محاکمه غیابی جعفر پناهی بار دیگر ثابت کرد که در آن ملک هیچیک از هنرمندان در امان نیستند.چه سینماگر ،چه اهل قلم چه زنان بازیگر و هنرمندی که در خیزش انقلابی « زن زندگی آزادی »حجاب از سر بر گرفتند. هم از طرف نیروهای امنیتی بازجویی شدند.هم از طریق قوه قضاییه مشکلات تازه ای برای آنها تولید شد. بویژه در حیطه هنری دچار محدودیت های مضاعف شدند. به دادگاه فراخوانده شدند. حکومت سعی کرد به اشکال گوناگون آنها را مجازات کند. واقعیت این است که زنان هنرمند ما بهرغم فشار مضاعف به نوبه خود ایستادگی کردند .
باری ،جعفر پناهی فیلم « یک اتفاق ساده » را بدون مجوزه رسمی و با سرپیچی در برابر حجاب اجباری ساخت .
شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران جعفر پناهی ،کارگردان و فیلمنامه نویس را بار دیگر به یک سال زندان،دوسال ممنوعیت از کشور و دیگر مجازات ها محکوم کرد .
بعد از آنکه جایزه «نخل طلا» فستیوال «کن» در فرانسه به او تعلق گرفت، اعلام کرد که تصمیم ندارد در فرانسه بماند. با آنکه به عواقب سفرش آگاه بود، گفت به ایران برمیگردد. سخنرانی او در دفاع از آزادی بیان و اندیشه و هنر، و محدودیتهای زیادی که در همهی عرصه ها در زندگانی مردمان میهنمان اعمال میشود. تأثیر گذار بود. کارگردان آگاهانه دست به انتخاب زد، می دانست به محض بازگشت به وطن ممکن است بازداشت شود. مقامات قضایی و امنیتی برای او پرونده سازی خواهند کرد.
با خودش می گفت:« ایران وطن من است و من حق دارم به خانه و زندگی ام برگردم» به محض رسیدن به فرودگاه مورد استقبال بینظیر اهالی سینما قرار گرفت.در واقع حضور اهالی سینما در فرودگاه مفهوم سمبولیک داشت . جعفر پناهی برنده «نخل طلا ی فستیوال کن» نماینده سینماگران معترضی است که برغم سانسور ،و برغم آنکه مجبور شده بود فیلمش را با حداقل ا،مکانات بسازد راهی فرانسه شد. و فیلم یک اتفاق ساده در فستیوال « کن» اکران شد. و مورد استقبال هیئت داوران قرار گرفت. پناهی جایزه نخل طلا را از آن خود کرد ،جایزه نخل طلا بدون تردید نه فقط به سازنده فیلم ،بلکه به هنرمندانی تعلق دارد که زیر تیغ سانسور و محدودیت هایی از این دست به خلق آثار سینمای زیرزمینی روی آورده اند .
به گفتۀ« مصطفی نیلی» وکیل جعفر پناهی ،شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب اسلامی تهران این حکم غیابی را برای« فعالیت تبلیغی علیه نظام » صادر کرده است. مصطفی نیلی در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت:« دادگاه همچنین جعفر پناهی را به :« دوسال ممنوعیت عضویت در گروه ها و دسته جان سیاسی و اجتماعی » محکوم کرده است.از جمله اتهاماتی که دادگاه انقلاب مطرح کرده است,موارد زیر می باشد:« حمایت از محکومین امنیتی ،حمایت از اغتشاشات ،اعتراض به صدور حکم اعدام » و نمونه هایی از این دست.
در اینجا لازم است که به مخاطبان خاطر نشان کنیم که این مستند ساز سینمای ایران پیشتر بخاطر دفاع از حقوق مردم و اعتراض به وضعیت حاکم بر جامعه بازداشت شده بود،بار اول در سال ۱۳۸۸ همزمان با اعتراضات در رابطه با نتایج انتخابات ریاست جمهوری بازداشت و به شش سال زندان و همچنین بیست سال محرومیت از فیلمسازی و فعالیت اجتماعی محکوم شد.
یکی از مواردی که سوال بر انگیز است و مخاطبان حق دارند به عملکرد قوه قضاییه شک کنند ،بازداشت و زندانی کردن این فیلمساز معترض است. داستان از این قرار است: جعفر پناهی در سال ۴۰۱ همزمان با اعتراضات سراسری در ایران جهت پیگیری دو فیلمساز بازداشت شده ( محمد رسول اف و مصطفی آل احمد) به دادسرا ی «اوین مراجعه کرده بود(به تاریخ بیست تیر ماه ۱۴۰۱. در همانجا بازداشت و به بند هشت، سالن هفت زندان «اوین » منتقل می شود. شگفت آنکه مقامات قضایی می گویند :« حکم زندان او- جعفر پناهی - به اجرا گذاشته شده است.» .
همانگونه که مخاطب اطلاع دارد جعفر پناهی موفق میشود برغم محدودیت ها فیلمش را بسازد.فیلم« یک اتفاق ساده » نام دارد.جعفر پناهی دست آخر اجازه خروج می گیرد و برای نمایش فیلمش در فستیوال سینمایی « کن» به فرانسه می رود. فیلم یک اتفاق ساده جایزه« نخل طلا » را از آن خود می کند.وی این جایزه « را به کارگردانان و زنان فیلمسازی تقدیم می کند که بدلیل همراهی با اعتراضات در حمایت از حقوق زنان از کار محروم شده اند.
کارگردان از نیروهای اپوزیسیون می خواهد که، برای آزادی مردم ایران اختلافات را کنار بگذارند. نیروهای اپوزیسیون را به اتحاد دعوت می کند.واقعیت اینست که نیروهای اپوزیسیون در رابطه با جنبش ترقی خواهی و انقلابی که می تواند جامعه را از اساس متحول کند،نظرات متفاوت دارند .از این رو یکدست نیستند.بدهی است که اتحاد عمل،در چنین شرایطی بسختی انجام می پذیرد.همانگونه که مخاطب ملاحظه می کند .در رابطه با خیزش انقلابی ۱۴۰۱، جنبش مترقیانه جوانان که زنان در آن نقش خلاقانه ایفا کرده اند و با ایثار خونشان نهای آزادی را آبیاری کرده اند.برداشت متفاوت دارند.گرچه، جوانان گامهای موثری برای آزادی و دموکراسی و ارتقای حقوق کارگران و بویژه حقوق لگد مال شده زنان میهنمان برداشته اند. جوانان مبارز در اثر پیگیری مطالبات اجتماعی ،پایه های دیکتاتوری را سست کرده اند . واقعیت این است که علارغم سرکوب مضاعف این جنبش سر باز ایستادن ندارد . بعداز مرگ تراژیک « دخت کرد،دخت ایران،مهسا امینی » اول بار دختران جوان بودند که به کف خیابان آمدند و در یک حرکت جمعی، همآهنگ با هم در تهران ،شهرستان ها ،شهرک ها دست به تظاهرات خیابانی زدند .در میدان ها آتش افروختند ،حجاب از سر بر گرفتند ،گیسو بران ،گرد بر گرد آتش به رقص و پایکوبی آغاز کردند. آنگاه پسران جوان به آنها پیوستند . طولی نکشید که جنبش زنان جوان رهبران میدانی خود را باز یافت . آنها خواستار برابری جنسیتی و حقوق برابر با مردان بودند .خواهان جدایی دین از دولت ،لغو نابرابری مذهبی و حقوق مساوی قومی بودند.طرفدار آزادی بیان و اندیشه و قلم ،لغو هر گونه سانسور و ممیزی بودند.؛در خارج نیز هزاران زن و مرد با آنها همسو شدند
در شهر های بزرگ اروپا ،پاریس، لندن،برلن،و همچنین در سوئد، هلند، نروژ، دانمارک، ایرلند ،فنلاند، تجمعات بزرگ انجام گرفت. در واشنگتن بویژه ایالت کالیفرنیا گردهمایی در سطح وسیع شکل گرفت.در کانادا و استرالیا نیز .بواقع خیزش انقلابی زنان مرز ها را در نوردید.اذهان مردمان آزاده جهان را به خود جلب کرد.رژیم ج.ا برای بقای خود دست به سرکوب بی سابقه زد . نیروهای سرکوبش را به میدان فرستاد .بلکه بتواند جنبش زنان را که حالا دیگر مرزها را در نوردیده بود ،مهار کند .رژیم ج.ا صدها نفر را از دم تیغ گذرانید.همزمان دست به بازداشت جوانانی زد که به کف خیابان می آمدند.در چنین شرایطی بود ،که اهل قلم،هنرمندان تاتر و سینما ،نقاشان عکاسان، ورزشکاران، خوانندگان، کارگردانان، به جنبش رو به رشد جوانان پیوستند.زندان ها پرشد از جوانانی که خواهان تحولات پایه ای بودند. اولین مورد برداشتن « حجاب اجباری » بود .برچیدن «ون های » گشت خیابانی بود .بستن درهای خانههای امنی بود که زنان جوانی را- که حجاب اجباری را رعایت نمی کردند در آنجا بازداشت می کردند. درست در چنین شرایطی بود که اهل قلم و هنرمندان در سطح وسیع دست به اعتراض زدند . ممنوعالتصویر ،ممنوع الخروج ،ممنوع القلم شدند.حاکمان،با کمک قوه قضاییه ،نیروهای امنیتی ،هنرمندان معترض را شناسایی کرده و دستور بازداشت آنها را صادر می کردند. از یاد نبریم جامعه ایران خود را مدیون هنرمندانی می داند که از همان فردای خیزش انقلابی زنان ایران،بعد از مرگ تراژیک مهسا امینی در بازداشتگاه گشت ارشاد ،در کنار رهبران میدانی ایستادند .از امتیازات چشم پوشیدند ،با برگه احضاریه به دادسرا ها فراخوانده شدند ،بازجویی پس دادند ،از همه امکانات محروم شدند ،خانه نشین شدند .اما همچنان که از آنان انتظار می رفت ،بر «پرنسیب ها» پای فشردند.و در برابر دیکتاتوری ایستادگی کردند .این گونه هنرمندان نام و نشان آنها بر جریده تاریخ حک خواهد شد..جامعه هنری ایران ،جنبش مترقی زنان ایران ،همواره به ایثار و شرافت هنری آنان ارج بسیار خواهد نهاد.در واقع در اثر موضع گیری و مقاومت آنان در رابطه حجاب اجباری بود که زنان ایران توانستند حقانیت خود را همچون پیامی بخوان ندای انقلاب و آزادی و دموکراسی و عدالت اجتماعی را به گوش مردمان آزاده جهان برسانند.جعفر پناهی ها،محمد رسول اف ها نیز در رابطه با جنبش « مهسایی» از خود مایه گذاشته اند.به سینمای زیرزمینی روی آورده اند،فیلم های مستند و تجربی ساخته اند.و درست در اثر پیگیری و با برخورداری از سینمای تجربی شروع به ساختن فیلم های بلند داستانی زده اند.
میدانیم که جعفر پناهی در سال ۲۰۱۰ به مدت سه ماه بازداشت و به در سال ۲۰۲۲ همزبان با جنبش اعتراضی علیه «حجاب اجباری » پس از مرگ تراژیک« مهسا امینی » در بازداشتگاه گشت ارشاد ،حدود هفت ماه در زندان « اوین » بسر برد. ویدر آن دوره در اعتراض به بازداشت خود دست به اعتصاب غذا زد . بعد از آزادی از زندان در سال ۲۰۲۳ بار دیگر کار خود را در حیطه سینما برغم محدودیت ها و خطر بازداشت مجدد از سر گرفت. همانطور که می دانیم فیلم «یک اتفاق ساده » بطور مخفیانه و با حد اقل امکانات در ایران ساخته شد.
داستان فیلم رویارویی یک شکنجه گر با زندانی سابقش هست.اثر در جشنواره «کن» امسال در فرانسه به نمایش درآمد.و برنده جایزه « نخل طلا » شد .
در اینجا لازم است اشاره کنیم که جعفر پناهی علاوه بر حکم ممنوعیت فعالیت در حیطه سینما ، داخل کشورش حدود پانزده سال نیز ممنوع الخروج بود. حاکمیت یک بار دیگر یورش خود را آغاز کرده است .لابد و بودن تردید هنرمندان ،اهل قلم ،فعالین مدنی جملگی حکم گروگان را پیدا کرده اند. رژیم ج.ا هر وقت که صلاح بداند دست به گروگانگیری می زند ،همچناکه در روزهای اخیر عمل کرده است .دست به سرکوب های گسترده و بازداشت روشنفکران زده است . بازداشتگاه ها پرشده و محاکمه آنان پشث درهای بسته دادگاههای فرمایشی آغاز شده است..
بنا بگفته «مصطفی نیلی» وکیل جعفر پناهی در شبکه ایکس شعبه 26 دادگاه انقلاب اسلامی تهران بطور غیابی جعفر پناهی را به یک سال زندان محکوم کرده است.این حکم غیابی به خاطر « فعالیت تبلیغی علیه نظام » صادر شده است. موارد اتهام:« حمایت از محکومین امنیتی ،حمایت از اغتشاشات ،اعتراض به صدور حکم اعدام»
همانطور که مخاطب ملاحظه می کند از نظر قوه قضائیه جعفر پناهی ها و محمد رسول اف ها برغم آنکه از مرز عبور کرده و بر آن هستند تا طرح و زمینه های ساخت یک فیلم مستند - داستانی را تجربه کنند،بطور غیابی بنا به دلایلی که در سطور بالا به آن اشاره کرده ایم،محاکمه شده اند.
از نظر مقامات قوه قضائیه حکم لازمالاجراست.
پاریس, چهارم ماه دسامبر سال ۲۰۲۵
محسن حسام
