تحلیلی از ماکسیم کیریف
تنش میان ایران و آمریکا تا چه اندازه خطرناک است؟
Fri 12 06 2026
ماههاست که ایالات متحده و ایران درباره پایان جنگ در حال مذاکرهاند. اما آیا پس از حملات هوایی متقابل، دیپلماسی به بنبست رسیده است؟ نگاهی به مهمترین تحولات:
پس از هفتهها آتشبس شکننده، خطر آن وجود دارد که جنگ در خاورمیانه بار دیگر وارد مرحلهای داغ شود. ایالات متحده و ایران با موشکها و پهپادها یکدیگر را هدف قرار دادهاند. همزمان، حکومت تهران اعلام کرده است که قصد دارد تنگه هرمز را بار دیگر به طور کامل مسدود کند. از واشنگتن نیز تهدیدهای تازهای علیه ایران به گوش میرسد.
مهمترین پرسشها
* چه چیزی موجب تشدید اخیر تنشها شد؟
* چرا آمریکا بار دیگر به ایران حمله کرد؟
* آیا مذاکرات شکست خوردهاند؟
* وضعیت تنگه هرمز چگونه است؟
* چه سناریوهایی در پیش رو قرار دارد؟
چه چیزی باعث تشدید اخیر تنشها شد؟
از نظر رسمی، از ۸ آوریل آتشبسی در جنگ ایران برقرار بوده است، اما این توافق از همان آغاز بسیار شکننده بود. بهویژه حزبالله لبنان و اسرائیل در هفتههای گذشته بارها یکدیگر را هدف حملات متقابل قرار دادهاند؛ درگیریهایی که عمدتاً در جنوب لبنان رخ دادهاند.
در ۷ ژوئن، جنگندههای اسرائیلی پس از یک وقفه طولانی، بار دیگر چند هدف را در پایتخت لبنان، بیروت، بمباران کردند. دولت اسرائیل اعلام کرد که این حملات، ضربهای به «مراکز فرماندهی تروریستی» و واکنشی به حملات حزبالله بوده است.
ارتش ایران همان شب موشکهایی را به سوی اسرائیل شلیک کرد. این اقدام، اسرائیل را به انجام حملات تلافیجویانه علیه یک تأسیسات پالایش نفت در جنوب ایران و نیز اهدافی در پایتخت ایران واداشت. هرچند ایران و اسرائیل روز بعد اعلام کردند که حملات متقابل پایان یافته است، اما این عملیات نظامی زمینه را برای تشدید بیشتر بحران فراهم کرد.
حکومت تهران مدعی شد که آمریکا نیز در حملات اسرائیل مسئولیت دارد. وزارت خارجه جمهوری اسلامی در نتیجه تهدید کرد که مذاکرات صلح را متوقف خواهد کرد.
چرا آمریکا دوباره به ایران حمله کرد؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ابتدا به طور علنی خواستار پایان تبادل حملات میان اسرائیل و ایران شد و حتی از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خواست که به حملات موشکی ایران پاسخ ندهد.
اما همزمان، ترامپ ظاهراً مدتها در جستوجوی راههایی برای افزایش فشار بر ایران بوده است، زیرا مذاکرات پیشرفت محسوسی نداشت. وبسایت آمریکایی «آکسیوس» به نقل از منابع دولتی گزارش داد که ایران طی چند هفته به پیشنهاد جدید ترامپ پاسخ نداده است.
بر اساس این گزارش، ذخایر اورانیوم با غنای بالا که حکومت ایران باید از آن صرفنظر کند، میتوانند در داخل خاک ایران رقیق شوند. در ابتدا آمریکا خواستار انتقال کامل این ذخایر به خارج از کشور بود.
در روزهای اخیر، آمریکا همچنین محاصره دریایی اعمالشده علیه ایران را تشدید کرده است. در آغاز هفته، نیروهای آمریکایی به دو نفتکش که گفته میشود در تجارت نفت ایران نقش داشتهاند، حمله کردند. چند پهپاد ایرانی نیز بر فراز تنگه هرمز سرنگون شدند.
روز دوشنبه، یک بالگرد آمریکایی در نزدیکی سواحل عمان سقوط کرد. گفته میشود این بالگرد هدف یک پهپاد ایرانی قرار گرفته بود. خلبانان آن توسط یک پهپاد دریایی نجات یافتند.
هنوز مشخص نیست که این بالگرد عمداً سرنگون شده یا در نتیجه یک برخورد تصادفی سقوط کرده است. تحقیقات ارتش آمریکا در این زمینه همچنان ادامه دارد.
آیا مذاکرات شکست خوردهاند؟
در واکنش به سقوط بالگرد خود، ایالات متحده طی دو روز چندین حمله گسترده علیه اهدافی در ایران انجام داد. به گفته مقامهای آمریکایی، این حملات مواضع پدافند هوایی، رادارها و سکوهای پرتاب پهپاد را هدف قرار دادهاند.
در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مدعی شد که پایگاههای آمریکا و اهداف نظامی در بحرین، کویت و اردن را مورد حمله قرار داده است. هنوز روشن نیست که این حملات متقابل چه میزان خسارت بر جای گذاشتهاند. هرچند این بزرگترین حملات از زمان آغاز آتشبس به شمار میروند، اما مذاکرات میان ایران و آمریکا به طور رسمی متوقف نشدهاند.
شبکه آمریکایی سیانان به نقل از مقامهای دولت آمریکا گزارش داد که گفتوگوها، با وجود همه تنشها، در پشت صحنه همچنان ادامه دارد. همچنین خبرگزاری ایرانی ایسنا گزارش داد که هیئتی از قطر برای انجام رایزنیهای دیپلماتیک وارد تهران شده است.
وضعیت تنگه هرمز چگونه است؟
رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز از چند هفته پیش به شدت محدود شده است. پس از حملات اخیر آمریکا، ایران اعلام کرد که این آبراه بار دیگر به طور کامل مسدود شده و این محدودیت شامل کشتیهایی نیز میشود که قصد استفاده از مسیر تحت کنترل ایران را دارند.
روز پنجشنبه هیچ کشتیای با سامانه شناسایی خودکار (AIS) روشن از این گذرگاه عبور نکرد. با این حال، شرکتهای ردیابی دریایی مانند TankerTrackers.com در تصاویر ماهوارهای روزهای اخیر، شمار زیادی نفتکش را ثبت کردهاند که ظاهراً با خاموش کردن سیگنالهای خود از خلیج فارس به سوی اقیانوس هند حرکت کردهاند. برخی از این کشتیها نفت و فرآوردههای نفتی خود را در آبهای آزاد به کشتیهای دیگر منتقل کردهاند.
بر اساس گزارشی از روزنامه نیویورک تایمز، ایالات متحده از ابتدای ماه مه تاکنون حدود ۲۰۰ کشتی را هنگام عبور از تنگه هرمز اسکورت کرده است. پیش از آغاز جنگ ایران، ماهانه حدود سه هزار کشتی از این گذرگاه عبور میکردند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه اعلام کرد که از این طریق «صدها میلیون بشکه نفت خام» از منطقه به بازار جهانی رسیده است. به نظر میرسد این عملیات، علیرغم اعلام ایران مبنی بر انسداد کامل تنگه، همچنان ادامه یابد.
در بازارهای جهانی نیز قیمت نفت خام در پی تشدید اخیر تنشها تنها اندکی افزایش یافته است. نفت برنت، که شاخص مرجع بازار جهانی است، در حال حاضر با قیمت حدود ۹۲ دلار برای هر بشکه معامله میشود؛ قیمتی که تقریباً با سطح آن در پایان ماه مه برابر است.
چه اتفاقی در ادامه رخ خواهد داد؟
تا روز پنجشنبه، حمله تازهای به خاک ایران گزارش نشده بود. همچنین حملات ایران علیه پایگاههای آمریکا در منطقه نیز متوقف شده بود.
هرچند وزارت خارجه ایران اعلام کرد که حملات اخیر، توافق آتشبس را «عملاً بیمعنا» کرده است، اما این توافق تاکنون به طور رسمی لغو نشده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، گفتوگوهای پشت پرده حتی دوباره شدت گرفتهاند. این خبرگزاری به نقل از سه منبع ایرانی گزارش داد که تهران و واشنگتن در حال بررسی سازوکاری برای آزادسازی داراییهای مالی بلوکهشده ایران هستند؛ موضوعی که یکی از اصلیترین مطالبات جمهوری اسلامی به شمار میرود.
با این حال، دو طرف همچنان بر سر سرنوشت برنامه هستهای ایران و نحوه برخورد با ذخایر اورانیوم غنیشده موجود در کشور به توافق نرسیدهاند.
به نظر میرسد این روند برای دونالد ترامپ کافی نباشد. رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» از حملات نظامی بیشتری علیه ایران خبر داد و نوشت:
«امشب ضربهای بسیار سخت وارد خواهیم کرد.»
به نقل از سایت هفتهنامه دی سایت یازدهم یونی 2026
|
|