سازمان ملل متحد سالهاست درباره خطر قحطی در افغانستان هشدار میدهد. اکنون مجموعهای از عوامل همزمان رخ دادهاند که یکدیگر را بهطور فاجعهباری تشدید میکنند. یک کارشناس درباره وضعیت هشدار میدهد.
در هیاهوی پیدرپی خبرهای فاجعهبار ـ از تصمیمهای شدید دونالد ترامپ در کاهش کمکهای انسانی گرفته تا جنگ ایران و زنجیره بیپایان پیامدهای آن ـ بهراحتی از نظر دور میماند که این رویدادها برای فقیرترین کشورهای جهان چه معنایی دارند. بهویژه زمانی که چندین ضربه همزمان بر یک کشور وارد میشود. مانند افغانستان که از سال ۲۰۲۱ دوباره تحت سلطه طالبان قرار دارد.
«امارت اسلامی افغانستان» که طالبان آن را برقرار کردهاند، یک دیکتاتوری خشن است که بهتدریج دختران و زنان را از مدارس، دانشگاهها و بازار کار کنار زده است. کنترل آهنین طالبان نوعی سکوت گورستانی ایجاد کرده است؛ آنقدر آرام که حتی آلمان نیز فعالیتهای پیشین خود را بیسروصدا بهشدت کاهش داده است.
اکنون دستکم ۱۷ میلیون نفر از حدود ۴۵ میلیون جمعیت این کشور در معرض سقوط به گرسنگی شدید قرار دارند، و به نظر میرسد هیچ ارادهای برای جلوگیری از آن وجود ندارد. آلمان سهم خود در برنامه جهانی غذا (WFP) را در مقایسه با سال ۲۰۲۱ بیش از ۹۵ درصد کاهش داده است. جان آیلیف، مسئول WFP در افغانستان، پس از سفری به چندین ولایت این کشور به برلین آمده تا شدت بحران را به وزارتخانهها و پارلمان آلمان منتقل کند.
اشپیگل: مدتهاست هشدار داده میشود که بخشهای وسیعی از جمعیت افغانستان در آستانه یک فاجعه قحطی قرار دارند؛ بهدلیل خشکسالیهای مداوم، سیلابها، سوءمدیریت و کاهش کمکهای بینالمللی. چه چیزی وضعیت کنونی را خطرناکتر از سالهای گذشته کرده است؟
آیلیف: درست است، از زمان خروج ناگهانی جامعه بینالمللی در سال ۲۰۲۱ و به قدرت رسیدن طالبان، وضعیت همیشه بحرانی بوده است. اما آنچه اکنون شاهد آن هستیم بیسابقه است: چندین عامل، که هرکدام بهتنهایی میتوانستند فاجعهبار باشند، در کنار هم یک بحران نزدیک به فاجعه ایجاد کردهاند.
اولین عامل، کاهش شدید تأمین مالی کمکهای انسانی است. تقریباً همه کشورها کمکهای خود را بهشدت کاهش دادهاند، از جمله آمریکا و آلمان؛ بهطوری که برنامه ما در میانه سال تنها ۸ درصد تأمین مالی شده است. بنابراین ما افراد کمتری را با سهمیههای کمتر پوشش میدهیم. آسیبپذیرترین افراد بیشترین ضربه را میخورند.
عامل دوم، اخراج و بازگرداندن بیش از ۲.۸ میلیون افغان تنها در سال گذشته از ایران و پاکستان است. این افراد باید اسکان داده شوند و تغذیه شوند. علاوه بر این، بسیاری از آنها پیشتر در خارج کار میکردند و پول به خانوادههایشان میفرستادند؛ اکنون این منبع درآمد نیز از بین رفته است.
و سپس دو جنگ: هم درگیری کمتر دیدهشده میان طالبان و پاکستان، و هم جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران. پیشتر ما کمکها را از طریق پاکستان یا از بنادر ایران در خلیج فارس به افغانستان میرساندیم. هر دو مسیر اکنون عملاً از دست رفتهاند و مسیرهای جایگزین سه برابر گرانتر هستند. بسته شدن مرزها با پاکستان همچنین اقتصاد ضعیف صادراتی افغانستان را بهشدت آسیب زده است. همه این عوامل یکدیگر را تشدید میکنند، در حالی که افغانستان از توجه افکار عمومی جهان خارج شده است.
اشپیگل: اما سیاست سختگیرانه طالبان در محروم کردن دختران و زنان از آموزش و بیشتر مشاغل، آنها را به شریک بسیار نامناسبی برای دریافت کمکهای خارجی تبدیل میکند؟
آیلیف: بله، قطعاً. این یکی از دلایلی است که کشورها، بهویژه در اروپا، کمکهای خود را بهشدت کاهش دادهاند. اما همه عوامل ذکرشده ناشی از مسئولیت طالبان نیست. در حال حاضر ما نوزادان، کودکان و غیرنظامیان را عملاً به مرگی تدریجی واگذار کردهایم.
اشپیگل: وضعیت بهطور مشخص چگونه است؟
آیلیف: هفته گذشته در استان شرقی ننگرهار بودم و مراکز توزیع کمک را بازدید کردم. به بیشتر مردم مجبور بودیم بگوییم: «چیزی برای توزیع نداریم.»
یک مادر، کودک خود را دو ساعت در آغوش حمل کرده بود و وقتی دید دست خالی برگشته، کاملاً فروپاشید. او گفت در ماههای گذشته دو فرزندش را از دست داده و نمیتواند سومین را نیز از دست بدهد. اما ما واقعاً چیزی برای ارائه نداشتیم.
اکنون حدود ۱۴ میلیون نفر گرسنهاند؛ تقریباً یکسوم جمعیت. ما تنها میتوانیم ۷۵۰ هزار نفر را پوشش دهیم. ۴.۹ میلیون زن و کودک دچار سوءتغذیه شدید هستند. بر اساس برآوردهای ما، میزان مرگومیر کودکان در حال افزایش است؛ چیزی که تاکنون مشابه آن را ندیدهایم. در ولایت غور، یکی از فقیرترین مناطق، مرگومیر نوزادان به حدود ۱۰ درصد رسیده است. در آنجا با خانوادههایی روبهرو شدیم که دخترانشان را میفروشند.
اشپیگل: در سال ۲۰۲۲، پس از کاهش شدید حضور و تعهد غرب، حتی نیمی از جمعیت باید توسط برنامه جهانی غذا (WFP) تأمین میشد.
آیلیف: بله، اما تفاوت آن زمان این بود که ما منابع لازم را در اختیار داشتیم و میتوانستیم برای مدتی ۲۳ میلیون نفر را تغذیه کنیم. اکنون تقریباً همه چیز از هم پاشیده است و ما نمیتوانیم جلوی خارج شدن وضعیت از کنترل را بگیریم.
بیش از ۴۰۰ کلینیک کوچک در سراسر کشور که پیشتر توسط سازمان دولتی آمریکایی USAID اداره میشد، تعطیل شدهاند. اکنون در مناطق دورافتاده، در بسیاری از موارد اصلاً هیچ کلینیکی وجود ندارد. قیمت مواد غذایی در کشور نیز یکپنجم افزایش یافته است.
در همین حال، ۸۸۰۰ تُن غذای درمانی پرکالری از آغاز جنگ در سمت پاکستان انبار شده و ما قادر به عبور دادن آن از مرز نیستیم.
اشپیگل: چه کسی مانع شده است؟
آیلیف: هر دو طرف. ما با فشار زیاد در حال مذاکره هستیم تا دستکم اجازه عبور کالاهای بشردوستانه داده شود.
اشپیگل: وضعیت مسیرهای دیگر چگونه است؟
آیلیف: این مسیرها بسیار دشوار و بسیار طولانی هستند. یک بار مجبور شدیم از دبی از مسیر زمینی به سوریه برویم، سپس از ترکیه، آذربایجان و از طریق دریای خزر به افغانستان.
این مسیر بسیار طول میکشد و هزینه آن به ازای هر تُن، هزار یورو بیشتر است؛ یعنی سه برابر مسیرهای قبلی. هرچه برای حملونقل بیشتر خرج میکنیم، از غذای مردم کم میشود.
اشپیگل: چشمانداز بهبود چگونه است؟
آیلیف: تاریک است. در برابر بیشتر عوامل ذکرشده ما کاملاً ناتوان هستیم. و حتی هنوز درباره پیامدهای خشکسالی در ۱۹ ولایت از ۳۴ ولایت کشور و همچنین اثرات دو زلزله سال گذشته صحبت نکردهایم.
جان آیلیف (John Aylieff)، ۵۷ ساله، از چهرههای باسابقه در مبارزه با گرسنگی است. این کارمند بریتانیایی سه دهه است که عمدتاً در آفریقا و آسیا برای برنامه جهانی غذا (WFP) فعالیت میکند.
به نقل از اشپیگل آنلاین 20.06.2026
