سامانههای تسلیحاتی مبتنی بر هوش مصنوعی امروز در سراسر جهان به کار گرفته میشوند. اما موضوع کمتر به جنگندههای خودکار یا رباتهای جنگی مربوط میشود و بیشتر به تصمیمگیریهای نظامی مربوط است.
۵ آوریل ۲۰۲۶
اینکه جنگ با هوش مصنوعی چگونه میتواند باشد، اخیراً کامرون استنلی از وزارت دفاع آمریکا در کنفرانسی از شرکت Palantir نشان داد. او در چند دقیقه نرمافزاری به نام Maven را توضیح داد: اهداف علامتگذاریشده تنها با سه کلیک موس وارد چیزی شبیه یک مدیر پروژه میشوند: «کلیک چپ، کلیک راست، کلیک چپ».
در اینجا اهداف در امتداد آنچه «زنجیره کشتار» (kill chain) نامیده میشود حرکت میکنند؛ یعنی روندی از شناسایی هدف تا حمله:
هدف تعیین نشده، تعیین شده، در حال اجرا، تکمیل شده. در پایان، روی صفحه نمایش یک ساختمان منفجر میشود.
این یک سناریوی خیالی است، اما نرمافزار نظارتی شرکت Palantir متعلق به پیتر تیل و پروژه Maven اکنون بخشی ثابت از ارتش آمریکا شدهاند. پنتاگون میخواهد در آینده کل ارتش از این برنامه استفاده کند.
به گزارش رویترز، استیو فاینبرگ، معاون وزیر دفاع آمریکا، اوایل مارس گفته بود:
«ضروری است که اکنون بهطور هدفمند سرمایهگذاری کنیم تا ادغام هوش مصنوعی در سراسر نیروهای مسلح را عمیقتر کرده و تصمیمگیری مبتنی بر هوش مصنوعی را به ستون اصلی استراتژی خود تبدیل کنیم.»
نقش احتمالی هوش مصنوعی در جنگ ایران
آمریکا در جنگ با ایران مدعی شده که تنها در ۲۴ ساعت نخست بیش از ۱۰۰۰ هدف را مورد حمله قرار داده است. برد کوپر، فرمانده ستاد منطقهای آمریکا در خاورمیانه (CENTCOM)، هر هفته در پیامهای ویدیویی در شبکه X از چند هزار حمله دیگر خبر میدهد.
کوپر در ماه مارس توضیح داد که این تعداد بیسابقه حملات «دقیق و غیرقابل پیشبینی» با اثرات مرگبار، به لطف «ابزارهای کاملاً جدید» و «نوآوری سریع» ممکن شده است. او گفت مجموعهای از «کاربردهای پیشرفته هوش مصنوعی» برای پردازش دادهها و اتخاذ تصمیمهای هوشمند در چند ثانیه در این جنگ استفاده میشود.
با این حال مشخص نیست که آیا نرمافزار Maven نیز در این جنگ استفاده شده یا دقیقاً هوش مصنوعی در کدام بخشها به عملیات نظامی کمک میکند. روزنامه گاردین به نقل از یک مقام ارشد دفاعی آمریکا گزارش داده که مدتهاست بانکهای اطلاعاتی اهداف در سامانه «Maven Smart System» ایجاد شدهاند.
اینکه آیا مدرسه دخترانهای در شهر میناب ایران که هدف یک موشک آمریکایی قرار گرفت نیز در این پایگاه داده وجود داشته، مشخص نیست. با این حال، NBC News به نقل از منابع ناشناس گزارش داده که فناوری Palantir در جنگ ایران برای شناسایی اهداف احتمالی نیز استفاده شده است.
از واقعیت مجازی تا میدان جنگ
حداقل یک شرکت دیگر فعال در حوزه هوش مصنوعی میخواهد نقش مهمی در جنگ ایران داشته باشد: شرکت Anduril. متیو استکمن، مدیر این شرکت، در یک پادکست تأکید کرد که فعالیت آنها «عمدتاً در بخش دفاعی» است.
او در یک برنامه تبلیغاتی گفت Anduril «یکی از مهمترین سامانههای دفاعی» در برابر پهپادهای شاهد ایران را فراهم میکند.
از آغاز جنگ، ایران چند هزار پهپاد نسبتاً ارزان شاهد را به سمت پایگاههای نظامی آمریکا و زیرساختهای کشورهای خلیج فارس شلیک کرده است. مقابله با این پهپادها با موشکهای پاتریوت بسیار پرهزینه است. Anduril میگوید که به متعادل کردن این نابرابری میان پهپادهای ارزان و موشکهای گران کمک میکند.
همچون Palantir، نام این شرکت نیز از رمان «ارباب حلقهها» اثر تالکین گرفته شده است. اما برخلاف مدیر نسبتاً عجیب Palantir یعنی الکس کارپ، این شرکت توسط پالمر لاکی اداره میشود؛ کارآفرینی حدوداً سیساله که با پیراهن هاوایی و دمپایی شناخته میشود و نخستین میلیاردهای خود را با ساخت هدستهای واقعیت مجازی به دست آورد.
فناوریهای جدید نظامی
از جمله محصولات جدید این شرکت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* سامانههای خودکار مقابله با پهپاد
* حسگر مادونقرمز ۳۶۰ درجه با نام Wisp
* پهپاد رهگیر جتمحور با قابلیت برخاست عمودی به نام Roadrunner
اینکه چه میزان هوش مصنوعی در این سامانهها استفاده شده و آیا سیستمهای واقعیت افزوده برای سربازان یا جنگندههای خودکار هنوز در حد ایده هستند، مشخص نیست، زیرا همه این اطلاعات محرمانه (classified) هستند.
چند هفته پیش وزارت دفاع آمریکا قراردادی ۲۰ میلیارد دلاری با Anduril برای سختافزار، نرمافزار و خدمات امضا کرد. در این قرارداد نام سامانه تسلیحاتی خاصی ذکر نشده، اما از یک سیستمعامل به نام Lattice یاد شده که طبق گزارشها میتواند میدانهای نبرد را بهصورت مدلهای سهبعدی و تصاویر لحظهای نمایش دهد.
هزینههای نسبتاً محدود
هزینههای نظامی آمریکا برای هوش مصنوعی و فناوریهای دفاعی در سه سال گذشته دو برابر شده و به حدود ۵۰ میلیارد دلار در سال رسیده است؛ با این حال این رقم هنوز نسبتاً کوچک است. طبق برآورد بنیاد رونالد ریگان، تنها حدود یک درصد از کل بودجه دفاعی آمریکا به این حوزه اختصاص دارد.
بزرگترین قراردادها در این بخش به شرکتهای Anduril، Palantir و شرکت فضایی ایلان ماسک یعنی SpaceX داده شده است.
برای شرکتهای فناوری، رقابت تسلیحاتی در زمینه هوش مصنوعی یک فرصت عظیم محسوب میشود. هزینههای نظامی در سراسر جهان در حال افزایش است. ارتش آلمان نیز قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ تیپ مستقر در لیتوانی را به نرمافزار هوش مصنوعی Uranos مجهز کند که برای نظارت لحظهای بر جناح شرقی ناتو طراحی شده است. دولت فرانسه نیز اخیراً قرارداد چارچوبی با شرکت Mistral برای ورود کاربردهای هوش مصنوعی به ارتش امضا کرده است.
امیدهای بزرگ نظامی به هوش مصنوعی
در محافل نظامی امیدهای زیادی به هوش مصنوعی بسته شده است. این الزاماً به معنای آن نیست که بهزودی دستههای پهپاد کاملاً خودکار بر فراز میدانهای جنگ پرواز خواهند کرد. اما هوش مصنوعی میتواند حجم عظیمی از دادهها را سریع تحلیل کند و الگوها را تشخیص دهد.
این فناوری میتواند تصمیمگیریهای نظامی را سرعت بخشد — اگر حتی خود این تصمیمها را بهطور کامل بر عهده نگیرد.
سامانههای کامل انتخاب اهداف را بر عهده میگیرند
در آوریل ۲۰۲۴ مجله فلسطینی-اسرائیلی +972 در یک تحقیق مفصل نشان داد که ارتش اسرائیل تا چه حد در جنگ غزه از کاربردهای هوش مصنوعی استفاده کرده است.
بر اساس گفتههای شش مأمور اطلاعاتی ناشناس، ارتش اسرائیل در هفتههای نخست پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تقریباً کاملاً به این سامانهها متکی بوده است. برنامهای به نام Lavender تا ۳۷ هزار فلسطینی را بهعنوان هدف شناسایی کرده و برنامه دیگری به نام Where’s Daddy خانههای خصوصی آنها را برای حملات هوایی مشخص کرده است.
گفته میشود در هفتههای نخست جنگ، تلفات غیرنظامی عمداً پذیرفته میشد. دو منبع گفتهاند که برای اعضای رده پایین حماس، کشته شدن ۱۵ تا ۲۰ غیرنظامی قابل قبول تلقی میشد و برای رهبران حتی تا ۱۰۰ غیرنظامی نیز قابل توجیه دانسته میشد.
یوتا وبر، استاد جامعهشناسی رسانه، در این باره میگوید:
«سامانههای یکپارچهای که میتوانند حجم عظیمی از دادهها را پردازش کنند، مدیریت جنگ را به سطح کاملاً جدیدی میبرند.»
اوکراین؛ آزمایشگاه هوش مصنوعی نظامی
تحقیقی از واشنگتن پست نیز نشان میدهد که واحد ۸۲۰۰ ارتش اسرائیل با هک منابع مختلف در ایران، حجم زیادی از دادهها جمعآوری کرده تا با کمک هوش مصنوعی آنها را تحلیل کند.
در جنگ اوکراین نیز پتانسیل چنین دادههایی دیده میشود. ناظران تخمین میزنند که ۷۰ تا ۹۰ درصد تلفات این جنگ ناشی از پهپادها باشد.
میخایلو فدوروف، وزیر دفاع اوکراین، دو هفته پیش در تلگرام نوشت:
«اوکراین اکنون مجموعه دادهای از میدان نبرد در اختیار دارد که در جهان بینظیر است.»
دولت اوکراین قصد دارد تصاویر فراوانی را که از لحظات آخر پیش از برخورد پهپادها در اینترنت منتشر میشود، بهطور حرفهای استفاده کند.
فدوروف گفت:
«اوکراین امکان آموزش مدلهای هوش مصنوعی برای سامانههای بدون سرنشین بر اساس دادههای واقعی میدان نبرد را فراهم میکند.»
جنگ اوکراین بهعنوان میدان آزمایش
مجله Time نیز در تحقیقی چندساله نشان داده که جنگ اوکراین به نوعی آزمایشگاه توسعه هوش مصنوعی نظامی تبدیل شده است. از جمله به نقش شرکت Palantir اشاره شده که بلافاصله پس از حمله روسیه به اوکراین وارد عمل شد.
امروزه این شرکت مانند بسیاری از شرکتهای فناوری دیگر، هدف روشنی را دنبال میکند: توسعه جنگ مبتنی بر هوش مصنوعی برای استفاده در سراسر جهان.
به نقل از سایت نشریه تاتس آلمان
