مغلطۀ حسینقلی خانی

رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم
"حافظ"

" مُغالِطِه یا مَغلَطِه یا سَفسَطِه آوردن دلیل اشتباه یا غیرمجاز برای استدلال است که از نظر علم منطق به یکی از دلایل زیر نادرست باشد: نخست آنکه دست‌کم یکی از مقدمات گزاره نادرست باشد. دوم آنکه مقدمات گزاره، متضمن نتیجهٔ گزاره نباشد."

بیان ساده تر: " مغلطه به معنای اشتباه یا فریب در استدلال یا استنتاج است. در واقع، مغلطه به هر نوع استدلال نادرست یا گمراه‌کننده‌ای گفته می‌شود که ممکن است به طور عمدی یا غیرعمدی استفاده شود تا نتیجه‌ای نادرست یا گمراه‌کننده به دست آورد. به بیان ساده مغلطه یعنی وقتی کسی به جای اینکه با دلایل منطقی صحبت کند، از روش‌های نادرست استفاده ‌کند تا حرفش را بقبولاند. این می‌تواند شامل استفاده از احساسات به جای دلایل منطقی باشد یا اینکه به شخص حمله کند به جای اینکه به حرف‌های او پاسخ دهد."

در فرهنگ و ادبیات سیاسی ما " مغالطۀ ربطی" رایج است، مغالطه ای که در آن‌ " رابطه بین مقدمات استدلال و نتیجهٔ استدلال ضعیف و غیرقابل دفاع است".

این روزها نوعی مغالطه که بی ارتباط با " دلیل غیر مجاز برای استدلال" نیست نیراز سوی مدافعان جنگ ویورش نظامی امریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی و ایران رواج یافته است که علاوه بر مغلطه با اتهام زنی و تهدید و فحاشی در آمیخته است، که شاید بتوان نام "مغلطه حسینقلی خانی" بر آن گذاشت. مثل نمونه های زیرین:

اگر با جنگ و یورشِ تجاوزگرانۀ امریکا و اسرائیل به ایران مخالفی معنایش این است که خواهان بقای حکومت اسلامی و طرفدار این حکومت وآخوندها هستی. اگر با این جنگ مخالفی معنایش این است که با کشتار ده ها هزار ایرانی توسط حکومت اسلامی در دیماه ۱۴۰۴ موافقی و از اعدام آزادیخواهان حمایت می کنی ( که البته من یکی هنوز متوجه نشدم آمار کشتار دیماه چه تعداد بوده است، آمار از ۷ هزار تا ۹۵ هزار می دهند، که البته برای بخشی از اپوزیسیون حکومت اسلامی اختلافِ خیلی زیادی نیست !).

مغلطه حسینقلی خانی در فرهنگ و ادبیات سیاسی ما عمری طولانی وجا افتاده دارد. این شیوه مورد استفادۀ روحانیون و افراطی های راست گرا و چپ نما بوده و از ویژگی های فکری و رفتاری آن ها است، که به گونه های متفاوت و متنوع تجربه شده است. به یاد دارید؟ زمان محمد رضا شاه پهلوی با اتکا به شعار"خدا، شاه ، میهن" هرکس که با محمد رضا شاه مخالف بود معنایش این بود که " بی میهن" و بی وطن است و می گفتند ایرانی نیست، چون مخالفت با شاه که برتر از" میهن" است معنایش " بی وطنی" است و می فرمودند که این افراد یا جایشان در زندان است یا بروند پاسپورت بگیرند و ایران را ترک کنند. در حکومت اسلامی حزب توده ای ها می گفتند هر کس از " امام خمینی" حمایت نکند طرفدار امریکا و امپریالیسم جهانی و دشمن طبقه کارگر است، چرا؟ چون خمینی دشمن امریکا و امپریالیسم جهانی، و طرفدار مستعضفان ( کارگران و زحمتکشان) است و مخالفت با او یعنی موافقت با امریکا و امپریالیسم جهانی و سرمایه دارانِ جهانخوار و...

از این دست مغلطه ها تاریخ میهنمان و جهان فراوان دیده است که دست به نقدترین آن را در همین امریکا شاهدیم. در امریکا هر کس با دونالد ترامپ شیرین عقل مخالفت کند از نگاه همراهان و طرفداران او کمونیست است، چون این شیرین عقل دشمن کمونیسم است و ...