سعیده فتحی
جنگ در ایران
نگرانی درباره زندانیان سیاسی در زمان جنگ: «ما میترسیم که آنها را مخفیانه اعدام کنند.»
Sat 14 03 2026
در جریان حملهٔ اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ به زندان اوین، که «نماد سرکوب» خوانده میشود، زندانیان، کارکنان زندان و اعضای خانوادههای آنان جان خود را از دست دادند.
خانوادهها و زندانیان از بمبارانها و اعدامها در فضای مبهم جنگ هراس دارند. آنها خواستار آزادی زندانیان هستند — اما امید چندانی وجود ندارد.
سعیده فتحی
۶ مارس ۲۰۲۶
«این بار دیگر هیچ بهانهای وجود ندارد»؛ این را رضا خندان مینویسد. این زندانی سیاسی در زندان اوین تهران محبوس است — جایی که دهههاست در ایران نماد خودسری سیاسی و زندانیکردن مخالفان سیاسی بوده — و اکنون در سایهٔ جنگ، خطر آن میرود که به فراموشی سپرده شود. او در نامهای فوری به رئیس قوهٔ قضائیهٔ ایران هشدار میدهد: اگر فوراً آزادی زندانیان ترتیب داده نشود و «رویدادهای هولناک و جنایتکارانه» جنگ دوازدهروزهٔ ژوئن با اسرائیل تکرار شود، «تاریخ سختترین داوری خود را دربارهٔ شما خواهد کرد.»
در آن زمان نیز زندانیان و خانوادههایشان از ترس حملات، خواستار آزادی موقت زندانیان شده بودند. اما به نوشتهٔ خندان، این هشدارها نادیده گرفته شد و «دهها زندانی و کارمند» جان خود را از دست دادند. طبق گزارشهای رسمی، در آن زمان حدود ۸۰ نفر در یک حمله کشته شدند. خندان میگوید اکنون نیز هزاران زندانی «بیدلیل و غیرقانونی» در حالی نگهداری میشوند که در معرض خطر بمبارانهای مداوم قرار دارند. امکانات تأمین نیازهای آنان محدود شده و ممکن است مواد غذایی و اقلام بهداشتی بهزودی کمیاب شود.
اکنون شش روز از آغاز حملات جدید آمریکا و اسرائیل به ایران گذشته است. مردم در بیرون دستکم میتوانند در راهپلهها پناه بگیرند یا از ترس اصابت بمب به خانههایشان به خیابان فرار کنند. اما در زندانها هیچ راه گریزی وجود ندارد. بامداد روز سهشنبه بخشی از دیوار زندان اوین هدف حمله قرار گرفت. هنوز مشخص نیست که کسی در این حمله آسیب دیده یا نه.
وظیفه حفاظت از زندانیان
در پاسخ به پرسش روزنامه استاندارد، کیان، وکیل یک زندانی سیاسی، تأیید میکند که ساختار بسیاری از زندانها و محدودیتهای جسمی زندانیان باعث میشود در مواقع اضطراری نتوانند به خروجیهای امن برسند یا خودشان به پناهگاه منتقل شوند. به همین دلیل، در زمان جنگ باید سازوکاری برای آزادی یا انتقال اضطراری زندانیان فعال شود.
بر اساس مصوبهٔ شمارهٔ ۲۱۱ شورای عالی قضایی، قوهٔ قضائیه حتی موظف است در شرایط اضطراری — مانند جنگ — تدابیری برای حفاظت از زندانیان اتخاذ کند. این مقررات حتی آزادی موقت زندانیان غیرخطرناک، از زندانیان سیاسی گرفته تا کسانی که به جرایم مالی یا سبک محکوم شدهاند، را پیشبینی کرده است. برای محکومان جرایم سنگین نیز انتقال به مکانهای امن در نظر گرفته شده است.
با این حال، هنوز نشانهای وجود ندارد که حکومت قصد داشته باشد به این مقررات پایبند بماند و زندانیان را آزاد کند. برعکس، در پی گزارشهای تأییدنشده دربارهٔ تخلیهٔ ناگهانی زندانها، این نگرانی وجود دارد که زندانیان سیاسی به پادگانهای سپاه پاسداران منتقل شوند — مکانهایی که اکنون در تیررس حملات اسرائیل قرار دارند. برخی در ایران هشدار میدهند که حکومت ممکن است مخالفان را بهعنوان سپر انسانی مورد استفاده قرار دهد.
گزارشهای تأییدنشده درباره تخلیه
گزارشهای مربوط به تخلیهٔ زندانها بهطور رسمی تأیید نشده است. با این حال، شایعهٔ تخلیهٔ بند ۲۰۹ زندان اوین — جایی که بسیاری از زندانیان سیاسی نگهداری میشوند — همچنان ادامه دارد. مشخص نیست آنها به کجا منتقل شدهاند. خانوادههای زندانیان نیز بهشدت نگراناند. شایلین اسداللهی، شهروند ایرانی، به استاندارد میگوید:
«ما نمیدانیم برادرم کجا نگهداری میشود. وضعیت زندانیان بسیار خطرناک است.»
او خواهر علی اسداللهی، شاعر و مترجم زندانی است. وضعیت او بهطور ویژهای تراژیک است. هفتهٔ گذشته آزادی او با قرار وثیقه تأیید شده بود — اما تا روز جمعه اجازهٔ تماس با خانواده برای انجام مراحل قانونی به او داده نشد. روز شنبه، خانواده برای تحویل گرفتن او به زندان رفتند — همان روزی که جنگ آغاز شد. از آن زمان تاکنون هیچ خبری از او ندارند.
کمبود اقلام بهداشتی
علی اسداللهی از ژانویه در بازداشت بهسر میبرد. به گفتهٔ خواهرش، هنوز مشخص نیست دقیقاً به چه اتهامی متهم شده — و اکنون حتی محل نگهداری او نیز معلوم نیست. وضعیت مادر بهار نیز مشابه است، با این تفاوت که او سه سال است نگران دخترش است. بهار در سال ۲۰۲۲ پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» بازداشت شد.
مادر او به استاندارد میگوید:
«تا جایی که شنیدهام، هیچکس به وضعیت زندانیان رسیدگی نمیکند. حتی ابتداییترین اقلام بهداشتی مانند نوار بهداشتی هم در اختیار زنان قرار ندارد.»
او میگوید مسئولیت جان عزیزانشان مستقیماً بر عهدهٔ جمهوری اسلامی است و میافزاید:
«دیگر نمیدانم برای آزاد کردن دخترم چه کار میتوانم بکنم.»
نگرانی درباره وضعیت زندانیان تنها به زندان اوین محدود نمیشود. در شهر مهاباد در غرب ایران، پس از بمباران یک مرکز وابسته به سپاه پاسداران در نزدیکی زندان، وحشت شدیدی در بندهای زندان ایجاد شد. نیروهای ویژه به زندان یورش بردند و از گاز اشکآور استفاده کردند. در بیرون نیز خانوادهها مقابل در زندان تجمع کردند و خواستار آزادی زندانیان شدند — اما بینتیجه.
در روزهای اخیر همچنین گزارشهای تأییدنشدهای منتشر شده که حاکی از آزادی برخی زندانیان در مریوان است — اما ظاهراً تنها پس از آنکه حملات اسرائیل به ساختمان پلیس امکان فرار را فراهم کرده بود.
ترس از اعدامها
بیشترین نگرانی مربوط به زندانیانی است که با حکم اعدام روبهرو هستند. تنها در دو ماه نخست امسال، دستکم ۱۴۱ نفر در زندانهای ایران اعدام شدهاند.
یکی از کسانی که با خطر اعدام روبهروست، برادر نگین است. این جوان ۱۹ ساله در جریان اعتراضات بازداشت شد. خانوادهٔ او میگویند بدون طی روند دادرسی مناسب و بدون دسترسی مؤثر به وکیل، به اعدام محکوم شده است. نگین با وحشت میگوید:
«برادرم هیچ کاری نکرده است. ما میترسیم که او را مخفیانه اعدام کنند. مادرم بعد از شنیدن این خبر سکته کرد و اکنون در بیمارستان بستری است.»
او ادامه میدهد:
«هر کاری از دستم برمیآمد انجام دادهام، اما صدایم به جایی نمیرسد.»
سپس لحظهای مکث میکند و با صدایی نگران میافزاید:
«هر بار که تلفن زنگ میخورد، میترسیم خبر مرگش را به ما بدهند.»
(سعیده فتحی، ۵ مارس ۲۰۲۶)
به نقل از نشریه استاندارد چاپ اتریش
|
|