به یاد تورج نگهبان

 

محمود خوشنام

 

بی بی سی - از سال های دهه سی خورشیدی به بعد، " تصنیف های قدیمی" که دیگر از تکرار خویشتن به امان آمده بودند، در جریان یک استحاله ملایم و تدریجی جای به ترانه های سنتی نوتر سپردند.

محتوای این ترانه های تازه، دیگر تنها بر محور "شمع و گل و پروانه" دیگر نمی چرخید. اندیشه و احساسی را در خود می پرورانید، تصویری از زندگی پیرامون، عرضه می کرد و این همه را در قالب زبانی نوتر می ریخت.

بدیهی است که در این دگرگونی، آهنگسازان نوگرا از یک سو و ترانه سرایان نو اندیش از سوی دیگر نقش ایفا می کردند.

از همان آغاز دهه سی از میان ترانه سرایان معروف که تعدادشان از انگشتان یک دست متجاوز نمی کرد، صدایی برخاست که جوان تر از صداهای دیگر می نمود. او تورج نگهبان نام داشت که در رشته جامعه شناسی دانشگاه تهران تحصیل می کرد. مثل بسیاری دیگر از جوانان هم سن و سال به سرودن شعر علاقه می ورزید. پدرش دستی به قلم داشت، یکی دو زبان خارجی می دانست و از قریحه شاعری برخوردار بود.

به قول تورج این قریحه تنها میراثی است که از پدر به او رسیده بود. همین قریحه سبب آشنایی او با "همایون خرم" آهنگساز نو آور آن سال ها شد که به روزی به دوستی و همکاری انجامید.

 

یادی بزرگ

تورج پیش از آن نیز از سر تفنن با "امین الله رشیدی" که خواننده ترانه های خود نیز بود، و نیز با "مجید وفادار" همکاری کرده بود و پس از آشنایی با "خرم" کار ترانه سرایی را حرفه اصلی خود قرار داد و از آن پس متن های اورا خوانندگان نام یافته ای چون دلکش و مرضیه و پروین می خواندند. ترانه هایی چون: خداوندا چه می شد، خسته دلان، جلوه بستان، بستر غم و تصویری در خیال ، نام تورج نگهبان را زبانزد همه ساخت.

تورج خود ثبات در همکاری های میان آهنگسازان و ترانه سرایان را مهم ترین سبب پیشبرد کارترانه در آن سال ها می دانست. زوج های هنری مشخص شده بودند و در اثر استمرار همکاری ، چم و خم کار خود را دریافته بودند و شعر و آهنگی که می ساختند پیوند دقیق تری پیدا می کرد. تجدیدی با معینی کرمانشاهی کار می کرد، پرویز یاحقی با بیژن ترقی و همایون خرم با تورج نگهبان، ولی تورج با یک ویژگی مهم از همتایان خود متمایز می شد. تنها در قلمرو سنت باقی نمی ماند و در عرصه موسیقی مصرفی روز (پاپ) نیز کار می کرد و آن قدر به کار پاپ سازها علاقه داشت که به شیوه های مختلف به آنها یاری می رسانید.

بزرگ ترین یاری وی در جریان بنیاد استودیو طنین جاری شد که باید آن را بزرگترین جایگاه و پناهگاه موسیقی پاپ در ایران به شمار آورد. هنگامی که رادیو تصمیم می گیرد از تولید ترانه خودداری کند و آن را از پخش خصوصی بخرد نگهبان پیشقدم می شود و به یاری دو سه تن از دوستان، استودیو طنین را برای تولید ترانهای نو در تهران بنیاد می کند.

تورج در سال های پیش از انقلاب در شورای ترانه های رادیو ایران نیز عضویت داشته و در تهیه و تدارک برخی از شوهای موزیکال رادیویی و تلویزیونی از جمله "زنگوله ها" سهیم بوده است.

 

ترانه های آخر

تورج نگهبان نیز چون بسیاری دیگر از همتایان خود، در سال های نخستین پس از انقلاب از ایران مهاجرت کرده و در لس آنجلس در ایالات متحده آمریکا اقامت گزیده بود و هم چنان به فعالیت های فرهنگی می پرداخت. با یکی دو فرستنده رادیویی و تلویزیونی برون مرزی همکاری داشت و هم چنان ترانه می سرود. آخرین ترانه های او در یکی دو سال اخیر بر روی آهنگ هایی از نوع دیگر از "مهین زرین پنجه" آهنگساز ایرانی مقیم فرانسه نشسته و با صدای " بهزاد" ضبط و پخش شده است.

با مرگ تورج نگهبان، حوزه ترانه سرایی ایران یکی از چهره های برجسته خود را از دست داد.