![]()
فیلسوف ژاپنی، کوهی سایتو، کتاب جدید خود را معرفی کرد: هشداری درباره تداوم بحران اقلیمی و فروپاشی اجتماعی.
«در پایان پیشرفت؛ بقا در ویرانههای سرمایهداری» عنوان تازهترین اثر فیلسوف ژاپنی، کوهی سایتو، است که روز دوشنبه توسط خود او در بنیاد رزا لوکزامبورگ معرفی شد. سایتو که در سال ۲۰۱۶ در دانشگاه هومبولت برلین با رسالهای درباره مارکس و بومشناسی دکتری گرفت و از ویراستاران مجموعه کامل آثار مارکس و انگلس است، هشدار میدهد که پایههای زیستمحیطی رفاه مدرن در حال نابودی است، در حالی که جهان بهتدریج به سوی نظمی جنگی با گرایشهای اقتدارگرایانه سوق داده میشود.
برند ریکسینگر در معرفی این متفکر و کتابش گفت: «تحلیل ارائهشده در این کتاب، در عصر فروپاشی اقلیمی، بیرحمانه و در بخشهایی نیز تیره و تار است.» به گفته او، سایتو مینویسد: «بشریت دروازه جهنم را گشوده است و اکنون بر لبه پرتگاهی ایستادهایم که میتواند به نابودی خودمان بینجامد.»
به گفته ریکسینگر، مسئله صرفاً یک رکود اقتصادی موقت نیست، بلکه با مجموعهای از بحرانهای درهمتنیده روبهرو هستیم که یکدیگر را تشدید میکنند. کتاب سایتو سهم مهمی در پاسخ به این پرسش دارد که جامعهای سوسیالیستی در دوران کنونی چگونه میتواند شکل بگیرد. او افزود: «این همان بحثی است که در بنیاد رزا لوکزامبورگ و همچنین در حزب چپ آلمان نیز در جریان است.» این فعال اتحادیهای و رهبر پیشین حزب چپ، همچنین از سایتو دعوت کرد تا در «کنگرهای واقعاً بزرگ با مشارکت بینالمللی» که حزب چپ قصد دارد در سال ۲۰۲۸ درباره این مسائل برگزار کند، شرکت کند.
سایتو توضیح داد که بحران اقلیمی، رکود اقتصادی ناشی از محدودیتهای زیستمحیطی سیاره، و نیز تورم و رقابت بر سر منابع کمیاب، به وضعیت اضطراری مزمنی انجامیدهاند که باید با آن مقابله کرد. از نظر او، تصور رایج مبنی بر اینکه توسعه اجتماعی بهصورت خطی به سوی رفاه و آزادی پیش میرود، با واقعیتهای زیستمحیطی دیگر سازگار نیست.
او در کتاب خود بهشدت از حزب سبزهای آلمان انتقاد میکند و حمایت این حزب از سیاستهای تسلیحاتی را با گرایشهای بالقوه به «فاشیسم اقلیمی» مرتبط میداند.
در چنین وضعیتی، به اعتقاد سایتو باید نوعی «سوسیالیسم تاریک» شکل گیرد؛ نوعی اقتصاد برنامهریزیشده دموکراتیک که محدودیت منابع را بپذیرد و آن مقدار آزادی را که همچنان امکانپذیر است، حفظ کند. هدف این نظام، حفظ بنیانهای اساسی زندگی، تقویت زیرساختهای اجتماعی و رها کردن اقتصاد از منطق سود و جهتدهی آن بر اساس نیازهای اجتماعی است. در این چارچوب، مناسبات مالکیت نیز باید بازاندیشی و دموکراتیزه شوند، بیآنکه الزاماً به ملیسازی کامل بینجامند.
سایتو میکوشد بحثی را درباره امکان تصور جامعهای پساسرمایهداری برانگیزد؛ جامعهای که هم محدودیتهای زیستمحیطی و هم عدالت اجتماعی را در نظر بگیرد. برای این منظور، او به نمونههای عملی متعددی اشاره میکند که البته مربوط به چند سال پیشاند، زیرا این کتاب نخستین بار در سال ۲۰۲۳ به زبان ژاپنی منتشر شده است.
سایتو با کتاب پرفروش «فروپاشی نظام» شهرت جهانی یافت؛ اثری که در آن بخشی از تحلیل خود از مارکس را از منظر بومشناختی عرضه کرد و نقدی رادیکال از سرمایهداری ارائه داد که در دفاع از دگرگونی اجتماعی ـ زیستمحیطی جامعه نوشته شده بود.
او در گفتوگویی با فعال اقلیمی، کارلا ریمتسما، در پایان توضیح داد که اصطلاح «تکنوفئودالیسم» که از جمله توسط اقتصاددان و وزیر پیشین دارایی یونان، یانیس واروفاکیس، به کار میرود، از نظر او مفهوم دقیقی نیست. هرچند او میپذیرد که در روند دگرگونی مناسبات قدرت سرمایهداری، شاهد ظهور ساختارهای انحصاری دیجیتال و «الیگارشیهای فناوری» هستیم؛ ساختارهایی که در آن چند شرکت بزرگ فناوری قدرت اقتصادی و سیاسی عظیمی را در دست متمرکز کردهاند.
با این حال، او همچنان این روند را شکلی از انباشت سرمایهدارانه میداند، هرچند این شکل با سرمایهداری قرن بیستم تفاوت دارد. در این چارچوب، سایتو همچنین مفاهیمی چون «سرمایهداری رانتیر» را مورد بحث قرار میدهد؛ مفهومی که به نقش فزاینده پلتفرمها، نظامهای اشتراکی و وابستگیهای دیجیتال اشاره دارد. او این تحولات را نشانهای از بازسازی سرمایهداری و حرکت آن به سوی اشکال تازهای از کنترل و استخراج ارزش تفسیر میکند.
به نقل از یونگه ولت 10.06.2026
