یورونیوز: نشریه اکسیوس در گزارشی ادعا کرد که آتش بس دو هفتهای میان ایران و آمریکا با چراغ سبز مجتبی خامنهای، رهبر ایران انجام شده و عباس عراقچی، وزیر خارجه نقش کلیدی در جلب موافقت فرماندهان نظامی ایران داشته است.
اکسیوس در این گزارش نوشته است در حالی که ضربالاجل دونالد ترامپ رو به پایان بود، مقامهای ایالات متحده و اسرائیل روز دوشنبه از یک تحول قابلتوجه باخبر شدند؛ به گفته یک مقام اسرائیلی، یک مقام منطقهای و یک منبع سوم آگاه، مجتبی خامنهای برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ به مذاکرهکنندگان خود دستور داده است تا به سمت یک توافق حرکت کنند.
در حالی که ترامپ به طور علنی تهدید به نابودی کامل میکرد، در پشت صحنه نشانههایی از تحرک دیپلماتیک دیده میشد؛ هرچند حتی منابع نزدیک به ترامپ نیز تا لحظه اعلام آتشبس نمیدانستند باید منتظر چه نتیجهای باشند.
یک مقام دفاعی: وضعیت آشفتهای بود
نیروهای آمریکایی در خاورمیانه و مقامهای پنتاگون، ساعات پایانی را صرف آمادهسازی برای یک کارزار بمباران گسترده علیه زیرساختهای ایران کردند و در تلاش بودند تا بفهمند تمایل ترامپ به کدام سمت است. یک مقام دفاعی گفت: «ما هیچ ایدهای نداشتیم چه اتفاقی خواهد افتاد. وضعیت آشفته بود.»
پیشنهاد ایران «یک فاجعه و مصیبت» است
صبح دوشنبه، در حالی که ترامپ در جشن عید پاک کاخ سفید حضور داشت، استیو ویتکاف «بسیار خشمگین» در حال رایزنیهای تلفنی بود. فرستاده ایالات متحده به میانجیها گفت که پیشنهاد متقابل ۱۰ مادهای که آمریکا بهتازگی از ایران دریافت کرده، «یک فاجعه و مصیبت» است.
این سرآغاز یک روز «پر هرجمرج» برای اصلاح متن بود؛ میانجیهای پاکستانی پیشنویسهای جدید را بین ویتکاف و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران رد و بدل میکردند و وزاری خارجه مصر و ترکیه نیز در تلاش بودند تا شکافها را پر کنند.
رهبری در ترس و خفا
تا دوشنبه شب، میانجیها موافقت ایالات متحده را برای یک پیشنهاد بهروزرسانیشده جهت آتشبس دو هفتهای دریافت کردند. پس از آن، تصمیمگیری بر عهده خامنهای بود که به گفته منابع، در روزهای دوشنبه و سهشنبه به طور فعال در این فرآیند درگیر بود.
مشارکت رهبر جدید به دلیل مسائل امنیتی، مخفیانه و دشوار بود. خامنهای که با تهدید جدی ترور از سوی اسرائیل روبروست، اغلب از طریق پیکهایی که یادداشت رد و بدل میکنند، ارتباط برقرار کرده است.
عراقچی در متقاعد کردن فرماندهان سپاه نقش کلیدی داشت
دو منبع، چراغ سبز خامنهای به مذاکرهکنندگانش برای نهایی کردن توافق را یک «پیشرفت بزرگ» توصیف کردند. منبع منطقهای گفت که عراقچی نیز نقشی کلیدی هم در مدیریت مذاکرات و هم در متقاعد کردن فرماندهان سپاه پاسداران برای پذیرش توافق ایفا کرده است. چین نیز به ایران توصیه کرده بود که به دنبال راهی برای خروج از بحران باشد.
اما در نهایت، تمام تصمیمات اصلی در روزهای دوشنبه و سهشنبه از فیلتر خامنهای گذشت. منبع منطقهای تاکید کرد: «بدون چراغ سبز او، توافقی در کار نبود.»
مذاکرات تمام وقت در جریان بوده است
روند وقوع رخدادها تا صبح سهشنبه مشخص بود که پیشرفتهایی حاصل شده است، اما این موضوع مانع از آن نشد که ترامپ هولناکترین تهدید خود را مطرح کند: «امشب یک تمدن کامل از بین خواهد رفت.»
برخی رسانههای آمریکایی گزارش دادند که ایران در پاسخ، مذاکرات را قطع کرده است. اما منابع درگیر در مذاکرات به اکسیوس گفتند که اینطور نبوده و در واقع روند رو به جلویی جریان داشته است.
ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، از مجارستان و تلفنی با طرفهای پاکستانی در تماس بود. همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در طول روز با ترامپ و تیم او در تماس مدام بود؛ هرچند اسرائیلیها به طور فزایندهای نگران بودند که کنترل فرآیند از دستشان خارج شده است.
نگرانی از اقناع ترامپ توسط تندروهای طرفدار جنگ
حدود ظهر سهشنبه، درک مشترکی حاصل شد که طرفین بر سر یک آتشبس دو هفتهای به تفاهم رسیدهاند. سه ساعت بعد، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، مفاد توافق را در شبکه ایکس منتشر کرد و از هر دو طرف خواست آن را بپذیرند.
ترامپ بلافاصله با تماسها و پیامهایی از سوی متحدان تندرو و نزدیکانش مواجه شد که او را به رد توافق ترغیب میکردند. ابهام درباره تفکر ترامپ حتی میان نزدیکانش چنان زیاد بود که چندین نفر که تنها یک یا دو ساعت قبل با او صحبت کرده بودند، تا لحظه پذیرش رسمی، همچنان فکر میکردند او آتشبس را رد خواهد کرد.
تنگه هرمز به روی کشتیها در هماهنگی با نیروهای مسلح باز میماند
مدتی کوتاه پیش از انتشار پاسخ خود، ترامپ با نتانیاهو صحبت کرد تا تعهد او را برای پایبندی به آتشبس بگیرد. او سپس با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، صحبت کرد تا توافق را نهایی کند.
۱۵ دقیقه پس از پست ترامپ، به نیروهای آمریکایی دستور توقف عملیات داده شد. عراقچی نیز در ادامه اعلام کرد که ایران به آتشبس پایبند خواهد بود و تنگه هرمز را به روی کشتیهایی که «در هماهنگی با نیروهای مسلح جمهوری اسلامی» فعالیت میکنند، باز خواهد کرد.
پرسشهای فراوان درباره ماندگاری آتشبس
آنچه باید در نظر داشت و البته هنوز جزییات آن مشخص نیست اینکه ایران تا چه حد اجازه ازسرگیری کشتیرانی را خواهد داد یا نتانیاهو چقدر در پایبندی به آتشبس استوار خواهد بود؟
یک مقام ارشد اسرائیلی به اکسیوس گفت که نتانیاهو تضمینهایی دریافت کرده مبنی بر اینکه ایالات متحده در مذاکرات صلح اصرار خواهد کرد که ایران مواد هستهای خود را واگذار، غنیسازی را متوقف و تهدید موشکهای بالستیک خود را رها کند.
شکاف بر سر دیدگاههای آمریکا و ایران
احتمال میرود که ونس ریاست هیات آمریکایی در مذاکرات روز جمعه در پاکستان را بر عهده خواهد داشت؛ ماموریتی که مهمترین وظیفه دوران سیاسی او تاکنون محسوب میشود. با این حال، هنوز شکافهای بزرگی بین دیدگاههای آمریکا و ایران وجود دارد که احتمال ازسرگیری جنگ را کاملا زنده نگه میدارد.
همچنین انتظار میرود پیت هگست، وزیر دفاع و کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز چهارشنبه کنفرانسهای خبری برگزار کنند و به کسانی که از تهدیدهای ترامپ برای نابودی ایران انتقاد کرده بودند، بتازند. آنها استدلال خواهند کرد که تهدیدهای ترامپ باعث ممکن شدن این توافق شده است.
در مقابل، حکومت ایران که دقیقا استدلال معکوسی دارد، ممکن است در این فکر باشد که آیا تهدیدهای ترامپ واقعا به پایان رسیده است یا خیر؟
