چه نقشی میزان مالیاتها در سقوط رژیم پیشین (Ancien Régime) [در آلمان] داشت؟ یک مطالعه تازه سه اقتصاددان نشان میدهد که این نقش تعیینکننده بوده است. یافتههای آنها ارتباط مستقیمی با بحثهای امروز درباره مالیات دارد.
آیا اکنون مالیات بیمه سلامت هم روی اجاره و درآمد سرمایه اعمال میشود؟ مالیات بر ارث بالا برود؟ مالیات سیگار افزایش یابد؟ شاید حتی مالیات بر ثروت؟ کسریهای عمیق در بودجههای دولت فدرال و ایالتی و صندوقهای اجتماعی در برلین باعث شده است که ایدههای تازهای برای منابع درآمدی اضافی مطرح شود. کاهش مالیات تنها برای گروههایی با لابی قوی، مانند رستورانداران، امکانپذیر است؛ در حالی که مردم عادی باید بیشتر بپردازند.
بار مالی تنها از طریق کسریهای اجتماعی هماکنون حدود ۴۲.۶ درصد است و پیشبینی اقتصاددانان نشان میدهد که این رقم تا سال ۲۰۳۵ به ۵۰ درصد خواهد رسید. به اینها مالیاتهای مستقیم مانند مالیات بر درآمد و مالیاتهای غیرمستقیم مانند مالیات بر ارزش افزوده اضافه میشوند. اما مردم تا چه حد حاضرند این فشار را تحمل کنند؟ چه زمانی اعتراض شکل میگیرد و چه زمانی منجر به ناآرامی و خشونت میشود؟
مالیات بالا: عامل تعیینکننده
آستانه مشخصی برای این مسئله وجود ندارد، اما روشن است که مالیات بسیار زیاد میتواند خشم و نارضایتی ایجاد کند، حتی به شورش و خشونت منجر شود. این موضوع را سه اقتصاددان از دانشگاههای نوشاتل، آمستردام و هاروارد با بررسی انقلاب فرانسه ۱۷۸۹ به خوبی نشان دادهاند.
عوامل کلاسیک در توضیح انقلاب فرانسه معمولاً شامل ایدههای روشنگری، بدهیهای سنگین دولت، بحرانهای گرسنگی و بیتوجهی نخبگان است، مانند جمله مشهور ماری آنتوانت: «اگر مردم نان ندارند، کیک بخورند». هرچند او این جمله را نگفته بود، اما سه سال بعد توسط گیوتین اعدام شد.
مطالعه جدید نشان میدهد که بار مالیاتی بالا نه یک عامل جانبی، بلکه موتور محرک انقلاب بود. مناطقی با مالیات سنگین، نارضایتی و شورشهای بیشتری داشتند. این موضوع در بررسی سالهای ۱۷۵۰ تا ۱۷۸۹ کاملاً مشهود بود؛ مناطقی که مالیات بالاتری داشتند، اعتراضات و خشونتهای بیشتری نیز ثبت شده بود.
بررسی دلایل دیگر
نویسندگان مطالعه بررسی کردند که آیا دلایل دیگری مانند نفوذ ایدههای روشنگری، قیمت گندم، حضور اشراف و روحانیون یا اندازه نیروهای مالیاتی محلی تأثیری داشته است یا نه. برای این کار، شهرهایی که در مرز مالیاتی قرار داشتند با هم مقایسه شدند؛ یک طرف مرز مالیات بالا و طرف دیگر پایین بود.
نتیجه این بود که عبور از مرز به سمت مالیات بالاتر، تعداد ناآرامیها را ۹۱ درصد افزایش میداد. به ویژه مالیاتهای غیرمستقیم مانند مالیات بر نمک (Gabelle) بسیار مورد نفرت بود و برای هر منطقه متفاوت بود. یک خانواده متوسط در مناطق مالیات بالا حدود ۱۳ درصد درآمد سالانه خود را برای مالیات نمک میپرداخت، در حالی که این رقم در مناطق کممالیات ۲.۵ درصد بود. هیچکس هم نمیتوانست از پرداخت این مالیات اجتناب کند، زیرا نمک کالای ضروری بود.
تأثیر شرایط اقلیمی
اعتراضات در دهه ۱۷۸۰ با شرایط اقلیمی بد، محصول کم و افزایش قیمت نان تشدید شد، به ویژه در مناطق با مالیات بالا. نویسندگان مطالعه مینویسند: «تابستانهای بیش از حد گرم در مناطق مالیات بالا، افزایش ناآرامیها را بیش از مناطق همسایه کممالیات موجب شد».
ادامه تأثیر حتی بعد از انقلاب
بار مالیاتی بالا نه تنها پیش از انقلاب، بلکه حتی در طول آن و در جریان «ترس بزرگ» (Grande Peur) در جولای و اوت ۱۷۸۹ نیز اثرگذار بود. پس از حمله به باستیل، شایعاتی درباره توطئههای اشراف منتشر شد و منجر به حمله به املاک و ساکنان آنها شد. مناطق با مالیات بالا سریعتر تحت تأثیر قرار گرفتند و بخش بیشتری از سرزمین آنها درگیر شد.
حتی بعد از انقلاب، نمایندگانی که از مناطق با مالیات بالا آمده بودند، همچنان با احتمال بالاتر درباره مالیات، انتقاد از Ancien Régime و دفاع از پروژه انقلابی صحبت میکردند. بررسی ۶۰ هزار سخنرانی نمایندگان بین مه ۱۷۸۹ تا ژانویه ۱۷۹۳ این موضوع را تأیید میکند.
دو تصمیم مهم که مسیر را به مرحله رادیکال و حکومت گیوتین هموار کرد – لغو سلطنت و اعدام خانواده سلطنتی – نیز تأثیر مالیات را نشان میدهد: «نمایندگان مناطق مالیات بالا با احتمال بیشتری به اعدام پادشاه در ژانویه ۱۷۹۳ رأی دادند».
درس برای امروز
نویسندگان مطالعه نتیجه میگیرند که سیستمهای مالیاتی استثماری میتوانند مشروعیت حکومت را تضعیف کرده و انقلاب را تشویق کنند. به عبارت دیگر، اگر دولت شهروندان را بهطور شدید و نابرابر مالیاتبگیر کند، اعتماد از دست میرود و در بدترین حالت، ثبات حکومت نیز تهدید میشود.
این مقاله برای مرکز تخصصی اقتصاد WELT و Business Insider آلمان تهیه شده است.
فرانک استوکر خبرنگار اقتصادی و مالی در فرانکفورت است و درباره سرمایهگذاری، بازارهای مالی، اقتصاد و سیاست نرخ بهره گزارش میدهد. او همچنین کتابهایی درباره تورم سال ۱۹۲۳ و تاریخ مارک آلمان منتشر کرده است.
به نقل از سایت ولت Welt ۱۴ فوریه ۲۰۲۶
