در کنگره حزب چپ، رفقا سرانجام بر سر موضوع خاورمیانه موفق میشوند از پیچ خطرناک عبور کنند. با این حال، اقلیتی قابل توجه همچنان ناراضی است.
اندکی پیش از ساعت ۱۰ شب جمعه، فضای تالار «متروپولیس» در شهرک سینمایی بابلسبرگ آکنده از نوعی اضطراب بود. هیئت رهبری حزب چپ ساعتها در جلسات پشت درهای بسته بر سر اتخاذ موضعی مشترک درباره مناقشه خاورمیانه چانهزنی کرده بود. سرانجام، متنی سازشی مورد توافق قرار گرفت.
اکنون چهرههای برجسته جناحهای مختلف برای جلب حمایت از این متن تبلیغ میکنند. اوزلم دمیرل، نماینده جناح چپ حزب، تأکید میکند که این قطعنامه «مسئولیت آلمان در قبال این نسلکشی» را بهصراحت مطرح میکند. همچنین کانسین کوکتورک، که پیشتر بهدلیل پوشیدن تیشرتی با شعار فلسطین از مجلس فدرال اخراج شده بود، هرچند نه چندان روشن، از این مصالحه حمایت میکند. یان فان آکن، رئیس کنونی حزب که بهزودی از این سمت کنار خواهد رفت، میگوید که ۱۲۶ پیشنهاد اصلاحی در متن اولیه هیئت رهبری گنجانده شده است.
توافقی که میان جناح فعال و طرفدار غزه از یک سو و کسانی که بر مسئولیت تاریخی آلمان در قبال اسرائیل تأکید میکنند از سوی دیگر حاصل شده، چنین است: حزب چپ جنایتهای جنگی اسرائیل را آشکارا «نسلکشی» مینامد و در عین حال، هم حق موجودیت اسرائیل و هم حق تشکیل دولت فلسطینی را به رسمیت میشناسد. جنایتهای حماس به همان اندازه صریح محکوم میشوند که جنگهای بنیامین نتانیاهو. با این همه، گروههای همبسته با فلسطین ــ که عمدتاً از آلمانیهای جوان تشکیل شدهاند و شال چهارخانه سیاه و سفید کوفیه بخشی از پوشش نمادین آنان است ــ بر قطعنامه مستقل خود پافشاری میکنند. این امر غیرمعمول است، زیرا معمولاً هنگامی که جناحهای مختلف پس از کشمکشهای سخت به مصالحه میرسند، پیشنهادهای جایگزین کنار گذاشته میشوند. این منطقی است، اما در اینجا قواعد دیگری حاکم است.
تقریباً یکسوم از ۵۶۲ نماینده حاضر به متن جایگزین «کارگروه همبستگی با فلسطین» رأی میدهند. اگر این متن اکثریت را به دست آورده بود، نهتنها برای رهبری حزب، بلکه برای کل حزب چپ یک رسوایی سیاسی به شمار میرفت؛ و نشانهای میبود از اینکه حزبی که طی یک سال و نیم شمار اعضایش دو برابر شده، به نیرویی غیرقابل پیشبینی بدل شده است.
خانهای سنگی در میان طوفان
بعدازظهر، اینس شوِردتنر، رئیس حزب، در سخنرانی محوری خود لحن و جهتگیری کنگره را تعیین کرد. او گفت دفاتر حزب چپ هدف خرابکاری قرار میگیرند، فعالان انتخاباتی مورد ضرب و شتم واقع میشوند و سیاستمداران محلی از ترس، مسئولیتهای خود را رها میکنند. او هشدار داد:
«این طوفان بدون آنکه اثری بر ما بگذارد، از کنارمان نخواهد گذشت. مسئله بر سر موجودیت و حقوق ماست.»
اما به گفته او، حزب هنوز برای مقابله با چنین طوفانی آمادگی کافی ندارد.
«ساختن حزب چپ همچون خانهای سنگی» شعار قطعنامه راهبردی رهبری حزب است. این شعار به افسانه سه خوک کوچک اشاره دارد که برای محافظت از خود در برابر گرگ خانههایی میسازند؛ یکی از کاه، دیگری از چوب و سومی از سنگ. در متن قطعنامه آمده است:
«در حال حاضر، ما بنیانی مستحکم از چوب بنا کردهایم.»
شوِردتنر در سخنان خود گفت اعضای قدیمی حزب این شالوده را بنا نهادهاند و تازهواردها روزی سقف آن را خواهند ساخت. اما این خانه هنوز باید تکمیل شود. حزب بازگشته و رشد کرده است، اما این بهتنهایی کافی نیست.
او نیز خیلی زود به موضوع خاورمیانه پرداخت؛ مسئلهای که پیش از کنگره بار دیگر موجب تنشهایی شده بود. گزارشی درباره اظهارات اعضای سازمان جوانان حزب چپ، «سولید»، در چتهای گروهی ــ از جمله شعار «مرگ بر اسرائیل» ــ جنجال فراوانی برانگیخته بود. رهبری حزب بهروشنی از این مواضع فاصله گرفت.
شوِردتنر در پوتسدام تصریح کرد که فجایع غزه را «نسلکشی» نامیده است، هرچند در حزب او دیدگاههای متفاوتی در این باره وجود دارد. او در حرکتی دوگانه که ویژگی رهبری کنونی حزب چپ به شمار میرود، همزمان بر ضرورت جدی گرفتن یهودستیزی تأکید کرد:
«هیچکس نباید از فرستادن فرزندش به مدرسهای یهودی، یا از راه رفتن در خیابان و بر سر گذاشتن کیپا احساس ترس کند. ما از زندگی یهودیان در این کشور حفاظت میکنیم.»
نگاهی به «شرقِ بسیار نزدیک»
او همچنین هشدار داد که نباید انرژی خود را صرف جدل بر سر واژهها کرد. از چنین بحثهایی نه کودکی در غزه سیر میشود و نه اوضاع بهبود مییابد. به گفته او، دشمن اصلی همچنان در جناح راست قرار دارد و در شرق آلمان «در آستانه دستیابی به قدرت» ایستاده است. او تأکید کرد که حزب هر کاری خواهد کرد تا آلترناتیو برای آلمان (AfD) [حزب راست آلمان] را از اهرمهای قدرت دور نگه دارد.
به این ترتیب، او حزبش را برای «تصمیمهای دشوار» آماده کرد؛ به بیان دیگر، در صورت لزوم، حتی تحمل یک دولت تحت رهبری حزب دموکراتمسیحی (CDU)، همانگونه که حزب چپ اکنون در زاکسن و تورینگن انجام میدهد. او خطاب به نمایندگان فریاد زد: «ما شرق آلمان را به نازیها واگذار نخواهیم کرد!»
شوِردتنر سخنوری پرشور و شورانگیز نیست، اما لحن اندیشمندانه و دور از شعارهای او تأثیر خود را میگذارد. ظاهراً بسیاری میپسندند که بهجای فریاد، استدلال بشنوند. او گاه لحنی تقریباً برشتی به خود میگیرد و میکوشد موضوعات پیچیده را با واژههایی ساده و دقیق بیان کند.
تنها در پایان سخنانش اندکی مردد به نظر میرسد. در حالی که از بلندگوها صدای خشن گیتارهای راک طنینانداز است، او با نوعی شرم لبخند میزند. بسیاری از نمایندگان حاضر در سالن پلاکاردهایی را بالا گرفتهاند که بر آنها نوشته شده است: «جلوی مرتس را بگیرید».
سخنرانان مهمان از فلسطین و اسرائیل
شوِردتنر دو مهمان را معرفی میکند: عایده طوما-سلیمان، فعال حقوق زنان فلسطینی، که از سوی فهرست چپ «حداش» در کنست، پارلمان اسرائیل، عضویت دارد. او بانوی برجسته چپ عربی-اسرائیلی به شمار میرود، نظام آپارتاید در اسرائیل را محکوم میکند و هشدار میدهد که نباید تصور کرد با کنارهگیری احتمالی نتانیاهو، صلح و پایان اشغال نزدیکتر خواهد شد.
این اقدام رهبری حزب که به طوما-سلیمان فرصت سخن گفتن داد، حرکتی هوشمندانه بود؛ زیرا بدینسان، بحثهای اغلب خودارجاعی آلمان را به واقعیت عینی پیوند میزد. این موضوع درباره دومین سخنران مهمان، اسرائیلیای به نام ورد برمن، حتی بیشتر صدق میکرد. او در نوزدهسالگی مادرش را در حملهای از سوی حماس از دست داد و امروز در سازمان «Parents Circle» فعالیت میکند؛ سازمانی که خانوادههای اسرائیلی و فلسطینی داغدار را گرد هم میآورد.
برمن که در برلین زندگی میکند، مسئول مبارزه با یهودستیزی در دانشگاه آلیس زالومون است. او میگوید:
«یهودستیزی واقعی است و موضوعی فرعی نیست.»
به گفته او، پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ یهودستیزی افزایش یافته است.
«مبارزه با یهودستیزی وظیفهای چپگرایانه است.»
او با لحنی نسبتاً آرام از لحظهای سخن میگوید که خبر کشته شدن مادرش در حمله حماس را شنید، و نیز از دوستان فلسطینی خود که بستگانشان به دست سربازان اسرائیلی کشته شدهاند.
«هیچ دردی، درد دیگری را از میان نمیبرد.»
و میافزاید:
«امنیت یهودیان و آزادی فلسطینیان در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه متقابلاً به یکدیگر وابستهاند.»
تقریباً همه حاضران در تالار متروپولیس احساس میکنند که این سخنرانی، یکی از آن نطقهای معمول نیست، بلکه رخدادی ویژه، فشرده و تأثیرگذار است. برمن تجربه واقعی خشونت و ویرانی را با پیامی جهانشمول در هم میآمیزد. سخنان او، سرشار از اندوه و شجاعت، تکاندهنده است و در سایه آن، بسیاری از اعلام مواضعِ صرفاً ایدئولوژیکِ طرفداران غزه یا اسرائیل، رنگباخته و کممایه به نظر میرسند.
سازمان «Parents Circle» میخواهد نشان دهد که انتقام راهحل نیست و میتوان بر فراز رودخانهای از خون، پلی بنا کرد. برمن این ایده را با هشداری همراه میکند که نقدی است بر خودحقپنداری رایج در مناقشات چپ درباره خاورمیانه:
«اگر نمیخواهید این پل را بسازید، دست از این مناقشه بردارید.»
سخنان او با تشویقی پرشور و طولانی همراه میشود.
یان فان آکن در ادامه بحثها میگوید که بهترین کار این بود که همان سخنان عایده طوما-سلیمان و ورد برمن را بهعنوان موضع حزب بپذیرند؛ اما متأسفانه چنین چیزی ممکن نیست.
و بدین ترتیب، جمعه شب، اندکی پیش از ساعت ده، رویارویی نهایی بر سر متن مصالحه فرا میرسد. در پایان، تقریباً همه دستهای خود را به حمایت از متن سازش بالا میبرند. حزب از هم نمیپاشد. اما نزدیک به یکسوم نمایندگان کنگره نشان دادهاند که در موضوع خاورمیانه با منطق و حساسیتی متفاوت میاندیشند.
به نقل از سایت نشریه تاتس آلمان ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶، از بابلسبرگ
