وقتی در زمان حال احساس ناتوانی می‌کنیم و آینده مبهم به نظر می‌رسد، گاهی نگاه به گذشته کمک‌کننده است. مثلاً پروژه «سایبرسین» استافورد بیر در شیلی دهه ۱۹۷۰ که تلاش داشت نوعی سوسیالیسم دموکراتیک مبتنی بر سایبرنتیک ایجاد کند. او می‌خواست جامعه و اقتصاد را با فناوری‌های سایبرنتیکی به شکلی برابرتر و فراگیرتر سازمان دهد.
نمونه جدیدتر، مدل شهر بارسلونا در برابر الگوهای «شهر هوشمند» مبتنی بر اقتصاد پلتفرمی است که تحت مدیریت فرانچسکا بریا به‌عنوان کمیسر فناوری و نوآوری شهری شکل گرفت. این شهر زیرساخت‌های دیجیتال را به‌صورت دموکراتیک و از پایین در اختیار شهروندان قرار داد و وابستگی به زیرساخت‌های دیجیتال انحصاری مانند مایکروسافت را کاهش داد.

یوهان گوتلیب فیشته در سدهٔ نوزدهم، فیلسوف معیار بورژوازی آلمان به‌شمار می‌رفت. نام او در کنار بزرگ‌ترین قهرمانان فکری زمانه، چون شیلر و گوته، برده می‌شد. با این همه، فیشته همواره چهره‌ای دوقطبی و مناقشه‌برانگیز بوده است. در دوران زندگی‌اش، او را دموکراتی بیش از حد رادیکال، ملحد، برانداز و هوادار انقلاب فرانسه می‌دانستند؛ کسی که علیه نظام طبقاتی و سلطهٔ اشراف می‌شورید. اما اندکی بعد، او به فیلسوف یک ملت آلمانیِ سرافراز بدل شد و موادی فکری فراهم آورد که در سدهٔ بیستم حتی ناسیونال‌سوسیالیست‌ها نیز بتوانند با حرارت به او استناد کنند.

به مناسبت نودمین سال تولدش، او سخنرانی‌ای تحت عنوان «اخلاق و فضیلت» داشت که در این زمینه جالب است. این سخنرانی درباره دو متفکر بزرگ آلمانی، ایمانوئل کانت و گئورگ ویلهلم فریدریش هگل است. کانت با امر مطلق خود، ایده اخلاق جهانی را طراحی کرد و هابرماس به آن متعهد بود. هگل در مقابل، مفهوم فضیلت را مطرح کرد؛ یعنی اخلاق جهانی از آسمان نازل نمی‌شود، بلکه در شرایط تاریخی و سیاسی خاص شکل می‌گیرد. سپس، هابرماس ادامه می‌دهد که کارل مارکس می‌گوید فضیلت تاریخی می‌تواند به ایدئولوژی تبدیل شود.

باکهاوس تا آخرین روزهای زندگی اش شوق و شورخود را، از همه مهمتر کنجکاوی تشنگی ناپذیر خود را برای یادگیری و فراگیری مباحث فلسفی، جامعه شناسیک و تاریخی ازدست نداده بود. او هرروز اخبار سیاسی آلمان و جهان را از طریق روزنامه دنبال می کرد. با من از نگرانی هایش در بارۀ وضعیت جهان و همینطور ایران سخن می گفت. او برای انسانهایی که دربرابر رژیمهای دیکتاتوری و سیاستهای امپریالیستی می ایستند واز موضع خود دفاع می کنند، احترام خاصی قائل بود. بدترین سرزنش او متوجۀ فرصت طلبان سیاسی و چپ های سابق می شد که هم اکنون مجیزگوی روابط و مناسبات سرمایه داری شده اند. آخرین دیدار من با او تقریباً یک ساعت پیش از مرگ اش بود.

با آن که سه هفته از آغاز تجاوز نظامی امریکا و اسرائیل میگذرد و هر چند نیروهای نظامی ایران تا کنون دست بالا را در این جنگ دارند، اما هنوز نمیتوان درباره سرنوشت نهائی این جنگ آخرالزمانی سخنی گفت. الکساندر دوگین مشاور پوتین و تحلیلگر سیاسی روس بر این باور است که این جنگ نمیتواند به آتش‌بس منجر شود، زیرا تجربه جنگ دوازده روزه آشکار میسازد که هرگاه اسرائیل و امریکا نتوانند به بخشی از اهداف خود دست یابند، حاضر به آتش‌بس میشوند و پس از چندی با بازسازی و تقویت نیروها و سلاح‌های خود دوباره جنگ را آغاز میکنند تا بتوانند به هدف نهائی خود که سرنگونی جمهوری اسلامی و تجزیه ایران با هدف سلطه بر منابع انرژی ایران است، دست یابند.

رنج تاریخی در پیوند با واپس گرایی و ارتجاع تاریخی، گذشته را به پناهگاه مبدل ساخته؛ و حافظۀ تاریخی را در گیر و دار تناقضات حل نشده تاریخی به گذشته پیوند زده؛ و همراه با نوستالژی به عنوان یک بازنمایی معیوب زمان تاریخی به تعلیق آگاهی های اجتماعی روی آورده است. نمودهای این رنج تاریخی را می توان در دوگانگی کاذب روندهای نوستالژیک به وضوح مشاهده کرد. فرایندی که کنش های انقلابی را تاریخ زدایی کرده و از سیاسی شدن آن ها ممانعت می کند.

آخرین جمله کانت این بود: «خوب است.» همین جمله سرنوشت اولین موزه او را نیز رقم زد؛ موزه‌ای که اکنون در لونه‌بورگ افتتاح شده و تصویر کلیشه‌ای از او به‌عنوان فیلسوفی عبوس و دور از جهان را کنار می‌زند. هیچ‌گاه کانت به اندازه امروز برای ما ارزشمند نبوده است، زیرا هیچ زمان دیگری از زمان درگذشت او تاکنون، روشنگری تا این حد تهدید نشده بود. هر روز ابزارها و شیوه‌های تازه‌ای برای محدود کردن آزادی اندیشه پدید می‌آید، اما کانت همیشه به فرد انسان امید داشت.

رفتار سیاسی پرسش‌برانگیز هر مؤلفی همواره بر آثارش نیز سایه خواهد انداخت. ولی آثار هیدگر و به ویژه "هستی و زمان" آن چنان جایگاه بلندی را در تفکر فلسفی سده‌ی بیست دارند که صرف داشتن سوءظن، آن‌ها را بی‌ارزش نمی‌سازد. گوهر این آثار را دهه‌ها پس از فروپاشی فاشیسم نمی‌توان نادیده گرفت. گر چه اکنون بیش از پیش از دلبستگی هیدگر به فاشیسم اطلاع پیدا کرده‌ایم.

یکی از عمیق‌ترین دستاوردهای اندیشه دهه هفتاد فرانسه، که در گفتگو با دلوز ۱۹۷۲ بیان شد، این است که روشنفکران باید گفتمان‌های دیگران در جامعه را آشکار کنند و بشناسند. همین امر باعث شد که جنبش‌های آزادی‌خواه تا امروز به آثار فوکو و دلوز ارجاع دهند.
فوکو بر این باور بود که گفتمان را باید از طریق عملکردهای گفتمانی خود آن گفتمان توضیح داد. نمونه‌ای از خارج بودن از گفتمان، مونسونده گیاه‌شناس گرگور مندل بود، که به دلیل فقدان واژگان و ابزارهای علمی زمان خود، به عنوان یک نادان و شخص خصوصی شناخته شد و آزمایش‌هایش ممنوع گردید.

او همراه با هوادارانی از جمله کارل لیبکنشت سازمانی به نام «اتحادیه اسپارتاکوس» را بنیان گذاشت که بعدها در سال ۱۹۱۹ به تشکیل حزب کمونیست آلمان انجامید.
چند روز بعد، او و کارل لیبکنشت مردم را به تظاهرات گسترده‌ای علیه دولت سوسیال‌دموکرات در برلین فراخواندند. در همان زمان رزا لوکزامبورگ برای روزنامه (پرچم سرخ) نیز می‌نوشت.
قیام موسوم به قیام اسپارتاکیست ها در ژانویه ۱۹۱۹، در دوران جمهوری وایمار، رزا لوکزامبورگ را به دشمن دولت تبدیل کرد. او از ترس جان خود مجبور شد مخفی شود.

در جستاری کوتاه، امبرتو اکو در سال ۱۹۹۵ به‌ اختصار و با دقت توضیح داد که چه ویژگی‌هایی «فاشیسم جاودانه» را می‌سازد ـ تحلیلی که امروز نیز همچنان صادق است.
فاشیسم واحدی وجود ندارد که صرفاً به‌طور تاریخی با دوران ناسیونال‌سوسیالیسم گره خورده باشد؛ بلکه در اشکال گوناگون سر برمی‌آورد، همچون زخمی چرکین ریشه می‌دواند، بزرگ می‌شود و آرام اما قدرتمند در سراسر جامعه نفوذ می‌کند. این نگاه نویسنده و نشانه‌شناس فقید ایتالیایی، امبرتو اکو بود. سخنرانی او با عنوان «فاشیسم جاودانه»، که نخستین بار در سال ۱۹۹۵ ایراد شد، اکنون در مجموعه‌ای با همین نام منتشر شده است.