پیروزی انتخاباتی خوسه آنتونیو کاست به معنای بازگشت راست افراطی در شیلی است. با این حال، نیروهای چپ نیز در قبال این وضعیت بیمسئولیت نبودهاند و سهمی از مسئولیت را بر عهده دارند.
در یک آگهی تبلیغاتی انتخاباتی برای همهپرسی سال ۱۹۸۸ درباره ماندن یا کناررفتن آگوستو پینوشه، دانشجوی جوان حقوقی ظاهر شد و آشکارا وفاداری خود را به رژیم نظامی اعلام کرد. او خوزه آنتونیو کاست بود؛ برادر کوچکتر میگل کاست، وزیر پینوشه و یکی از «پسران شیکاگو»ی بدنام که در دوران دیکتاتوری، دولت شیلی را بر پایه آموزههای نولیبرالی مکتب شیکاگو دگرگون کردند. بیش از سه دهه بعد، همین مرد به مقام ریاستجمهوری انتخاب شده است.
برای نخستین بار از پایان دیکتاتوری نظامی—دورانی که در آن هزاران نفر تحت تعقیب قرار گرفتند، شکنجه شدند و به قتل رسیدند—شهروندان شیلی رئیسجمهوری را برگزیدهاند که نهتنها دیکتاتوری پینوشه را محکوم نمیکند، بلکه آن را میستاید. کاست در جریان کارزار انتخاباتی ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۷ گفت باور دارد اگر پینوشه هنوز زنده بود، «بیتردید به او رأی میداد». او فعالیت سیاسیاش را در حزب فوقمحافظهکار UDI آغاز کرد؛ حزبی که بهدست خایمه گوسمان—از ایدئولوگهای محوری دیکتاتوری و از معماران قانون اساسیِ همچنان معتبرِ شیلی—بنیان گذاشته شد. زمانی که این حزب از نظر کاست بیش از حد میانهرو شد، او حزب خود را تأسیس کرد.
درهمشکستن جامعه مدنی در دوران دیکتاتوری، جامعهای مضطرب و بیاعتماد برجای گذاشته است؛ جامعهای که در آن مردم به یکدیگر اعتماد ندارند. کاست بهطور هدفمند جرموجنایت و مهاجرتِ نامنظم را به موضوعات محوری کارزار انتخاباتی خود بدل کرد. در دورههای بیثباتی اقتصادی و افزایش ناامنی، او وعده بازگرداندن نظمی را میدهد که بهزعم او از دست رفته است. همزمان، دولت چپگرای گابریل بوریچ نتوانست بهطور محسوس شرایط مادی زندگی مردم را بهبود بخشد. این ناامیدی سهم تعیینکنندهای در شکست نامزد چپ، ژانت خارا، داشت. بسیاری از همان افرادی که در سال ۲۰۱۹ صدها هزار نفره علیه نابرابری اجتماعی به خیابانها آمده بودند، این بار به کاست رأی دادند. هرچند اکثریت جامعه شیلی میراث اقتدارگرای پینوشه را رد میکند، اما بنا بر نظرسنجیها حدود یکسوم جمعیت دیکتاتور را مثبت ارزیابی میکنند یا کودتای نظامی ۱۹۷۳ را موجه میدانند. این افراد با پیروزی انتخاباتی خوزه آنتونیو کاست احساس جسارت و تأیید میکنند. در جشنهای پس از انتخابات، در کنار پرچمهای ملی، بنرهایی با تصویر پینوشه نیز به اهتزاز درآمد.
بیتردید همه شیلیاییهایی که به کاست رأی دادهاند، پینوشه را ستایش نمیکنند. اما حمایت گسترده از او نشان میدهد که یک نامزد راست افراطی میتواند در جامعهای نگران، ناراضی و پارهپاره، به گزینهای دارای اکثریت بدل شود—اگر چپ نتواند مردم را به یک پروژه سیاسی قانع کند. پیروزی انتخاباتی کاست صرفاً یک چرخش به راست نیست؛ بلکه به معنای پایان یک دوره سیاسی است که با خیزش اجتماعی سال ۲۰۱۹ آغاز شد.
۱۵.۱۲.۲۰۲۵
به نقل از سایت نشریه تاتس Taz
یادداشتی از سوفیا بودنبرگ
