بنکسی (Banksy) یک گرافیست، هنرمند خیابانی و فعال سیاسی بریتانیایی است که هویت واقعی او هنوز ناشناخته باقی مانده است. او از مشهورترین هنرمندان استریت آرت (هنر خیابانی) در جهان به شمار میرود. حدس میزنند نام واقعی او رابین گانینگهم (Robin Gunningham) باشد، اما این موضوع هرگز رسماً تأیید نشده است. ناشناس ماندن او بخشی از پروژه هنری و موضع سیاسی او محسوب میشود.
او با استفاده از شابلون (Stencil) برای اجرای سریع روی دیوار، از ترکیب طنز، کنایه و نقد اجتماعی، مضامین ضد جنگ، ضد سرمایهداری و ضد اقتدارگرایی، آثاری خلق کرده است که در جهان مشهورند. او با نقد رسانهها و مصرفگرایی، با استفاده از تصاویر ساده اما بسیار تأثیرگذار، آثار معروفی آفریده است.
دختری با بادکنک، مردی که به جای بمب گل پرتاب میکند، نقاشیهای دیواری او در رابطه با جنبش فلسطین، از جمله آثار او هستند.
یکی از معروفترین اتفاقات تاریخ هنر معاصر در سال ۲۰۱۸ رخ داد. اثر دختری با بادبادک در حراجی Sotheby's بلافاصله پس از فروش، توسط دستگاهی که در قابش کار گذاشته شده بود، تا حدی خرد شد. این اثر بعدها با نام: عشق در سطل زباله (Love is in the Bin) شناخته شد و ارزش آن حتی بیشتر شد.
بنکسی را میتوان هنرمندی با گرایشهای انتقادی دانست که موضوعات زیر را مطرح میکند: جنگ و امپریالیسم، سرمایهداری، مهاجرت، نظارت دولتی، و نابرابری اجتماعی. از این نظر برخی تحلیلگران او را نزدیک به سنت هنر اعتراضی چپ میدانند.
چند نکته که او را از دیگر هنرمندان این عرصه متفاوت کرده، عبارتند از: هویت ناشناس، اجرای غیرقانونی آثار در فضاهای عمومی، ترکیب هنر با کنش سیاسی، و تبدیل هنر خیابانی به هنر گرانقیمت بازار جهانی
با وجود موضع ضدبازاری، آثار بنکسی امروز میلیونها دلار ارزش دارند و در معتبرترین موزهها مانند British Museum نیز نمایش داده شدهاند.
گرافیتیهای بنکسی، در شهر لوستوفت در شرق انگلستان به جاذبهای برای گردشگران تبدیل شدهاند. بهویژه تصویر یک مرغ دریایی غولپیکر بر دیوار یک خانه توجه بسیاری را جلب کرده بود. اما اکنون هر دو از بین رفتهاند.
در شهر لوستوفت در شرق انگلستان، دیواری که یکی از آثار بنکسی، روی آن قرار داشت، برداشته شده است. به گفته مقامات محلی، شهرداری از این تخریب اطلاعی نداشته است. سخنگوی شهرداری گفته است که این بخش از دیوار همراه با اثر هنری، یکشبه برداشته شده است. از آنجا که ساختمان مربوطه مالک خصوصی دارد، شهرداری امکان دخالت نداشته و همچنین اطلاعی از برنامههای مالک در دست نیست.
شهردار شهر، آلن گرین، پیشتر گفته بود به او اطمینان داده شده که این اثر برداشته نخواهد شد. تنها داربستهایی اطراف دیوار نصب شده بود تا آن را تثبیت کنند.
اثر هنری گردشگران را به لوستوفت جذب میکرد
بنکسی این مرغ دریایی غولپیکر را در سال ۲۰۲۱ روی دیوار این ساختمان اسپری کرده بود. این اثر به گونهای طراحی شده بود که گویی پرنده میخواهد به یک سطل زباله که در مقابل دیوار قرار داشت حمله کند. در مجموع سه اثر از این هنرمند مرموز در لوستوفت ظاهر شده بود. به گفته مسئولان شهر، تصویر مرغ دریایی به نقطه جذب گردشگران تبدیل شد و نام لوستوفت را در سطح ملی مطرح کرد.
بنکسی با هنر شابلونی (Stencil Art) به شهرت جهانی رسید. آثار اولیه او عمدتاً در شهر بریستول و اطراف آن در انگلستان دیده میشد. به همین دلیل گمان میرود که او اهل بریتانیا باشد. با این حال، بنکسی سالهاست نام واقعی و هویت خود را مخفی نگه داشته است.
اخیراً بنکسی بیشتر به خاطر آثار هنریاش که بر ساختمانهای ویرانشده در اوکراین خلق کرده بود، مورد توجه قرار گرفته است.
۱۶ میلیون پوند برای یک اثر خردشده
سه سال پیش، مشهورترین اثر بنکسی در یک حراجی فروخته شد و اندکی بعد خودبهخود خرد شد. بنکسی این اقدام را نوعی انتقاد از بازار هنر دانست. با این حال، این اثر اکنون با قیمتی ۱۳ برابر به مالک جدیدی فروخته شده است.
بیش از سه سال پس از تخریب جزئی، اثر نیمهخردشده بنکسی با عنوان «Love is in the Bin» (عشق در سطل زباله است) در لندن به قیمت ۱۶ میلیون پوند به حراج گذاشته شد. خانه حراج ساتبیز اعلام کرد که قیمت نهایی همراه با هزینهها به ۱۸٫۵ میلیون پوند رسیده است — رقمی که هیچ اثر دیگری از این هنرمند تاکنون در حراجی به آن نرسیده بود.
خرد شدن از داخل قاب طلایی
این اثر در اکتبر ۲۰۱۸، زمانی که هنوز با نام «Girl with Balloon» (دختری با بادکنک) شناخته میشد، توسط یک مجموعهدار اروپایی به قیمت ۱٫۲ میلیون پوند خریداری شد. اندکی بعد یکی از تماشاییترین اقدامات این هنرمند رخ داد: پس از پایان حراج، صدای بوقهایی شنیده شد و تابلو از میان قاب طلایی ضخیم و تزئینشده به سمت پایین حرکت کرد. دستگاه خردکنی که در قاب پنهان شده بود، بخش پایینی تصویر را به نوارهایی برید.
بنکسی این اقدام را انتقادی از بازار هنر توصیف کرد و نام اثر را به «Love is in the Bin» تغییر داد. با وجود این پیام انتقادی، ارزش اثر بار دیگر افزایش یافت و به بیش از ۱۳ برابر قیمت اولیه رسید.
مالک جدید ناشناس است
در این تصویر مشهور جهانی، دختری دیده میشود که به سمت یک بادکنک قلبیشکل که در حال پرواز است دست دراز کرده — یا شاید تازه آن را رها کرده است. تفسیرهای مختلفی از این صحنه وجود دارد. این تصویر نخستین بار در سال ۲۰۰۲ روی دیواری در لندن ظاهر شد و از آن زمان نسخههای مختلفی از آن در دیوارهای شهرهای جهان دیده شده و نسخههای چاپی بسیاری از آن تولید شده است.
پس از ماجرای خرد شدن تابلو در اکتبر ۲۰۱۸، روزنامه «دیلی تلگراف» نوشت: «چه چیزی میتواند از یک بنکسی باارزشتر باشد؟ یک بنکسیِ خردشده!»
این روزنامه درست پیشبینی کرده بود. قیمت فروش این اثر همچنین به مراتب بیشتر از برآورد اولیه که حداکثر ۶ میلیون پوند بود، شد. هویت مالک جدید این اثر نیز در ابتدا اعلام نشد.
حال در خبرها آمده است که بنکسی شناسایی شده است. چه فرق میکند، او هرکه باشد، هنرمندی است منتقد که علیه نظم موجود به پا خاسته است.
