آمار مهاجرت در جهان به شکلی چشمگیر در حال افزایش است. دو پژوهشگر با بررسی مسیرهای اصلی مهاجرت در سطح جهان، به ویژگی خاصی در اروپا نیز اشاره کردهاند. به لطف استفاده از هوش مصنوعی، نتایج این پژوهش از گزارشهای مهاجرتی سازمان ملل متحد بسیار دقیقتر است.
بر اساس مقالهای که در نشریه علمی «نیچر» منتشر شده است، جریان سالانه مهاجرت در جهان از سال ۲۰۰۰ تاکنون تقریباً سه برابر شده است. اگر در سال ۲۰۰۰ حدود ۱۳ میلیون نفر کشور خود را ترک کرده بودند، این رقم در سال ۲۰۲۳ به حدود ۳۵ میلیون نفر رسید. دو پژوهشگر وابسته به مدرسه اقتصاد لندن و دانشگاه هنگکنگ برای انجام این مطالعه، حجم گستردهای از دادههای جمعیتی و اقتصادی را با استفاده از هوش مصنوعی تحلیل کردهاند.
به گفته نویسندگان، دادههای مربوط به مهاجرت تاکنون عمدتاً بر دو منبع استوار بود: گزارش مهاجرت سازمان ملل متحد که هر پنج سال یکبار منتشر میشود و گزارش بانک جهانی که هر ده سال یکبار انتشار مییابد. اما این گزارشها صرفاً تصویری مقطعی از وضعیت ارائه میکنند.
روش جدید بهکاررفته دارای دقت زمانی بسیار بیشتری است و امکان بررسی دقیقتر روند مهاجرت و عوامل مؤثر بر آن، همچون جنگها، بحرانهای اقتصادی و همهگیریها را فراهم میسازد. این روش بهویژه برای کشورهای جنوب جهانی سودمند است، زیرا در این مناطق دادههای ثبتشده بسیار کمتر از اروپا است.
بر اساس نتایج این پژوهش، یکی از مهمترین مسیرهای مهاجرت از جنوب آسیا و فیلیپین به کشورهای حوزه خلیج فارس است. در فاصله سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ حدود ۱۹ میلیون نفر از هند، پاکستان و بنگلادش به عربستان سعودی، قطر، بحرین و امارات متحده عربی مهاجرت کردهاند؛ یعنی به طور متوسط سالانه حدود یک میلیون و ۳۵۰ هزار نفر. تنها مهاجرت از بنگلادش به عربستان سعودی از سال ۲۰۱۰ به بعد، سالانه حدود ۳۰۰ هزار نفر برآورد شده است.
از سال ۱۹۹۰ تاکنون حدود ۱۳٫۶ میلیون نفر از مکزیک به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کردهاند که معادل حدود ۵۷۰ هزار نفر در سال است. اروپا نیز به دلیل برخورداری از قویترین جریان مهاجرت درونمنطقهای جهان، بهویژه در پی گسترش اتحادیه اروپا و منطقه شنگن به سمت شرق، جایگاه ویژهای دارد.
مهاجرت از شرق به غرب
از سال ۱۹۹۰ تاکنون حدود ۲۰ میلیون نفر از اروپای شرقی به اروپای غربی مهاجرت کردهاند؛ یعنی به طور متوسط سالانه حدود ۶۰۰ هزار نفر. تنها در سال ۱۹۹۱ و پس از فروپاشی اتحاد شوروی، بیش از دو میلیون نفر در داخل اروپا جابهجا شدند که روسیه و آلمان مهمترین مقصد آنان بودند.
حجم مهاجرتهای دروناروپایی تنها در اوایل دهه ۱۹۹۰ و در جریان جنگ داخلی رواندا، از سوی منطقه آفریقای جنوب صحرا فراتر رفت. این منطقه در دهه گذشته نیز شاهد موجهای گسترده مهاجرت بوده که اغلب پیامد درگیریهای مسلحانه بودهاند.
نویسندگان به جنگ داخلی سودان که از سال ۲۰۱۳ آغاز شد و نیز به تشدید خشونتها در نیجریه، بهویژه فعالیتهای گروه اسلامگرای بوکوحرام پس از سال ۲۰۰۹، اشاره میکنند. نمودارهای تعاملی این پژوهش، آمار مهاجرت به هر کشور و برای هر سال را با جزئیات نشان میدهند.
بر این اساس، در سال ۲۰۱۵ بیش از ۸۶۳ هزار نفر وارد آلمان شدند، در حالی که حدود ۳۷۴ هزار نفر این کشور را ترک کردند. در سال ۲۰۲۲، همزمان با آغاز حمله روسیه به اوکراین، نزدیک به یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر به آلمان مهاجرت کردند و حدود ۳۹۰ هزار نفر از آن خارج شدند. در سال ۲۰۲۳ نیز حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار مهاجر وارد آلمان شدند، در حالی که ۷۹۰ هزار نفر این کشور را ترک کردند.
با این حال، گروه پژوهشی یادآور میشود که محاسبه دادههای مهاجرتی بسیار پیچیده است. افزون بر این، روش مورد استفاده تنها جابهجاییهای فرامرزی را در بر میگیرد و مهاجرتهای داخلی درون کشورها، که در برخی موارد بسیار گستردهاند، در آن لحاظ نشدهاند.
روش ارائهشده ترکیبی از منابع مختلف داده، از جمله آمارهای رسمی، دادههای سرشماری، برآوردهای خالص مهاجرت و بازسازیهای پیشین جریانهای مهاجرتی است و در کنار آن عوامل جغرافیایی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را نیز در نظر میگیرد. بدین ترتیب پژوهشگران قادرند هم روندهای بلندمدت و هم تغییرات کوتاهمدت ناشی از بحرانها، منازعات یا تحولات سیاسی را شناسایی کنند.
«گای آبل»، استاد دانشگاه هنگکنگ و یکی از نویسندگان این مطالعه، در جمعبندی نتایج گفت:
«دادههای سالانه ما تصویر روشنتری ارائه میدهند و نشان میدهند که نرخ مهاجرت از سال ۲۰۰۰ واقعاً افزایش یافته است. به نظر میرسد این روند رو به رشد، بیش از آنکه ناشی از بحرانهای ناگهانی و منفرد باشد، حاصل جابهجاییهای بلندمدت جمعیتی و توسعه اقتصادی است.»
والتر ویلمس، د.پ.آ / دیا
به نقل از سایت ولت شانزدهم یونی 2026
