ویم وندرس سینما را «وزنهای در برابر سیاست» خواند و بهعنوان رئیس هیئت داوران برلیناله نخواست درباره جنگ غزه اظهار نظر کند. به همین دلیل، نویسنده هندی آرونداتی روی سفر خود به این جشنواره را لغو کرده است.
این همزمانیِ اظهارات در روز پنجشنبه، اندکی پیش از افتتاح برلیناله ۲۰۲۶، حالتی عجیب داشت. معاون صدراعظم آلمان،
لارس کلینگبایل، در روز تهیهکنندگان صنعت فیلم، از اعتراض هنرمندان در ایالات متحده علیه سیاستهای رئیسجمهور دونالد ترامپ تمجید کرد. او اهمیت فرهنگ برای جامعه را نیز از این واقعیت نتیجه گرفت «که خلاقان برمیخیزند و نظر خود را بیان میکنند».
همزمان، هیئت داوران
برلیناله در نشست سنتی افتتاحیه معرفی شدند. رئیس هیئت داوران امسال، ویم وندرس، ۸۰ ساله است. از او پرسیده شد که آیا سینما در این دوران میتواند جهان را تغییر دهد. او گفت هیچ فیلمی تاکنون واقعاً اندیشه یک سیاستمدار را تغییر نداده است. اما میتوان تصور مردم از اینکه چگونه باید زندگی کنند را دگرگون کرد. این سخن را کارگردان فیلمهایی چون
Perfect Days و Paris, Texas بیان کرد.
برلیناله بهطور سنتی جشنوارهای بهشدت سیاسی بهشمار میآید. اما هنگامی که از وندرس بهطور مشخص درباره موضع دولت آلمان در قبال جنگ غزه پرسیده شد، او گفت: «ما باید خود را از سیاست دور نگه داریم.» زیرا اگر سینما فیلمهایی بسازد که بهصراحت سیاسی باشند، «وارد میدان سیاست میشویم — در حالی که ما تعادلی در برابر سیاست هستیم». وندرس ادامه داد که سینما نیرویی شگفتانگیز برای برانگیختن همدلی و همحسی دارد: «اخبار همدلانه نیستند. سیاست همدلانه نیست، اما فیلمها هستند. و این وظیفه ماست.» بهگفته او، فیلمسازان باید «کار انسانها را انجام دهند، نه کار سیاستمداران را».
این اظهارات وندرس برای
آرونداتی روی، ۶۴ ساله، بههیچوجه خوشایند نبود. این نویسنده («خدای چیزهای کوچک») در نظر داشت به برلین سفر کند؛ جایی که فیلم تلویزیونی «In Which Annie Gives It Those Ones» محصول ۱۹۸۹، که فیلمنامهاش را روی نوشته بود، قرار بود در بخش کلاسیکها نمایش داده شود. اما سپس، به گفته خودش، «اظهارات باورنکردنی اعضای هیئت داوران جشنواره فیلم برلین» را شنید.
روی در بیانیهای که نخست در رسانه هندی
The Wire منتشر شد نوشت شنیدن اینکه هنر نباید سیاسی باشد «کاملاً باورنکردنی» است. به نظر او، چنین موضعی عملاً بحث «درباره یک جنایت علیه بشریت» را مسدود میکند، در حالی که به اعتقاد او «هنرمندان، نویسندگان و فیلمسازان باید هرآنچه در توان دارند برای متوقف کردن آن انجام دهند».
او در توضیح دلیل این تصمیم به آنچه «اظهارات تکاندهنده» برخی اعضای هیئت داوران خواند اشاره کرد. از این اعضا روز پنجشنبه در یک نشست خبری به مناسبت افتتاح برلیناله خواسته شده بود درباره جنگ غزه اظهار نظر کنند.
تهیهکننده لهستانی و عضو هیئت داوران امسال،
اِوا پوشچینسکا، در پاسخ گفت اینها پرسشهایی پیچیده هستند. کارگردان و رئیس هیئت داوران،
ویم وندرس، نیز اظهار داشت که سینماگران باید خود را از سیاست دور نگه دارند و در برابر سیاست نقش تعادلبخش داشته باشند. او گفت: «ما باید کار انسانها را انجام دهیم، نه کار سیاستمداران را».
روی این دیدگاه که هنر سیاسی نیست را «باورنکردنی و شوکهکننده» توصیف کرد. او نوشت: «چنین سخنی عملاً بحث درباره یک جنایت علیه بشریت را متوقف میکند، آن هم در حالی که این جنایت درست در برابر چشمان ما و در زمان واقعی در حال وقوع است — در زمانی که هنرمندان، نویسندگان و فیلمسازان باید هرآنچه در توان دارند برای متوقف کردن آن انجام دهند.»
سخنگوی جشنواره فیلم در پاسخ به پرسشی درباره این انصراف اعلام کرد که برلیناله به این تصمیم احترام میگذارد. او افزود: «متأسفیم که نمیتوانیم از او استقبال کنیم، زیرا حضورش میتوانست به گفتوگوهای جشنواره غنای بیشتری ببخشد».
روی در سال ۱۹۹۷ برای رمان
خدای چیزهای کوچک جایزه بوکر را دریافت کرد. دومین رمان او با عنوان وزارت سعادت غایی بیست سال بعد منتشر شد. افزون بر این، روی بیش از ۲۰ کتاب غیرداستانی و مجموعه مقاله نیز منتشر کرده است.
در بخش «کلاسیکها»ی برلیناله، فیلم
In Which Annie Gives It Those Ones (۱۹۸۹) نمایش داده میشود؛ فیلمی که او در آن بازی کرده و فیلمنامهاش را نیز نوشته است.
پیشتر نیز در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ جنگ غزه بحثهای تندی درباره برلیناله برانگیخته بود. در سال نخست، برندگان جوایز از صحنه جشنواره برای بیان مواضع سیاسی استفاده کردند. در سال بعد، بیانیهای قرائت شد که آلمان را به نسلکشی متهم میکرد.
