آیا ایرانیان رژیم خود را سرنگون خواهند کرد؟ در درون نظام تئوکراتیک ایران چه میگذرد؟ پیشینه تشدید تنشهای کنونی چیست؟ این هفت کتاب که در ماهای اخیر در آلمان انتشار یافتهاند، به خواننده کمک میکنند تا زمینهها و پسزمینههای جنگ ایران را بهتر درک کنند.
تحلیل راهبرد کلان ایران
دانشمند علوم سیاسی آمریکایی، ولی نصر در کتاب خود، «استراژی بزرگ ایران. تاریخ سیاسی»، راهبرد کلان ایران را تحلیل میکند و برداشتهای نادرست غرب را به چالش میکشد. به گفته او، رفتار رهبری در تهران نه از شور مذهبی، بلکه از محاسبهای عملگرایانه ناشی میشود.
او در آغاز کتاب مینویسد: دانش غرب درباره محاسبات راهبردی ایران «بهشدت ناکافی و خطرناکانه کهنه» است.
به باور نصر، نه انقلاب ایران، بلکه جنگ ایران و عراق جهانبینی رهبران ایران را شکل داده است. او درباره علی خامنهای مینویسد که خود را «فرماندهای با عمامه میبیند که بر دولتی تحت سلطه نیروهای امنیتی حکومت میکند».
به گفته منتقد کتاب، فریدریکه بوگه، جذابترین بخشهای کتاب زمانی است که نصر پیوند میان سیاست داخلی و سیاست خارجی ایران را توضیح میدهد. به باور او، خامنهای از تجربههای خود با غرب به این نتیجه رسیده است که هرگونه نشانه آشتی از سوی ایران در غرب به عنوان نشانه ضعف تعبیر خواهد شد.
کتاب:
Vali Nasr: Iran’s Grand Strategy. A Political History
انتشارات Princeton University Press، ۲۰۲۵
چگونه انقلاب اسلامی زندگی روزمره را تغییر داد
نویسنده ایرانی امیرحسن چهلتن، در خاطرات خود، «طوطی ثابتقدم؛ یادماندههایی از تهران 1979»، انقلاب ۱۹۷۹ را از منظر یک محله طبقه متوسط در تهران بازسازی میکند. او نشان میدهد چگونه همسایهها به انقلابیون و شهروندان به مجریان قدرت تبدیل شدند.
به گفته منتقد کتاب، ورنا لوکن، چهلتن بار دیگر خود را «ناظری چندلایه و روایتگری آگاه به طنز» نشان میدهد. او که در آن زمان بیستودو سال داشت، تحولات را از محله خود مشاهده میکرد؛ محلهای متشکل از کسبه و پیشهوران که برخی مذهبی بودند، برخی کمتر، و بسیاری نیز در مسائل سیاسی انعطافپذیر.
به روایت چهلتن، روحانیت از طریق انجمنهای محلی، کمکهای اجتماعی و در نهایت حکومتی خشن توانست هر مناسبت مذهبی را به رویدادی سیاسی تبدیل کند.
کتاب:
Amir Hassan Cheheltan: Der standhafte Papagei. Erinnerungen an Teheran 1979
انتشارات Matthes & Seitz، برلین ۲۰۱۸
شورش نسل پس از انقلاب
دانشمند علوم سیاسی آلمانی، کورنهلییوس ادبار Cornelius Adebahr که در دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد در تهران زندگی کرده بود، در کتاب خود، «درون ایران؛ ملتی کهن، قدرتی نو؟»، به شکاف نسلی در ایران میپردازد.
او نشان میدهد که نسل جوان ایران دیگر با شرایط موجود کنار نمیآید. از یک سو نسل انقلابی سال ۱۹۷۹ قرار دارد که در ساختار قدرت تثبیت شده است، و از سوی دیگر نسل جوانی که چشمانداز روشنی برای آینده خود نمیبیند.
به گفته او، تغییرات آینده در ایران باید از درون جامعه ایران شکل بگیرد و نه از طریق سیاستمداران و دولتهای خارجی.
کتاب:
Cornelius Adebahr: Inside Iran. Alte Nation, neue Macht?
انتشارات J.W.H. Dietz، بن ۲۰۱۸
مسیر طولانی نوسازی در جهان اسلام
اسلامشناس آلمانی، راینهارد شولتسه Reinhard Schulze در اثر مرجع خود، «تاریخ جهان اسلام از 1900 تا دوران معاصر»، تاریخ جهان اسلام را از سال ۱۹۰۰ تا امروز بررسی میکند.
تز اصلی او این است که تحولات جهان اسلام در این دوره فرآیندی پیچیده و متناقض از نوسازی بوده که از یک سو تحت تأثیر غرب قرار گرفته و از سوی دیگر با آن در تعارض بوده است.
این کتاب علاوه بر تاریخ سیاسی، به تاریخ فرهنگی و فکری جهان اسلام نیز میپردازد و روندهای مهمی مانند تحول فضای عمومی اسلامی پس از سال ۱۹۷۹ را تحلیل میکند.
کتاب:
Reinhard Schulze: Geschichte der islamischen Welt von 1900 bis zur Gegenwart
انتشارات C.H. Beck، مونیخ ۲۰۱۶
تاریخچه مقاومت در ایران
روزنامهنگار و پزشک آلمانی–ایرانی گیلدا صاحبی Gilda Sahebi در کتاب خود، «شورش فمینیستی در ایران»، اعتراضات فمینیستی ایران در سال ۲۰۲۲ را ثبت کرده است.
این اعتراضات که با شعار «زن، زندگی، آزادی» شناخته میشوند، زنان، هنرمندان، دانشجویان و جوانان را به خیابانها کشاندند. کتاب روایت میکند که چگونه شجاعت معترضان و خشونت حکومت دو محور اصلی این جنبش بودند.
به گفته منتقدان، هدف نویسنده از نگارش این کتاب آن است که داستانهای این جنبش فراموش نشوند.
کتاب:
Gilda Sahebi: Unser Schwert ist Liebe. Die feministische Revolte im Iran
انتشارات S. Fischer، فرانکفورت ۲۰۲۳
داستانهای واقعی از «شهر دروغها»
روزنامهنگار بریتانیایی–ایرانی، رامیتا نوایی Ramita Navai در کتاب خود، «شهر دروغ. عشق، سکس و مرگ در تهران»، زندگی هشت شهروند تهرانی را روایت میکند؛ افرادی که هر یک به شیوهای متفاوت با نظام سیاسی ایران کنار آمدهاند.
در میان شخصیتهای کتاب، از یک روسپی گرفته تا یک عضو بسیج و یک فعال سیاسی حضور دارند. نویسنده از طریق این زندگیها تلاش میکند پیچیدگیها و تناقضهای جامعه ایران را نشان دهد.
کتاب:
Ramita Navai: Stadt der Lügen. Liebe, Sex und Tod in Teheran
انتشارات Kein & Aber، زوریخ ۲۰۱۶
شهادتی از تهرانِ محاصرهشده
نویسنده و فعال ایرانی، نیلا Nila کتاب خود، «در خیابانهای تهران»، را در شرایطی بسیار دشوار و در حالی که اینترنت در ایران قطع شده بود، نوشته است.
این کتاب جنبش «زن، زندگی، آزادی» را مستند میکند و در عین حال به اختلافهای درونی اپوزیسیون نیز میپردازد؛ از جمله شکاف میان طرفداران بازگشت سلطنت و نیروهایی که خواهان تحولات دموکراتیک هستند.
نویسنده همچنین به مشارکت گروههای مختلف اجتماعی در اعتراضات اشاره میکند، از جمله بازاریان که به طور سنتی یکی از پایههای قدرت نظام محسوب میشدند.
کتاب:
Nila: Auf den Straßen Teherans
انتشارات Pfaueninsel Verlag، برلین ۲۰۲۶
به نقل از فرنکفورتر آلگماینه