تصاویر زنانی جوان از ایران که کنار عکس در حال سوختن رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، سیگار روشن میکنند، در جهان دست به دست میشود. این اقدام، نوعی تحریک دوگانه است.
ویدیویی که اخیراً در اینترنت منتشر شده و یک زن ایرانیتبار را نشان میدهد که کنار عکس در حال سوختن خامنهای سیگار روشن میکند، طی روزهای اخیر توجه بینالمللی را جلب کرده است. هرچند زن جوان در فیلم، در کشوری حضور دارد که رئیسجمهور آن را نمادین میسوزاند، او در زمستانی روشن و با پالتوی بلند در کانادا ایستاده است. با این حال، این ویدیو همزمان بهعنوان بخشی از یک حرکت بزرگتر اعتراضی جوانان ایرانی مطرح شده است.
هنوز نمیتوان گستردگی واقعی این اعتراضها را ارزیابی کرد و معلوم نیست که آیا این پدیده بیشتر مجازی است یا واقعی. با این وجود، در اینترنت نمونههایی از تقلید این اقدام مشاهده میشود؛ برخی زنان صریحاً اعلام کردهاند که تصویر خود را با کمک هوش مصنوعی و برنامهٔ جنجالی «گروک» ایلان ماسک ساختهاند. با این حال، این اقدام با روند اعتراضات زنان ایرانی در سالهای اخیر مطابقت دارد. زنان ایرانی، بهویژه آنهایی که در تبعید هستند، به عنوان چهرههای شجاع انتقاد از رژیم شناخته میشوند. برخی از آنها روسریهای خود را آتش زدند، موهایشان را کوتاه کردند و با این کار خطرات زیادی را پذیرفتند، و بسیاری خارج از ایران را تحت تأثیر قرار دادند.
تا کنون زنان در اعتراضهای خود عمدتاً از لباس و بدن خود برای بیان موضع استفاده میکردند. اما اکنون آنها، بهطور نمادین، رهبر رژیم و در نتیجه کل نظام را به چالش میکشند. بخشی از این نمایش که خشونت علیه یک انسان را ستایش میکند، البته میتواند نگرانکننده باشد.
زن کانادایی، پس از روشن کردن سیگار کنار عکس در حال سوختن، به زودی آن را روی زمین میاندازد و با انگشت میانی دست چپ خود اشاره میکند؛ در دست راست او، سیگار قرار دارد. این حرکت، دومین عنصر این تحریک است و بیانگر خواست استقلال و خودمختاری زنان است، چیزی که در ایران با تمام قدرت سرکوب میشود.
در عین حال، زن سیگار به دست، نماد جهانیای قابل فهم است. ویدیو از کانادا شبیه نقل قولی از جنبشهای آزادی زنان در اوایل قرن بیستم است؛ زنانی که برای نشان دادن استقلال خود، سیگار میکشیدند. در آن زمان، سیگار کشیدن امری مردانه بود و زنان سیگاری، خارج از عرف و گاه فاسد به نظر میرسیدند. در بوستون در سال ۱۹۱۱، یک کشیش خواستار پاکسازی اخلاقی شهر از جرم، فحشا و «زنان سیگارکش» شد.
در دههٔ ۲۰ میلادی، بسیاری از زنان برای نشان دادن اعتماد به نفس خود با سیگار به تصویر کشیده شدند. مارلنه دیتریش در آلمان نماد زنی نوظهور بود که با سیگار و لباس رسمی، هنجارهای اجتماعی را میشکست. صنعت سیگار نیز به گسترش بازار مصرفکنندگان زن علاقه داشت. البته زنان همچنان با مخالفت و نقد مواجه بودند. یک مجلهٔ آلمانی در اواخر دههٔ ۲۰ مقالهای با عنوان «تنباکو و زنان» منتشر کرد که عکسها تحریکآمیز و لحن مقاله طنزآلود و تحقیرآمیز بود؛ نویسنده سیگار را نشانهای از «زن مردنما» میدانست.
در ایران نیز تنباکو نقش ویژهای در تاریخ اعتراضات داشته است. در اواخر قرن نوزدهم، مردم با خودداری از مصرف تنباکو علیه شاه شورش کردند و او را مجبور به لغو امتیاز انحصاری تنباکو به یک شرکت بریتانیایی کردند. در دههٔ ۵۰ میلادی، ملکهٔ ثریا بدون محدودیت در مراسم رسمی سیگار میکشید، اما به دلیل عدم انجام «وظایف زنانهٔ خود» از سوی شوهرش تبعید شد.
در ایران معاصر، مواد مخدر ارزان و در دسترس هستند، اما کشیدن سیگار در اماکن عمومی محدودیت دارد. مقاومت در برابر چنین محدودیتهایی، حتی از فاصلهٔ ایمن، نماد مخالفت با فشارهای بیرحمانه و همبستگی با زنان در ایران است.
زن کانادایی، که نام واقعی خود را به دلایل امنیتی فاش نکرده، چنین گفت:
«دل من با دوستانم در ایران است.»
به نقل از هفتهنامه اشپیگل شماره 4 سال 2026
