«ناگفتههایی از تاریخ» (تلاشی نافرجام برای تشکیل “حزب آزادیخواهان” ایران) – ‘اسنادی از آرشیو حزب کمونیست آذربایجان شوروی’
برگردان از زبان روسی: کامران امینآوه
کتاب
«ناگفتههایی از تاریخ»اثری مستند است که بر پایه مجموعهای از اسناد آرشیو حزب کمونیست آذربایجان شوروی تدوین شده و یکی از کمتر شناختهشدهترین، اما در عین حال مناقشهبرانگیزترین مقاطع تاریخ معاصر ایران را روشن میسازد. این اثر با تکیه بر ترجمه اسناد آرشیوی، اطلاعاتی مستند درباره رویدادهای پس از سقوط حکومت ملی آذربایجان در سال ۱۳۲۵ و مهاجرت رهبران، کادرها و اعضای فرقه دمکرات آذربایجان به اتحاد شوروی در اختیار خوانندگان قرار میدهد.
این اثر با انتشار گزارشها، صورتجلسههای سازمانی، نامهنگاریها و اسناد محرمانه مربوط به سال ۱۳۲۶، تصویری روشن از تلاشهای سیاسی و تشکیلاتی سیدجعفر پیشهوری، عبدالصمد کامبخش و غلامیحیی دانشیان برای بازسازماندهی نیروهای فدایی، ایجاد شبکههای مخفی در ایران و تداوم مبارزه سیاسی علیه حکومت پهلوی ارائه میدهد. اسناد کتاب نشان میدهند که چگونه برنامههایی برای تشکیل هستههای زیرزمینی، برقراری ارتباط با نیروهای فعال داخل کشور و حتی سازماندهی فعالیتهای پارتیزانی در مناطق شمالی ایران طراحی شده بود.
کامران امينآوه
یکی از مهمترین بخشهای کتاب، جزئیات طرح تشکیل سازمانی مخفی با نام
«آزادیخواهان» است؛ تشکیلاتی که قرار بود با همکاری رهبران فرقه دمکرات آذربایجان، بخشی از رهبری حزب توده ایران و با بهرهگیری از توان نیروهای فدایی فرقه دمکرات آذربایجان و پیشمرگان مهاجر کُرد در اتحاد شوروی به رهبری ملا مصطفی بارزانی، مبارزه سیاسی ـ نظامی خود را در شرایط پس از سرکوب جنبشهای ملی آذربایجان و کُردستان در آذر ۱۳۲۵ ادامه دهد. همچنین این اسناد نقشهای پیشبینیشده برای چهرههایی چون اعضای گروه جعفری به رهبری خسرو روزبه، نورالدین کیانوری، انور خامهای و شماری دیگر از رهبران حزب توده ایران را با جزئیات بازتاب میدهند.
یکی از اسناد مهم منتشرشده در این کتاب، گزارشی است که تاکنون منتشر نشده و توسط پنج تن از اعضای کمیته مرکزی حزب توده ایران ــ احسان طبری، نورالدین کیانوری، احمد قاسمی، غلامحسین فروتن و انور خامهای ــ به رهبری مقیم باکو ارائه شده است. این نامه ضمن آشکار ساختن وضعیت درونی حزب و اختلافات جدی میان رهبران آن، تصویری روشن از جایگاه واقعی حزب توده ایران در فضای سیاسی آن دوره ارائه میدهد و ابعاد تازهای از چالشها و بحرانهای داخلی این حزب را نمایان میسازد.
«ناگفتههایی از تاریخ» صرفاً بازگویی رویدادهای گذشته نیست، بلکه تلاشی است برای روشن ساختن زوایای پنهان تصمیمگیریهای سیاسی، اختلافات درونی، امیدها و ناکامیهای برخی از نیروهای مطرح جنبش چپ ایران در میانه سده بیستم. اتکای کتاب به اسناد دستاول و منتشرنشده، امکان نگاهی دقیقتر و مبتنی بر شواهد را برای پژوهشگران و علاقمندان تاریخ معاصر ایران فراهم میآورد.
کتاب «
ناگفتههایی از تاریخ (تلاشی نافرجام برای تشکیل حزب آزادیخواهان ایران)» هماکنون از طریق کتابفروشی آیدا در آلمان:
و همچنین از طریق لینک زیر در سایت Lulu در دسترس علاقمندان قرار دارد:
