دولت مصر انتشار گفتوگوی مناقشهبرانگیز میان سردبیری یهودی و یک عضو پیشین اخوانالمسلمین را ممنوع کرد
کتاب «اسرائیل مجاز به چه کارهایی است؟» که جدالی درباره وضعیت خاورمیانه است، قرار بود در قاهره معرفی شود. اما مقامات مداخله کردند. اتهام: نامشخص. اکنون خوانندگان در جهان عرب در پی ترجمه ممنوعشدهاند — و ناتوانی هرگونه سانسور را آشکار میکنند.
پاییز گذشته کتاب « اسرائیل مجاز به چه کارهایی است؟» (انتشارات dtv) منتشر شد؛ گفتوگویی نامهنگارانه میان حامد عبدالصمد و فیلیپ پیمان انگل، با زیرعنوان «یک جدال». این کتاب وضعیت خاورمیانه پس از هفتم اکتبر و بحثهایی را بررسی میکند که پس از آن درباره یهودستیزی در آلمان شکل گرفت. عبدالصمد و پیمان انگل با وجود فاصلههای بسیار، دوستاند؛ چنانکه در پیشگفتار کتاب تأکید شده است.
فیلیپ پیمان انگل، متولد ۱۹۸۳، بهصورت سکولار تربیت شده، «اما ریشهدار در حافظه جمعی یهودیان». او بهعنوان فرزند مادری یهودیِ ایرانیتبار و سردبیر هفتهنامه «یودیشه آلگماینه»، خود را مدافعی پرشور از حق موجودیت اسرائیل میداند. حامد عبدالصمد، متولد ۱۹۷۲ در جیزه، اسلامشناس و علوم سیاسیدان آلمانی-مصری، نویسنده با کتابهایی پرفروش و منتقد تند دین، در مصر بهعنوان پسر یک امام سنی رشد یافته است. او زمانی عضو اخوانالمسلمین بود و بعدها به مخالف ایدئولوژیهای اسلامگرا بدل شد. بهدلیل گسست علنیاش از اسلامگرایی، سالهاست تهدید به مرگ میشود و تحت حفاظت پلیس زندگی میکند.
این دو در بهار ۲۰۲۵ بهطور جدی با یکدیگر درگیر شدند؛ زمانی که حامد عبدالصمد اقدامات اسرائیل در غزه را «نسلکشی» نامید — اصطلاحی که بهکارگیری آن در این زمینه برای فیلیپ پیمان انگل عبور از یک خط قرمز بود. پیمان انگل درباره روند شکلگیری کتاب میگوید:
«در جریان نوشتن، هر دو بارها این احساس را داشتیم که طرف مقابل گفتوگو را قطع خواهد کرد. حامد زمانی که بحث به جامعهپذیری یهودی من و موضع بهاصطلاح صهیونیستیِ کورم میرسید؛ و من زمانی که به او ایراد میگرفتم که اگر بهطور خلاف واقع اسرائیل را به نسلکشی متهم کند، ناخواسته استدلالی یهودستیزانه مطرح میکند — چیزی که برای من بازتولید افسانه قدیمیِ یهودستیزانهِ «قتل آیینی» است.»
او میافزاید که بحثها درباره این موضوع اغلب کلیشهای، جدلی و بهسادگی غیرکارشناسانه پیش میروند و آنها کوشیدهاند «بهتر عمل کنند». حاصل، کتابی شد که — صرفاً به این دلیل که بازتابدهنده مناظرههای آلمانی است — شایسته چند ترجمه بود.
یکی از این ترجمهها به عربی قرار بود این روزها در نمایشگاه کتاب قاهره، که سالانه دو میلیون نفر از آن بازدید میکنند، معرفی شود. انتشارات «المحروسه» قصد انتشار کتاب را داشت و حتی طرح جلد آماده شده بود — اما اکنون کتاب توزیع نخواهد شد، زیرا مقامات مداخله کردهاند.
فیلیپ پیمان انگل میگوید نمیداند دقیقاً کدام نهاد دستور ممنوعیت داده است:
«هیچ توضیح رسمیای وجود ندارد. دیکتاتوریها این مسائل را از راههای کوتاه اداری حل میکنند. آنچه فهمیدیم این است که فشار شدیدی بر ناشر وارد شده است.»
حامد عبدالصمد میگوید اطلاع یافته که کتابهایش — علاوه بر اثر مشترک با پیمان انگل، رمان «کارخانه ابرها» — اکنون توسط نهادهای امنیتی مصر بررسی میشوند، «بهطور مشخص با این اتهام که ممکن است به بیخدایی فراخوان دهند». یکی از کارکنان ناشر به او گفته که تماس تلفنیای از سوی دستگاههای امنیتی برقرار شده و در آن تصریح شده که کتاب نباید منتشر شود — اما ناشر اجازه نداشته این موضوع را علنی کند. همچنین: «تا امروز هیچ توضیح رسمی و مکتوبی برای ممنوعیت کتاب وجود ندارد.»
فیلیپ پیمان انگل درباره دلایل ممنوعیت تنها میتواند حدس بزند:
«کتابی از یک یهودی که از اسرائیل دفاع میکند و به ریاکاری همبستگی ادعایی عربی با فلسطینیان انتقاد تند دارد، و در مقام گفتوگوکننده نیز حامد عبدالصمد — که در مصر از سوی روشنفکران مترقی دوست داشته میشود و از سوی اسلامگرایان منفور است — این برای رژیم اقتدارگرای عبدالفتاح السیسی بیش از حد است.»
اما به گفته عبدالصمد، دلایل احتمالاً جای دیگری است. او ده روز پیش از آغاز نمایشگاه کتاب ویدیویی منتشر کرده بود که در آن خطاب به رئیسجمهور مصر خواستار اعطای دسترسی به وکیل و برگزاری دادگاه برای یوتیوبر ناپدیدشده، شریف جابر — که توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده بود — شد.
«اندکی پس از انتشار این ویدیو، ممنوعیت کتاب صادر شد — از نظر من این همزمانی کاملاً روشن است.»
با این حال «اسرائیل مجاز به چه کارهایی است؟» همچنان منتشر میشود: بهشکل فایل PDF . دو نویسنده از پاسخ دادن به ایمیلهایی که درخواست دریافت نسخه PDF دارند بازماندهاند. عبدالصمد، که حقوق ترجمه در اختیار اوست، میگوید پیشنهادهای متعددی برای انتشار عربی از تونس، لبنان و کانادا دریافت کرده است. ممنوعیت در مصر به کتاب بردی غیرمنتظره بخشیده است:
«این نشان میدهد که سانسور امروز کمتر باعث ناپدید شدن میشود و بیشتر آشکار میکند که از چه چیزی میترسد.»
به نقل از سایت ولت Welt ششم فوریه 2026
