logo





بهروز فتحعلی

اصلاح چه؟ و اصلاح برای چه؟

( نقدی بر کتاب زندگینامه سیاسی بابک امیر خسروی )

شنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۹ - ۳۱ اکتبر ۲۰۲۰

new/Behrouz-fathalizade.jpg
بی‌ تردید کتاب زندگینامه سیاسی بابک امیر خسروی, به اندازه سطور خود, سطور نانوشته دارد. بابک که جوانی است عاطفی و مردم دوست, بمانند بسیاری از جوانان همدوره خود و نیز جوانان دهه های بعد از آن, بی‌ آنکه شناخت درستی از ایدئولوژی مارکسیسم-لنینیسم داشته باشد, جذب سیاست و اندیشه های چپ گرایانه می شود. این جوان پر شور, به حزب توده ایران که تنها جریان چپ آن دوران را تشکیل می دهد, گرایش پیدا می کند و به عضویت آن در می آید. برای بابک, تا زمان تشکیل فرقه دمکرات آذربایجان, همه ماجرا آنطور که می بایست, درست پیش می رود. اما او با دیدن آنچه در فرقه دمکرات آذربایجان و بر حزب توده ایران می رود, متوجه نابسامانی‌هایی‌ می شود و از همانجاست که در راه اصلاح حزب توده از نابسامانی ها, کمر همت می بندد. او بدین ترتیب, قدم در راهی‌ می‌گذارد که ده‌ها سال از عمر او را در بر می گیرد. راهی که وی برمی گزیند, کشمکشی است درون حزبی, میان باور او به استقلال اندیشه از یکسو و سیاست‌های دنباله روانه حزب توده از شوروی, از سوی دیگر.

خواننده کتاب, هر چه بیشتر با زندگی سیاسی بابک آشنا می شود, به همان نسبت, با تعجب و تأسف بیشتری با این واقعیت نیز روبرو می گردد که در این مسیر طولانی, هیچ اتفاقی‌ او را از اصلاح حزب توده منصرف نمی کند; نه شکست محتوم فرقه دمکرات آذربایجان, نه دیدن سیاست سلطه جویانه استالین در قبال همسایه جنوبی خود ایران, نه سیاست های غلط حزب توده و شکست فضاحت بار آن در سال ۳۲, نه مشاهده اختلافات درونی دستگاه رهبری حزب و سیاه کاریهای آن از نزدیک, نه دخالتهای شوروی در تمام حیات و ممات این حزب و نه دیدن چهره واقعی و بد منظر سوسیالیزم شوروی. بگذریم از کارشکنی ها و برخوردهای غیر انسانی و خشن و بیرحمانه مسؤلین شوروی در مراحل مختلف, در قبال او و همسر باردار و فرزند نوزادش, تنها بدلیل پرسشگری های وی که در مواردی, تا حد گرسنگی دادنهای عامدانه به او و خانواده اش نیز پیش می رود و سکوت فرمانبرانه دستگاه رهبری حزب توده در برابر همه این اجحافات را نیز به همراه دارد!

بابک, وابستگی حزب توده به شوروی و دخالتهای شوروی در همه امور و سیاست های حزب را مادر همه خطاهای حزب توده می داند. با این وصف, معلوم نیست چرا از مبارزه رژیم شاه با این حزب با تلخی‌ یاد می‌کند. یا چرا تلاش برای دستگیری خود از جانب ساواک را کاری غیر قابل توجیه توصیف می‌نماید؟ با آنچه امروز می دانیم, آیا مبارزه شاه با این حزب, قابل درک نیست؟ از دیدگاه امروز و در مقام مقایسه, برخورد شاه نسبت به این حزب و عملکرد حزب توده, کدامیک میهنی تر بوده است؟

بابک سالها, در مقام دبیری اتحادیه بین المللی دانشجویان, نمایندگی این اتحادیه را در گردهمایی های جهانی آن عهده دار بوده است. اما مگر نه آن است که اساسا, بابک نمی توانسته نماینده دانشجویان ایران در این اتحادیه جهانی دانشجویی باشد؟ او نه خود دانشجوست و نه برگزیده دانشجویان ایران. او این مقام را تنها بواسطه رانتی که برای حزب توده به مثابه حزب چپ طرفدار شوروی در نظر گرفته شده بود, بدست می آورد. پس چرا او حتی امروز نیز, در بازنگری به گذشته خود, کماکان تلاش رژیم شاه را برای برکناری او از این مقام و پیگیری مستمری را که برای دستگیری او صورت می گرفته, توطئه از جانب رژیم پهلوی می داند؟ چرا نباید با حزبی که منافع یک دولت خارجی‌ را به منافع کشور خود ترجیح می دهد, مقابله کرد؟ اشکال واقعی را در کجا باید جستجو نمود؟ در فعالیت های بین المللی یک حزب که خود را نماینده بخشی از مردم کشور خود قلمداد می کند اما در عمل, دنباله روی سیاستهای یک کشور بیگانه است؟ یا در مقابله دولت یک کشور با چنین حزبی؟

بابک, با وجود تمام مشاهدات تلخی‌‌ که از بندبازی‌ های سیاسی در دستگاه رهبری حزب توده دارد و با وجود آنکه در بزنگاههای مهم, پیروی بی‌ چون و چرای این دستگاه را از دستورات مقامات شوروی تجربه می کند, نه تنها همچنان در آن چهار چوب معیوب باقی می ماند, بلکه کماکان و با پشتکاری حیرت آور, در صدد اصلاح آن است. یک از صد مثال آن را می توان در گماردن کیانوری به دبیر اولی حزب دید که با پیشنهاد غلام یحیی دانشیان, مباشر و کارمند کا گ ب, انجام می پذیرد. دخالت آشکاری که به برکناری ایرج اسکندری از این سمت می انجامد.

پرسش اینجاست که بابک, چگونه فکر می کرد که اصلاحاتی که در پلنوم چهارم, هنگامیکه رهبری حزب توده در ضعف شدید بود و او و کادرهای جوان و پر انگیزه آن زمان حزب از قدرت تصمیم گیری نسبتا بالایی برخوردار بودند, نتوانسته بود انجام پذیرد, می تواند بعدها که آلودگی های آن حزب نهادینه شده, به انجام رسد؟

بابک, در تمام عمر سیاسی خود در حزب توده رنج بسیار کشید. اما نتوانست سیستم معیوب حزب توده را از درون اصلاح کند. او پس از جدایی از این حزب نیز, موفق به ایجاد یک حزب چپ ملی در قالب نام "حزب دمکراتیک مردم ایران" نشد. این تشکل, به محفل کوچکی محدود ماند که اعضای آن در حال حاضر, بیشتر بصورت توده ای های سابق نمود دارند تا چپ های ملی نو اندیش. بابک, حتی نتوانست نیروهای چپ دیگر را همراه خود کند. آنکه چپ افراطی بود, همانطور افراطی ماند و بمرور کوچک و کوچکتر شد و آن چپ هایی هم که در طیف نزدیکتری با او بودند, همچنان در جایگاه خود باقی ماندند و سرنوشت سترون مشابهی پیدا کردند.

تلاش سالیان بابک, نمونه درخشانی است از تلاش صادقانه, تمام عیار و دراز مدت یک اصلاح طلب پیگیر‌ که بی نتیجه ماند. چرائی این بی نتیجه گی را قطعا باید در پاسخ به این دو پرسش جستجو کرد:

۱- اصلاح چه؟
او بدنبال اصلاح حزبی بود که روابط درونی و بیرونی آن اساسا اصلاح ناپذیر می بود.

۲- اصلاح برای چه؟

گیریم که اصلاح حزب توده امکان پذیر می شد و این حزب, هم به از بین بردن زد و بند های درونی خود و هم به استقلال عمل از سیاست های شوروی نائل می گردید; آیا در هدف غایی این حزب تغییری صورت می گرفت ؟ قطعا خیر! بابک و دیگر اعضای حزب, در هیچ برهه زمانی, در دشمنی با شاه و مبارزه قهر آلود با رژیم او کوچکترین اختلاف نظری نداشتند. پس حتی اگر حزب توده آنگونه که بابک آرزوی آن را داشت اصلاح هم می شد, هدف اصلی و مخرب آن, به همان قوت خود باقی می ماند. این را می شود امروز, با استناد به نقشی گفت که حزب توده در مغایرت با منافع کشور و مردم, چه در دهه های پیش از انقلاب و چه در همسویی با انقلاب ویرانگر ۵۷ و بعد از آن ایفا کرد.

کتاب زندگینامه سیاسی بابک امیر خسروی, که گزارش صادقانه تلاش سالیان وی برای اصلاح است, بی‌ تردید بیش از همه بکار بازمانده‌های چپ و بطور خاص توده ایها و اصلاح طلبان داخل و خارج ایران از هر طیفی, می آید تا شاید بهترین استنتاجی را که می توان از خاطرات سیاسی او بعمل آورد, داشته باشند و آن اینکه اصلاح کردن چیزی غیر قابل اصلاح که بنیادش نیز بر هدفی نامیمون استوار است, مشت به سندان کوبیدن است و برای حفظ حرمت اصلاح طلبی هم که شده, باید از اصلاح یک پدیده از بیخ و بن معیوب, دست کشید.

کمترین خسران یک تلاش برای اصلاح آنچه بنیانی اصلاح نشدنی دارد, کم اثر ماندن استعداد‌های درخشان انسانهای پاک نهادی چون بابک امیر خسروی است. مردی ریز نقش, با هوش و توانی مثال زدنی که با شرافت, وفاداری و پشتکار بی‌ مانندش می توانست, اگر در جای خود قرار می گرفت, تاثیر بسزایی در پیشرفت میهن خود, که از جان و دل می پرستید و می پرستد, داشته باشد.

با احترام - بهروز فتحعلی



نظر شما؟

نام:

پست الکترونیک(اختياری):

عنوان:

نظر:
codeimgکد روی تصویررا اينجا وارد کنيد:

نظر شما پس از بازبینی توسط مدير سايت منتشر خواهد شد