قرار دادن این دو پدیده اهریمنی و شوم در برابر هم، و احیانا طرح آنها بهعنوان دو گزینه یا آلترناتیو، بهسادگی در ذهن یک انسان سده بیست و یکمی وارد نمی شود. هیچ فرد نیک پندار و بهقولی هیچ عقل سالمی در دنیای پذیرش حقوق بشر و دفاع از محیط زیست، حاضر به گزینش بین این دو نخواهد شد، و با قاطعیت هر دو آنها را نفی می کند.
با این وجود، جهان واقعی گاه شرایطی را می آفریند که ذهن سالم آدم عاقل را آچمز می کند. نمونه های تاریخی فراوان است و به همین یک سال گذشته بسنده کنیم که در خلال آن صحنه سیاسی ایران، درهمرفته با شرایط ژئوپولیتیک منطقه وضعیتی ناساز بوجود آورد و بخشی از مردم ایران را با این دو گزینه رویاروساخت. چند ماهی پیش از یورش نظامی اسراییل و آمریکا به ایران در تیرماه امسال، بخشی از نیروهای سیاسی دربرابر خطر جنگ آمریکا و اسراییل با ایران، بدلیل مهمتر دانستن مبارزه خود با استبداد، یا از در توجیه این جنگ تحمیلی بر ایران برآمدند، یا آن را برحق دانسته (بدلیل آتش افروزی ها و فتنه گری های حکومت ایران در منطقه) و یا آنکه سیاست بیطرفی در پیش می گرفتند (بدلیل اینکه این جنگ، جنگ مردم نیست)، و گروهی دیگر بدلیل مهمتر دانستن دفاع از میهن دربرابر تجاوز خارجی، ترجیح دادند مبارزه خود با استبداد را در سایه جنگ و رویارویی با نیروهای تجاوزگر دنبال کنند.
همین روزها که اسراییل و آمریکا دوباره با همه توان نظامی خود به ایران تجاوز کرده اند، همان دو گزینه، از نو در برابر هم قرار گرفته اند، آن هم بگونه یی بس جدی تر از گذشته، احتمالن بدلیل کشتار بیرحمانه هزاران ایرانی در دی ماه گذشته. بخشی از نیروهای سیاسی، مشخصا سلطنت طلب ها آشکارا خود را در کنار اسراییل و آمریکا قرار می دهند و از یورش آنها به ایران که در بردارنده بمباران مدارس و ساختمان های مسکونی و کشتار کودک و بزرگ و زن و مرد است، سپاسگزاری می کنند(البته بدلیل مهمتر دانستن مبارزه خود با استبداد).
دفاع از تجاوز نظامی دو کشور اسراییل و آمریکا به ایران، آن هم توسط نیروهایی که خود را ایرانی بهشمار آورده و سودای بهبود و بهروزی زندگی مردم و کشور را در سر می پرورانند، و چشم بستن ایشان به جنایت های جنگی مانند کشتار کودکان دانش آموز و مردم بیگناه و نابود کردن بیمارستان ها و مراکز غیر نظامی، امری ساده و عادی نیست که بتوان با کم توجهی از کنارش گذشت. چگونه می توان پذیرفت که زندگی آرام مردم گرفتار آشوب آخر زمانی شده، و شرایط جهنمی بر آنها تحمیل شود، مدرسه ها نابود گردند، جانها بویژه جان کودکان و انسان های بیگناه قربانی شوند، مدرسهها، بیمارستانها و مراکز غیر نظامی به ویرانه تبدیل شوند، و دل خوش داشت که ایران آزاد در فردای این سیه روزی و تباهی سر بر خواهد کشید؟
ولی نیت اصلی این نوشته برانگیختن پاتوس یا شور و احساس بشردوستانه نیست، تا از این زاویه روی وجوه ضد بشری جنگ تاکید شود. بحث ما در اینجا به استدلال ها توجه دارد و نیز بکارگیری خرد و ابزارهای آن برای توجیه یک حرکت یا موضعگیری سیاسی.
استدلال می شود که چون حکومت همه راه های ممکن برونرفت از اختناق موجود را بسته، و حتا راهکارهای اصلاح طلبی را به بن بست کشانیده است، بویژه پس از کشتار بیرحمانه دی ماه، پس تنها راه نجات مردم از این شرایط همانا دخالت نیروهای خارجی و بگفته برخی کسان دخالت بشردوستانه کشورهای بیگانه است. با این حساب و نیز بدلیل آنکه در شرایط مشخص امروز، دخالت خارجی در ایران معنای مشخص دخالت جنگی آمریکا و اسراییل را دارد، درنتیجه نیروهای آزادیخواه ایران چاره یی جز توسل جستن به اراده ترامپ و نتانیاهو ندارند، و باید از حرکت جنگی آنها استقبال کنند، مرگ یک بار، شیون یک بار ! بالاتر از سیاهی رنگی نیست. جمله هایی از این دست همچون ترجیع بند بوسیله مردم عادی برای توجیه این رویکرد یعنی امید بستن به هواپیما ها و بمب های آمریکا و اسراییل برای نجات از استبداد همواره به گوش می رسند، و گروهی از روشنفکران نیز صورت استدلالی به این گفته های برانگیخته از خشم و نفرت می دهند، نفرت از حکومتی که دستش به خون عزیزان آنها آلوده است.
اگر روشن شود، این استدلال که دخالت جنگی آمریکا و اسراییل در ایران به سرنگونی استبداد خواهد انجامید، کمیت اش می لنگد، و لشکرکشی هوایی آنها علیرغم ویرانی ها و کشتاری که بپا می سازد، به سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی نخواهد انجامید، پس دیگر چگونه می توان از جنگ و تجاوز نظامی آمریکا و اسراییل دفاع نمود؟ بماند آن همه تباهی و ویرانی وجان های قربانی شده و ضربه های روحی و غیره که فرآورده جنگ هستند.
در این رابطه، بد نیست اشاره شود که اغلب کارشناسان ژئوپولیتیک جهان امروز با این نظر همراه اند که بمباران هوایی یک کشور برای برانداختن حکومت آن کافی نیست، و برای این کار باید به لشکرکشی زمینی پرداخت، بویژه در برخورد با حکومتی ایدئولوژیک و مذهبی که از حمایت بخشی از مردم ـ هرچند اقلیتی محدود ـ برخوردار باشد. تجربه های عراق، لیبی، افغانستان و نیز ونزوئلا گواه زنده این ماجرایند، بگذریم از نمونه های دوردست مانند جنگ ویتنام و کره و غیره.
برخی از نویسندگان سیاسی و بویژه مردم عادی و ناکارشناس می نویسند و می گویند که سربازان آمریکایی به حمایت از مردم ایران و در رویارویی با رژیم جمهوری اسلامی بدنبال بمباران هوایی یا همراه با آن، وارد خاک ایران خواهند شد. آنها یا از وضعیت داخلی آمریکا و مخالفت مردم آمریکا با فرستادن جوانان آمریکایی برای یک جنگ غیر تدافعی بی خبرند یا اینکه خود را به خبری می زنند. همین چند روز پیش ونس فرد دوم دولت آمریکا در گفتگو با یک خبرنگار گفت، مسئاله ما با ایران گفتگو درباره غنی سازی اتمی است، رهایی مردم ایران از استبداد به خود آنها بستگی دارد. حتا ترامپ که گهگاه از تغییر رژیم در ایران سخن می گوید، حاضر به دیدار با رضا پهلوی که مهمترین نیروی اپوزیسیون خارج از کشور است، نشد و از پذیرش وی بعنوان نماینده دولت آینده ایران خودداری کرد.
دخالت نظامی آمریکا و اسراییل و تجاوز جنگی آنها به ایران با این هدف ترسیم نشده است که رژیم جمهوری اسلامی را سرنگون کرده، و این یا آن نیروی سیاسی دمکراسی خواه را جایگزین آن سازند. هدف آمریکا [۱]از این جنگ وادار ساختن حکومت ایران به عقب نشینی برسر مسئاله غنی سازی و از بین بردن موشک های دوربرد و نیز شکستن «محور تروریستی» است. برای این کار آمریکای ترامپ بیش از هرچیز در فکر آن است که دخالت آنها با کمترین هزینه انسانی همراه باشد. کافی است به مورد ونزوئلا نظر بیفکنیم. ترامپ ترجیح داد تا با رژیم شاویستی بدون وجود مادورو به توافق برسد تا با اپوزیسیون سنتی آن کشور. چراکه این راه حل کمترین هزینه انسانی را برای آمریکا بهمراه داشت.
و اما اسراییل هدفی دیگر در رابطه با ایران دنبال می کند و آن تنها به برانداختن رژیم جمهوری اسلامی محدود نمی شود، بلکه درهم شکستن ایران بزرگ و تبدیل آن به ایرانستان یا بزبانی کشورهای قومی متعدد را پی می جوید. این موضوع هم در روزنامه ها و گفته های مقام های سیاسی اسراییل بازتاب دارد، هم سیاست شناس معروف آمریکایی ـ اسراییلی ویل شایمر آن را تایید می کند. تلاش پیوسته اسراییل در کمک به نیروهای سیاسی کرد و اخیرا گردهم آوردن آنها برای حمله زمینی و تشویق دولت آمریکا به گفتگو با آنها، افزون بر کمک آنها به نیروهای تجزیه طلب بلوچ برای یورش به ایران همگی شاهد این مدعاهستند.
رضا پهلوی خیال خوش دارد که اسراییل جاده را برای رسیدن وی به قدرت هموار خواهد کرد، او خود را به غفلت می زند و نمی بیند که دولت نتانیاهو همزمان با حمایت از سلطنت طلبان به تشکیل گروه بندی نظامی کردها و کمک به بلوچ های تجزیه طلب برای یورش به ایران و «آزاد سازی» مناطق کرد نشین وبلوچ نشین می کوشد تا روند تجزیه و چند پاره شدن ایران را سرعت ببخشد.
با این حساب، گزینه جنگ برای رهایی از استبداد هم خطر جدی و واقعی بالاگرفتن جنگ داخلی و قومی در ایران را دارد، هم اینکه اگر سیر فروپاشی و چندپاره شدن ایران به ثمر ننشیند، خطر تقویت جناح افراطی و تند جمهوری اسلامی را دربر خواهد داشت. بنابراین، دخیل بستن به جنگ علیرغم اینکه به خشم و عصبانیت کور مردم ساده و سطحی پاسخ می گوید، از اعتبار عقلانی لازم بی بهره است، و تنها خواست احساسی مردم بی شکل یا خام طبعی سلطنت طلبان فریفته نتانیاهو را بازمی تاباند. حتا نخست وزیر انگلیس باوجود پیوند نزدیک آن با دولت ترامپ، در مخالفت با جنگ تجاوزکارانه آمریکا و اسراییل در پارلمان انگلیس چنین گفت :«تغییر رژیم و دمکراسی را از آسمان وارد نمی کنند، آن فرآورده حرکت مردم است» نقل به معنا. این برخورد وی یادآور جمله معروف ژاک شیراک بهنگام تجاوز جنگی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ است که برای تخطئه ادعای امریکایی ها مبنی اینکه هدف آنها سرنگونی دیکتاتوری است، گفت : دمکراسی را با تانک وارد یک کشور نمی کنند.
فرد آگاه و بخرد، فردی که از او انتظار می رود تا بازتابگر سوژه بودگی مردم باشد، نباید دنباله رو مردم سطحی گردد، و بجای بررسی همه جانبه و تحلیل ژرفانگر گرفتار پاتوس یا همان رویکرد احساسی و شورمندانه مردم شود و تکرار کند : مرگ یک بار شیون یک بار. او باید نیروی فکری خود را روی راه ها و چاره های عملی مبارزه اثربخش برای رهایی از استبداد متمرکز سازد، و از بسته شدن فضای سیاسی و سرکوب همه جانبه نومید نگشته، و میدان به راهکارهای خوش خیالانه و غیرواقعی ندهد.
۴ مارس ۲۰۲۶
مهران رجبی
___________________________
[۱] ـ با اتکا به مواضع رسمی دولت آمریکا و با پرهیز از گمانه زنی درباره نیت های سیاسی و ژئوپولیتیک
نظر شما پس از بازبینی توسط مدير سايت منتشر خواهد شد
