بر اساس گزارشهای رسانهای، نظامیان اسرائیلی در عراق پایگاههای نظامی مخفی ساخته و به سوی غیرنظامیان تیراندازی کردهاند. عراق تا چه اندازه بر خاک خود حاکمیت دارد؟
در بیابان غربی عراق، پهنهای بیپایان از شن و سنگریزه زیر آفتاب سوزان، گفته میشود دو پایگاه نظامی سر برآوردهاند. اما ظاهراً این پایگاهها را نه نیروهای عراقی، بلکه نظامیان اسرائیلی بنا کردهاند. همچنین گفته میشود آنان به سوی افرادی که به این پایگاهها نزدیک شده بودند شلیک کردهاند؛ حملاتی که پیامدهایی مرگبار داشته است. روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز با استناد به افسران عراقی، شاهدان عینی و کارشناسان این موضوع را گزارش داده است.
اسرائیل، کشوری که با عراق خصومت دارد، ظاهراً بیش از یک سال این دو پایگاه را در خاک عراق اداره کرده است. بهگفته گزارشها، این پایگاهها از جمله برای پشتیبانی از نیروهای اسرائیلی در حملات هوایی علیه ایران مورد استفاده قرار گرفتهاند. ایران در عین حال یکی از شرکای مهم منطقهای عراق بهشمار میرود. این پرسش مطرح است که آیا دولت عراق از این موضوع اطلاع داشته است یا نه.
درخواست روزنامه «تاتس» برای توضیح تا زمان انتشار این گزارش بیپاسخ ماند. بنا بر گزارش نیویورک تایمز، این موضوع همچنان نامشخص است. یک سرلشکر عراقی به این روزنامه گفته است که از ابتدای سال جاری به برخی مسائل مشکوک شده بودند. با این حال دولت عراق تاکنون در این باره اظهار نظری نکرده است. فرماندهی مشترک عملیات عراق نیز وجود هرگونه پایگاه نظامی غیرمجاز در کشور را انکار کرده است.
این گزارشها پرسشهایی را درباره میزان حاکمیت عراق بر خاک خود، وضعیت امنیتی در دورافتادهترین مناطق کشور، و همچنین روابط این کشور با همسایگان منطقهای و غرب مطرح میکنند.
رابطهای پیچیده
عراق و ایران هر دو دارای اکثریت جمعیت شیعهاند و همکاریهای نزدیکی در حوزه انرژی دارند. حدود یکسوم برق عراق از تأسیساتی تأمین میشود که با گاز ایران کار میکنند. یکپنجم کالاهای موجود در بازارهای عراق نیز از ایران وارد میشود. حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۲ میلیارد دلار آمریکا، معادل نزدیک به ۱۰ میلیارد یورو، بوده است.
از نظر سیاسی، اما روابط دو کشور پیچیدهتر است. پس از سرنگونی دیکتاتور سنیمذهب، صدام حسین، بهدست نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۳، دو کشور همسایه روابط خود را گسترش داده و بهبود بخشیدند؛ هرچند این امر دولت عراق را در موقعیتی دشوار قرار داده است. از یکسو، شبهنظامیان شیعه مورد حمایت ایران در عراق فعالاند که گهگاه به نقض حقوق بشر علیه غیرنظامیان متهم میشوند.
بخشی از این گروههای شبهنظامی در ساختار دولت ادغام شدهاند و اکنون در کنار ارتش رسمی فعالیت میکنند. گروههای دیگر اما عملیات خود را بیشتر علیه اسرائیل و ایالات متحده متمرکز کردهاند، بهویژه پس از جنگ غزه و سپس در پی جنگ علیه ایران.
ایالات متحده همواره تلاش کرده دولت عراق را وادار کند نفوذ این شبهنظامیان را محدود سازد، اما تاکنون موفقیت چندانی به دست نیاورده است. در عین حال بغداد میکوشد از رویارویی با آمریکا پرهیز کند و روابط اقتصادی خود با واشنگتن را به خطر نیندازد.
پنتاگون در پاسخ به پرسشها درباره پایگاههای مخفی اسرائیل از اظهار نظر خودداری کرد. افسران ناشناس به نیویورک تایمز گفتهاند که آمریکا دستکم از ژوئن ۲۰۲۵ از وجود این پایگاهها آگاه بوده است. ارتش اسرائیل نیز به پرسش روزنامه «تاتس» پاسخی نداده است.
یک چوپان ارتش اسرائیل را افشا میکند
اما این پایگاههای نظامی چگونه فاش شدند؟ ظاهراً یکی از دو پایگاه مخفی توجه چوپانی را جلب کرده بود که نه چندان دور از آنجا زندگی میکرد. او فعالیتهای غیرعادی در میانه بیابان را به نیروهای مسلح عراق گزارش داد: سربازان، بالگردها و چادرهایی در کنار یک باند فرود. اما هنگامی که سوار وانت تویوتای خود شد و بهسوی نزدیکترین روستا حرکت کرد، از آسمان هدف گلوله و موشک قرار گرفت.
وانت او سوخته و در شنها متوقف ماند؛ درهای آن پر از جای گلوله بود. تصاویر این خودرو در اینترنت منتشر شدهاند. خانواده و شاهدان عینی جزئیات حادثه را بازسازی کردهاند. بادیهنشینانی که در نزدیکی آنجا اردو زده بودند، گفتهاند که شاهد کشته شدن او بودهاند.
این حادثه در سوم مارس ۲۰۲۶ رخ داد. یک روز بعد، نیروهای عراقی منطقه را بررسی کردند اما خود نیز هدف آتش قرار گرفتند. در این درگیری یک سرباز کشته و دو نفر دیگر زخمی شدند. این گروه ناچار به عقبنشینی شد. فرماندهی مشترک عملیات عراق اعلام کرد که «سربازان خارجی» به نیروهایش حمله کردهاند.
در جستوجوی رد پای پایگاههای نظامی
اینکه چرا عراق برای این عملیات احتمالی انتخاب شده، مشخص نیست، اما از منظر ژئوپولیتیکی میتوان آن را توضیح داد. عراق مرزی نزدیک به ۱۶۰۰ کیلومتر با ایران دارد و در کنار اردن، همسایه اسرائیل، قرار گرفته است. افزون بر این، بنا به گزارش نیویورک تایمز، آمریکا دولت عراق را وادار کرده بود در جریان جنگهای اسرائیل و ایران، رادارهای خود را خاموش کند تا از هواپیماهای آمریکایی محافظت شود.
اکنون، بنا بر گزارش رسانههای عربی، نیروهای عراقی در حال جستوجوی بیابان نجف در جنوبغربی کشور هستند؛ با جیپ، پیاده و با تجهیزات کامل نظامی. اما اینکه این اقدامات بتواند خشم افکار عمومی را فروبنشاند، رد پای پایگاههای نظامی را بیابد و از عملیات مخفیانه بیشتر جلوگیری کند، محل تردید است.
به نقل از روزنامه تاتس ۲۲ مه ۲۰۲۶
