موشکهای حوثیها در حال حاضر برای ایران بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارند. با این حال، آنها تاکنون خویشتنداری نشان دادهاند. اگر وارد جنگ شوند، این امر چه پیامدهایی برای حملونقل دریایی، عربستان سعودی و اسرائیل خواهد داشت؟
تحلیلی از فریتس شاپ
تنها چند ساعت پس از حمله اسرائیل و آمریکا به ایران، عبدالملک الحوثی، رهبر حوثیهای یمن، خطاب به مردم خود و افکار عمومی جهان سخن گفت.
او اعلام کرد: «جهان اسلام باید با ملت مسلمان ایران و جمهوری اسلامی همبستگی نشان دهد.»
او حملات به ایران را اقدامی جنایتکارانه و وحشیانه توصیف کرد و گفت حوثیها برای هرگونه تحول آمادهاند. سپس از مردم خواست روز بعد به خیابانها بیایند — و دهها هزار نفر به این فراخوان پاسخ دادند.
در سالهای اخیر، حوثیها در میان بازیگران «محور مقاومت» ایران، به نیرویی با ظرفیت تهدید بسیار بالا تبدیل شدهاند: آنها موشک و پهپاد به سمت اسرائیل شلیک کردهاند و با حمله به کشتیها در دریای سرخ میتوانند تجارت دریایی را بهشدت مختل کنند. همین امر آنها را به یکی از مهمترین متحدان تهران تبدیل کرده است.
به همین دلیل، خویشتنداری کنونی این گروه در جنگ فعلی جالب توجه است. زیرا با وجود سخنان عبدالملک الحوثی، هنوز حملهای صورت نگرفته است. در حالی که خود ایران زیر بمباران شدید هوایی قرار دارد و دیگر گروههای متحد تهران مانند حزبالله یا شبهنظامیان عراقی وارد جنگ شدهاند، نیروهای حوثی در یمن هنوز از درگیری مستقیم خودداری کردهاند.
پس از حمله حماس به اسرائیل در سال ۲۰۲۳، حوثیها — بهگفته خودشان در همبستگی با فلسطینیان — شروع به هدف قرار دادن اسرائیل و همچنین کشتیهای تجاری کردند و بدین ترتیب تجارت جهانی را مختل نمودند. سال گذشته، آمریکا برای هفتهها مواضع این گروه را هدف حمله قرار داد. آنها بخشهای بزرگی از شمال پرجمعیت یمن از جمله پایتخت، صنعا، را کنترل میکنند. در این حملات فرماندهان، وزیران و حتی نخستوزیر کشته شدند و تسلیحات نابود شد. با این حال، حوثیها به حملات خود علیه کشتیها ادامه دادند و در نهایت آمریکا را وادار به پذیرش آتشبس کردند.
اگر حوثیها اکنون وارد جنگ شوند، پیامدهای اقتصادی این جنگ (که از دید نویسنده نقض حقوق بینالملل از سوی آمریکا و اسرائیل تلقی میشود) بهشدت افزایش خواهد یافت. زیرا هر کشتی که از کانال سوئز عبور میکند، باید از تنگه بابالمندب در نزدیکی سواحل یمن بگذرد. حدود ۱۲ درصد کل تجارت جهانی و حدود ۳۰ درصد حملونقل کانتینری جهان از این مسیر انجام میشود.
هماکنون نیز شرکتهای بزرگ کشتیرانی عبور از این گلوگاه حیاتی تجارت جهانی را کاهش دادهاند.
اینکه حوثیها هنوز تعلل میکنند، میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. ممکن است حملات آمریکا در سال گذشته آنها را تضعیف کرده باشد. برخی ناظران نیز معتقدند چشمانداز نوعی توافق صلح با عربستان سعودی و منافع مالی مرتبط با آن میتواند آنها را از ورود به جنگ بازدارد. در سال ۲۰۲۳ عربستان تقریباً به توافقی با حوثیها رسیده بود. همچنین گفته میشود پیش از آغاز جنگ علیه ایران، ریاض هشدار داده بود که اگر حوثیها به حمایت نظامی از تهران بپردازند، عربستان به آنها حمله خواهد کرد.
حوثیها همچنین در داخل با مشکلات جدی روبهرو هستند. اقتصاد یمن فروپاشیده، حقوق کارمندان دولت و جنگجویان پرداخت نمیشود و مردم با بحران شدید انسانی مواجهاند.
برخلاف برخی دیگر از گروههای منطقه، تهران نمیتواند بهطور کامل رفتار حوثیها را تعیین کند. آنها با ایران همکاری نزدیک دارند، اما پیوندهای ایدئولوژیک و مذهبی مشابه حزبالله ندارند. هرچند مانند رهبران مذهبی ایران شیعه هستند، اما به شاخه زیدی تعلق دارند و مرجعیت مذهبی تهران برای آنها الزامآور نیست. بنابراین روابط بیشتر جنبه عملگرایانه دارد.
به همین دلیل، محاسبات در صنعا با لبنان متفاوت است، جایی که تصمیم حزبالله برای ورود به جنگ عملاً در تهران گرفته شد. حوثیها معمولاً ابتدا منافع خود را در نظر میگیرند. با این حال، تهدید موجودیتی برای رژیم تهران میتواند برای حوثیها نیز تهدیدی وجودی تلقی شود.
از این رو، انفعال فعلی آنها میتواند بخشی از یک محاسبه استراتژیک باشد که در آن رژیم ایران نمیخواهد مهمترین برگ برنده خود را زودهنگام خرج کند. ایران در این جنگ ظاهراً راهبرد تشدید تدریجی تنش را دنبال میکند تا هزینههای جنگ را برای دشمنانش گامبهگام افزایش دهد. استفاده همزمان از همه گزینهها، از نظر استراتژیک برای تهران اشتباه محسوب میشود.
احمد ناجی از اندیشکده «گروه بحران بینالمللی» به مجله نیویورکر گفته است: «ایرانیها معتقدند فعلاً خودشان میتوانند از عهده وضعیت برآیند.»
اما او اضافه میکند اگر درگیری بیشتر گسترش یابد: «حوثیها وارد جنگ خواهند شد.»
به نظر میرسد از نظر نظامی نیز آمادگیهایی در جریان است. گزارشها حاکی از آن است که نیروها و تجهیزات در حال استقرار هستند — از سواحل دریای سرخ تا مرز عربستان. همچنین گفته میشود این نیروها در حال حفر تونل، ساخت پناهگاه و استحکامات دفاعی هستند.
اگر صنعا و تهران تصمیم بگیرند حوثیها وارد جنگ شوند، چند سناریو ممکن است:
سناریوی اول:
حوثیها میتوانند با حملات محدود هزینههای جنگ را برای طرف مقابل افزایش دهند، اما در حدی که واکنش گسترده آمریکا را برنینگیزند. مثلاً حمله به کشتیهایی که ارتباط مستقیم با اسرائیل دارند یا حملات محدود موشکی و پهپادی به اسرائیل.
سناریوی دوم:
از سرگیری حملات به عربستان سعودی. به گفته نادوا الدوساری از اندیشکده «مؤسسه خاورمیانه»: «حملات به عربستان میتواند مشروعیت حوثیها را در محور مقاومت حفظ کرده و فشار منطقهای را افزایش دهد، در حالی که خطر واکنش گسترده را محدود نگه میدارد.»
سناریوی سوم (خطرناکترین):
یک تشدید کامل: حملات به اسرائیل، زیرساختهای انرژی خلیج فارس و مهمتر از همه استفاده از موشکهای ضدکشتی، پهپادها و مینهای دریایی علیه کشتیها در تنگه بابالمندب — و در نتیجه اختلال جدی در تجارت دریایی دریای سرخ.
اگر این اقدامات با بستن تنگه هرمز توسط ایران همراه شود، میتواند زنجیرههای تأمین جهانی را مختل کند، قیمت انرژی را بهشدت افزایش دهد و بازارهای بورس را دچار سقوط کند.
به نقل از اشپیگل آنلاین ۱۶ مارس ۲۰۲۶
