صلح پایدار، به قدرت رسیدن یک جریان مترقی، سکولار و دموکراتیک هم در اسرائیل و هم در فلسطین است. بدون همکاری جریانات مترقی در هر دو طرف و مبارزه برعلیه نیروهای ارتجاعی و بنیادگرای مذهبیِ خودی، باز شاهد درگیری‌ها و جنگ‌های دیگری بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها خواهیم بود. نامه‌ی سرگشاده ۴۵۰ نفر از برجسته‌ترین یهودیان مترقی، از‌جمله روشنفکران، هنرمندان و مقامات پیشینِ اسرائیلی، که ضمن محکوم کردن اَعمالِ «خلاف وجدانِ» اسرائیل، از سازمان ملل و دیگر کشورها خواستار تحریم اسرائیل شدند، همراه با تلاش‌های جنبش‌های ضدجنگ، را باید جرقه‌هایی در این تاریکی مطلق دانست.

در آن روزگار، رژیم شاه در آستانه‌ی فروپاشی بود و نشانه‌های بیداری اجتماعی همه‌جا دیده می‌شد. امروز نیز، رژیم دیگری که خود را وارث قدرت می‌داند، به همان ابزارهای کهنه پناه برده است و به اعدام در داخل و گروگان‌گیری در خارج گسترش داده است.
در هر دو دوره، قزلحصار به نقطه‌ای بدل شد که وجدان جمعی ملت از پشت دیوارهای بلندش به سخن درآمد.

سان دیدن از ارتش و استفاده از آن برای فشاربه دولت‌های ایالتی بویژه به ایالت‌های دموکرات و حتی مداخله در امورانتخاباتی (چه بسا برای تضمین پیروزی انتخابات میان دوره ای که برایش حیاتی است)، و نیز مداخله در اموردادگستری و قضاوت.... و یا درهم کوبیدن آن چه دولت عمیق و فاسد ( بوروکراسی فاسد واشنگتن و دولت فدرال ) می نامد و تضعیف و سرکوب استقلال دادگاه‌ها و دانشگاه‌ها و قطع بودجه آن‌ها ... همه و همه بخشی از پروژه بلندبالای با صطلاح مک ترامپیسم بشمار آورد.

حال پرسشی هست. پرسشی بنیادی. پرسشی که بدون طرح آن و یافتن پاسخ درخور و مستند، ممکن نیست که بتوان از این چاله هرز ژرف فرهنگی و تاریخی بیرون آمد و جامعه ی سالم و انسانی داشت. یعنی از چاله هرز غیبت " انسان چونان حیاتمند عقلانی و مسئول اخلاقی‌" بالفعل بیرون آمد. ما هرگز نمی توانیم از بلیه ی بی اخلاقی، فقدان مسئولیّت فردی و اجتماعی و بلیه های متعّدد دیگر بیرون بیائیم و جامعه ای یعنی روابطی انسانی و متعادل مسئول، مسئول به نحو " انسانی" انسانی در معنی اومانیستی یا " انسان سکولر و متعهّد" و درخور انسان، آنهم در تعریف " انسان چونان حیاتمند عقلانی و مسئول" بسازیم، مگر آنکه چاله هرزهای ژرف فرهنگی و تاریخی خود را عریان بشناسیم و بکوشیم تا از آنها عبور کنیم.

شما که در آغاز راهید، در جهانی پر از پرسش و تضاد ایستاده‌اید. جهانی که در آن تکنولوژی با سرعتی سرسام‌آور پیش می‌تازد اما هنوز در بسیاری از گوشه‌هایش تبعیض، نابرابری، خشونت و سرکوب حضور دارد. در چنین جهانی، انسان بودن خود یک کنش است؛ دفاع از آزادی، یک مسئولیت اخلاقی است! این نوشته دعوتی است به اندیشیدن، نه فرمانی برای پیروی. گفت‌وگویی است میان نسل‌ها، میان امید و تجربه، میان رؤیا و واقعیت.

غرب و آمریکا- مراد دولتهای حاکم است- کماکان پراگماتیستی عمل خواهند کرد. هم زمان با تشدید تحریم ها و فعال شدن مکانیسم ماشه، رژیم اسلامی در مواجهه با انفجار ناشی از بحران اقتصادی و گرانی و تورم و بیکاری و بیکارسازیها، به ارعاب از طریق اعدام های بیشتر دست زده است. در همان حال سازمانهای امنیتی در کشورهای اروپائی به تحرکات رژیم اسلامی برای تهدید، ربودن و یا قتل مخالفان سیاسی اشاره کرده اند. تاکنون فقط MI5 یعنی اداره امنیت داخلی انگلیس صراحتا به این حرکات اشاره ای داشته است و دیگر کشورها، از جمله فرانسه، “بخاطر باز گذاشتن مسیر مذاکره” با رژیم اسلامی، چنان تهدیداتی را در قلمرو حاکمیت خود، مسکوت گذاشته اند.

ازآغازپیدائی روشنفکری در ایران تا به امروز صدها روشنفکر سیاسی، زن و مرد، بنام و گمنام، با هدف ایجاد جامعه ای دموکرات، سکولار و پیشرفته تلاش کرده اند، رنج ها کشیده اند وزندگی و جان در این راه گذاشته اند. نوشتن در بارۀ آنان و نظراتشان کار پژوهشی ای سترگ و سامان یافته می طلبد. در این کتاب*نام و نظرات بسیاری از آنان آورده شده است. اینجا فقط یادی ازچند تن ازآنان می کنم.

بحران حکومتی در شرایطی عیان و آشکار میشود که "حکومت نتواند به شیوه گذشته و بدون درد سر از سوی جامعه مدنی، به قدرت خود ادامه دهد "، این حکم هم اینک در جامعه ایران بیشتر به واقعیت نزدیک تر شده است. حکومت اسلامی در همه حوزه ها با یک بحران فزاینده و لاینحلی مواجه است. این بحران نیز آنچنان به جامعه سرایت نموده که جامعه مدنی در همه حوزه ها خود را نا امید، مایوس و مصیبت بار احساس می کنند و این نوع حالت، بی شک یک زنگ خطری خواهد بود که امکان دارد جامعه ایران به سوی یک هیولای بازدارنده اجتماعی و محیطی سوق داده شود.

دو سال پس از آغاز جنگ ویرانگر غزه، جهان به نقطه‌ای رسیده است که دیگر نمی‌تواند در برابر فاجعه سکوت کند. جنگی که از ابتدا با شعار «نابودی حماس» آغاز شد، در عمل به ویرانی کامل نوار غزه، کشته ‌شدن ده‌ها هزار غیرنظامی، و بی‌خانمان شدن میلیون‌ها فلسطینی انجامید. اما نتیجهٔ نهایی آن نه «پیروزی» اسرائیل، بلکه شکل‌گیری یکی از گسترده ‌ترین جنبش‌های اعتراضی جهانی علیه صهیونیسم و حامیان غربی‌اش است.

پیشینه ماچادو گویای این واقعیت است که او در مبارزه اش ضد هوگو چاوز، رییس جمهور فقید و خودکامه ونزوئلا و جانشین او، نیکلاس مادورو، تنها به روش های صلح آمیز بسنده نکرده است. رد پای حضور او در کودتای سال ۲۰۰۲ علیه هوگو چاوز مستند است. او پشتیبان دخالت قدرت های خارجی در ونزوئلا و در صورت لزوم توسل آنها به زور نظامی برای سرنگونی مادورو از قدرت است. درماههای اخیر، ماچادو از بمباران قایق های ونزوئلایی و کشتار سرنشینان آنها بوسیله دولت ترامپ دفاع کرده‌است، اگرچه گناهکار بودن سرنشینان در امر قاچاق مواد مخدر، مورد تایید مقامات بی طرف بین المللی قرار نگرفته است.

در شرایطی که سیاست مرگ و وخامت فزاینده وضعیت معیشتی، اجتماعی و سیاسی مردم ایران به بحرانی فراگیر بدل شده، یافتن راهبردی مؤثر برای مواجهه با این وضعیت، به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های ذهنی کنشگران سیاسی، جامعه‌شناسان و اقتصاددانان بدل گشته است. در مجموعه گفت‌وگوهای پیش‌رو، کوشیده‌ام چشم‌انداز سه گونه از سیاست‌ورزی در قبال نارضایتی‌ها و اعتراضات مردمی را بررسی کرده و افق‌های ممکن پیش‌رو را تحلیل کنم.

اما در مورد پیام اسرائیل به پوتین که این روزها سخت مشغول سیاسی کاری و مداهنه کاری در مورد صلح و جایزه نوبل ترامپ و دادن رشوه‌های مفت است، دو فرضیه قابل تأمل و چه بسا هردو باهم مطرح هستند: نخست آن که می دانیم دولت اسرائیل این روزها سخت مشغول پروژه صلح ترامپ و درگیرچالش‌های مهم آن است.

کمیته نوبل با دادن جایزه صلح امسال به خانم ماریا کورینا ماچادو، به عنوان رهبراپوزیسیون ونزوئلا ، در واقع با یک تیر چندین هدف را نشانه گرفته است: از یک سو تلاش ورزیده است که بطورمستقیم خویشتن را از اصابت رسوائی جبران ناپذیراهداء جایزه نویل به ترامپ، مدعی دروغین صلح طلبی که از قضا بیش از همه قدرت‌ها، مستقیما در جنایات غزه و حمایت بی قید وشرط و تجهیراسرائیل و نیز تقویت میلیتاریسم و افزایش بودجه های جنگی دولت‌ها و هم چنین سرکوب و بازپس گیری دست آوردهای اجتماعی جامعه مدنی در آمریکا، سهم داشته است برهاند.

ایران را چرا باید دوست داشت؟ این عنوان مجلس بزرگداشتی ست یا بود به بهانه ی صدمین سالروز تولّد ایرج افشار محقق و نسخه شناس معروف متون کهن فرهنگ ایرانی، با شرکت چهره هایی مثل : خانم ژالهء آموزگار متخصص زبان و فرهنگ باستانی ایران و سید مصطفی محقق داماد (روحانی/ ملّا) عضو موثّر دارالمعارف اسلامی و چندین مجمع مشابه دیگر و یکی از چهره های نیرومند پشت پرده ی رژیم حاکم جمهوری اسلامی و تنی چند دیگر که روز ۱۶ آذر ماه ۱۴۰۴ مقارن ۸ اکتبر ۲۰۲۵ در محل کانون زبان پارسی، موقوفات دکتر محمود افشار در باغ فردوس تهران - شمیران برگزار شد.

پیشگفتار: نسل جوان یا بزبانی دیگر نسل زد*، پویندگان فردا، قلب‌های پر از شور و امید! در این روزگار پر تلاطم، وقتی جهان با سرعت نور در حرکت است، شما در میانه جریانات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی قرار گرفته‌اید. هر نگاه شما، هر تصمیم و هر انتخاب شما، پیامدهایی دارد که نه تنها زندگی خودتان، بلکه جامعه و حتی تاریخ را شکل می‌دهد.

صدها روشنفکر سیاسی، زن و مرد، بنام و گمنام، از آغاز پیدائی روشنفکری در ایران با هدف ایجاد جامعه ای دموکرات و سکولار و پیشرفته تلاش کرده اند، رنج ها کشیده اند و زندگی و جان در این راه گذاشته اند. نوشتن در بارۀ آنان و نظراتشان پژوهشی سترگ و سامان یافته می طلبد. در این کتاب* نام و نظرات بسیاری از آنان آورده شده است. اینجا فقط یادی از چند تن از آنان می کنم.

رفتن طرفین پای توافق را باید بازتاب بی فرجامی دیگربار حل مسئله‌ی فلسطین از طریق زور و جنگ دانست. همانی که در همه‌ی این چندین دهه بارها و بارها و در انواع برآمدها، واقعیت تلخ خود را نشان داده است. دو سال اخیر هم که وحشتناک‌ترین‌ کشتارها طی ۷۵ سال گذشته‌ی تاریخ این منطقه بود، به اثبات رساند که موجودیت فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها به عنوان ملت،‌ انکار ناشدنی است. نه اسرائیل را می‌شود نابود کرد و نه منکر ملت بودن فلسطین شد.

علیرغم اینکه اسرائیل حتی در این عقب نشینی تحمیلی، کماکان بر انکار حق مردم فلسطین برای تشکیل دولت پافشاری کرده است، و رسما نپذیرفته است که مسئول چنان فجایعی است، اما با اینحال کاملا مشخص است که در برابر اعتراض وسیع جهان متمدن و نارضایتی ها در میان خود شهروندان اسرائیل، زانو زده اند. آن میلیونها مردم معترض در سراسر جهان اکنون بروشنی میدانند که این اراده آنها بود که "علیرغم" تمایل واقعی ترامپ و نتنیاهو، برای اشغال و تصرف کامل غزه و تکمیل تا به آخر جنایات ضد انسانی، بخشا به طرح بیست ماده ای جناب ترامپ "تحمیل" شد. د

آنچه مسلم است جامعه با این التهاب و بحران پیش نخواهد رفت، رژیم ولایت قادر به حل این همه بحران که از درو دیوار آوار می شود نیست، راه نجات و خروج در دست خود مردم است، باید قبل از برنامه ریزی دولت های بیگانه و دخالت در امور داخلی میهن، خود مردم به پا خیزند و ماشین سرکوب را درهم شکنند و طرح نو براندازند و بر سونوشت خود حاکم شوند، سرزمین وسیع و گسترده ایران همه ظرفیت های پیشرفت و توسعه پایدار را دارد باید همه واحد های ملی با همکاری و مشارکت همگانی این زمینه را بکار برند و از ارتجاع برای همیشه نجات یابند...

فعال شدن مکانیسم ماشه یا بازگشت خودکار تحریم‌‌های سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، که ترکش اصلی آن به مردم ایران می‌خورد، به معنای ورود رژیم به مرحله‌‌ی تازه‌ای از انزوای سیاسی و اقتصادی است. با اجرایی شدن این سازوکار، تمام امتیازهائی که در ارتباط با توافق برجام به‌دست آمده بود لغو و ایران عملاً به وضعیت پیش از توافق برجام باز خواهد گشت، با این تفاوت که اکنون ظرفیت منطقه‌ی و بین المللی نظام برای مقاومت در برابر فشارهای جهانی تضعیف شده و خشم و نارضایتی مردم از حکومت هم افزایش چشمگیری پیدا کرده‌است.

چرا و چگونه شروع شد؟ و چرا به اینجا رسید؟ این سوالات و سوالاتی بیش از آن، برای سال‌ها در ذهنم ایجاد شده و متاسفانه جوابی که بتوان آن را در چهارچوب حقوق بشر امروزی گنجاند، نمی توانم پیدا کنم. براستی چرا تعداد زیادی از «قدرتهای بزرگ دنیای متمدن» از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، تصمیم گرفته‌اند که فلسطینی‌ها باید از سرزمین ابا و اجدادی خود بیرون رانده شوند و قومی دیگر، که البته، تعدادی از آن‌ها به درستی در همین سرزمین، برای هزاران سال زندگی می کردند به حاکم مطلق تبدیل شوند؟

»  راهبردهای نیروهای ترقی‌خواه در لحظه‌ی بحران هژمونیک
»  مکانیزم ماشه جمهوری اسلامی را به کدام سوی می برد؟
»  از رؤیای آزادی تا چرخه‌ی استبداد
»  روزِ جهانی «عدم خشونت»* و کشتار روشنفکران در ایران
»  روانشناسی جامعه ایران پس از جنگ دوازده روزه و پرسش قیام ملی (بخش دوم)
»  بحران ها و ارجحیت های امروز ایران در کجا قرار داریم و چه باید کرد؟