اعتراضات در هرات با خشونت سرکوب شد و اکنون در این شهر و همچنین در پایتخت، کابل، فضای هراس حاکم است.
پس از بازداشتهای گسترده زنان و اعتراضات متعاقب آن، شهر بزرگ هرات در غرب افغانستان همچنان در وضعیت فوقالعاده به سر میبرد. این شهر میان دو جبهه گرفتار شده است: از یک سو رژیمی با سیاستهای سرکوبگرانهاش، و از سوی دیگر زنانی که حاضر به تسلیم شدن نیستند.
در هرات، ترس همچون شبحی خاموش در کوچهها پرسه میزند. زنی جوان میگوید: «چند روز بود که از خانه بیرون نرفته بودم. دیروز که مجبور شدم برای خرید بیرون بروم، بهندرت زنی را در خیابان دیدم.» او میگوید صورتش را پشت ماسک پنهان کرده بود. زن جوان دیگری که نمیخواهد نامش فاش شود نیز از فضای ترس سخن میگوید: «قبلاً صورتم را نمیپوشاندم، اما حالا ماسک میزنم.»
اوایل این ماه، موجی از بازداشت زنان در هرات به راه افتاد. طالبان حاکم آنان را به نقض مقررات سختگیرانه پوشش متهم کردند. اعتراضهایی که پس از آن شکل گرفت، با خشونت سرکوب شد. بنا بر گزارش هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، دستکم یک نفر در این رویدادها کشته شد؛ قربانی، پسری نوجوان بود.
اعتراض دیگری نیز با زور متفرق شد. یکی از شرکتکنندگان که خواست نامش فاش نشود، از تیراندازی به سوی جمعیت خبر میدهد. به گفته او، بسیاری از زخمیها نتوانستند در بیمارستان درمان شوند، زیرا طالبان در آنجا به دنبال معترضان میگشتند. او میگوید: «دوستانی دارم که بازداشت شدهاند و از آن زمان تاکنون هیچ خبری از آنها نداریم. خودم هم مخفی شدهام و دیگر از خانه بیرون نمیروم.»
«مردم خشمگیناند»
از زمان بازگشت دوباره طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، تظاهرات علیه حکومت اقتدارگرای آنان نادر شده است، زیرا حاکمان کابل پیشتر مجموعهای از اعتراضات زنان را با خشونت درهم شکسته بودند. اما ویژگی تازه اعتراضات هرات این بود که مردان نیز به آن پیوستند.
فرشته عباسی، از سازمان دیدهبان حقوق بشر، میگوید: «مردم خشمگیناند، زیرا طالبان در زندگی خصوصی آنها دخالت میکنند. دقیقاً به همین دلیل است که دست به اعتراض زدهاند.»
اینکه زنان در امارت طالبان ناچارند دائماً مراقب باشند، موضوع تازهای نیست. حاکمان کابل پیوسته حقوق زنان را محدودتر کردهاند. آنان دیگر اجازه تحصیل در دبیرستانها و دانشگاهها را ندارند و بسیاری از مشاغل نیز بر رویشان بسته شده است. مأموران موسوم به «امر به معروف و نهی از منکر» با روپوشهای سفید بلند و عمامههای سیاه در خیابانهای شهرهای بزرگ گشت میزنند و بر اجرای مقررات سختگیرانه پوشش نظارت میکنند. زنان موظفاند بدن و صورت خود را بپوشانند.
با این حال، تا کنون میان مقررات سختگیرانهای که از قندهار، مرکز معنوی و سیاسی کشور، صادر میشود و اجرای آنها در برخی مناطق دیگر، تفاوتی آشکار وجود داشت. در شهرهایی چون هرات، مزار شریف یا کابل، هنوز زنانی با چهرههای آشکار، به تنهایی یا در گروهها، دیده میشدند.
موج بازداشتها میتواند نشانهای از تشدید سرکوب توسط طالبان باشد. راضیه برومند، فعال حقوق زنان افغان که در تبعید در آلمان زندگی میکند، میگوید: «آنها میکوشند تصورات خود را با زور تحمیل کنند. همین مسئله مردم را به خیابان کشاند.»
او میافزاید که مردم از این نیز خشمگیناند که حتی زنانی که مطابق مقررات خود را پوشانده بودند بازداشت شدند و بسیاری از خانوادهها روزها از سرنوشت بستگانشان بیخبر ماندند. معلمی از هرات میگوید خانواده یکی از دانشآموزانش مجبور شد مبلغ زیادی برای آزادی دخترشان بپردازد.
«طالبان باید بالاخره انعطاف نشان دهند»
مردی در کابل نیز نارضایتی خود را چنین بیان میکند: «طالبان باید بالاخره انعطاف نشان دهند و مدارس متوسطه و دانشگاهها را به روی زنان باز کنند.» با این حال، او هشدار میدهد که بیثباتی کشور نیز میتواند برای مردمی که از جنگ خستهاند، پیامدهای وخیمی داشته باشد. او میگوید: «اگر بار دیگر جنگی درگیرد، جنگی بسیار هولناک خواهد بود.»
زنان افغانستان فعلاً به آیندهای مینگرند که حتی از گذشته نیز تاریکتر به نظر میرسد. با وجود محدودیتهای روزافزون، آنان تاکنون با شجاعت از برخی فضاهای محدود آزادی دفاع کردهاند. دختران بزرگتر را برخلاف دستور رسمی در مدارس خصوصی آموزش میدهند یا در حیاطهای پشتی خانهها، مخفیانه به فعالیت سالنهای زیبایی خود ادامه میدهند.
رویارویی میان حاکمان کابل و زنان افغان اغلب به بازی موش و گربه شباهت دارد. هرگاه طالبان قوانین تبعیضآمیز تازهای وضع میکنند، زنان افغان در پی یافتن راههایی برمیآیند تا اندک آزادیهای باقیمانده خود را حفظ کنند.
از زمان اعتراضات هرات، به نظر میرسد طالبان سرکوب را تشدید کردهاند. مینا، زن جوانی از کابل، میگوید اکنون هر روز خبر بازداشت مردان و زنان به گوش میرسد. او پس از آنکه طالبان دانشگاهها را به روی زنان بستند و تحصیلاتش نیز ناتمام ماند، فروش لباسهای افغانی را از طریق اینترنت آغاز کرده است.
«میترسم و دیگر برای کار از خانه بیرون نمیروم»
به گفته مینا، از زمان بازداشتها در هرات، در کابل نیز بهندرت میتوان زنانی را دید که به تنهایی در خیابان رفتوآمد کنند. او میگوید: «اکثر زنان اکنون از ترس فقط به صورت گروهی بیرون میروند و کاملاً پوشیدهاند.»
دندانپزشکی از هرات میگوید که پس از حوادث اخیر، حتی حرفه خود را کنار گذاشته است: «میترسم و دیگر برای کار از خانه بیرون نمیروم.»
نشانهای از اعتراضات تازه دیده نمیشود؛ زیرا به گفته زنانی از هرات و کابل، طالبان تدابیر امنیتی را بهشدت افزایش دادهاند. مینا میگوید: «خودروهای آنها همه جا مستقرند و خیابانها پر از نیروهای امنیتی است. آنها میخواهند فضایی از ترس ایجاد کنند.»
با این حال، او نمیخواهد تسلیم شود و قصد دارد کسبوکار اینترنتی خود را ادامه دهد: «اگر طالبان یک در را به رویم ببندند، تلاش میکنم در دیگری را باز کنم.»
به نقل از نشریه تاتس آلمان ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶
