يکشنبه ۳۱ تیر ۱۳۸۶ - ۲۲ ژوئيه ۲۰۰۷

در واقعه مسجد لعل


علی صمد

 

  • عدم مبارزه جدی با افراطيون اسلامی می‌تواند دولت مشرف را با مجازات‌های بين‌المللی همراه سازد، و این در حالی است که زمان به نفع ارتش و دولت پرويز مشرف عمل نمی‌کند. پس سئوال مرکزی این است که آيا پرویز مشرف به قولی كه برای برگزاری انتخابات در سال 2007 داده، عمل خواهد كرد؟



بحران در اسلام آباد

در تاريخ سوم ژوئيه، عده ای از طلبه های زن و مرد مدرسه حفصه وابسته به مسجد لعل كه به سلاح های گرم و سرد همچون كلاشينكف، نارنجك، آرپی جی و چماق و غيره مجهز بودند به يك پست نگهبانی پليس در نزديكی اين مسجد حمله بردند و عده ای از نيروهای پليس را زحمی و كشتند. به علاوه در اواخر ماه گذشته، گروهی از اين طلاب نيز به يك درمانگاه طب سوزنی حمله آوردند و چند نفر از اتباع چينی را تحت عنوان فساد اخلاقی و رواج فحشا به قتل رساندند و عده ای ديگر از آنان را به گروگان گرفتند. در واقع آنها دست به اقداماتی زدند كه باعث ناخشنودی مقامات دولتی و ارتش پاكستان شدند. بسياری از مردم، دولت پرويز مشرف را برای حفظ امنيت در اسلام آباد ناتوان ديدند. ارتش پاكستان برای جلوگيری از گسترش بحران در اسلام آباد و خاتمه دادن به غائله مسجد لعل تصميم گرفت با تجهيزات لازم در محل درگيری مستقر شود و از اين طريق همه خيابان های منتهی به مسجد قرمز و مدرسه حفصه را مسدود كرد.


وضع مدارس اسلامی در پاکستان

در پاكستان طبق آمار دولتی در حدود 24 هزار مدرسه مذهبی مشغول به آموزش و تربيت اسلامی طلاب مي باشند. در اين مدارس به آموزش موضوعاتی می پردازند كه در واقع متعلق به عصرها و قرون گذشته اند. اغلب زنان و مردان و كودكانی كه در اين مدارس مورد آموزش واقع می شوند متعلق به مناطق روستائی و قبيله ای و از ميان خانواده های دهقانان و كشاورزان فقيرند. در مدارس مربوطه به محصلين و طلاب عقايد عقب مانده، افراطی و بنيادگرای دينی و نيز نفرت و كينه به ديگران و به هر آنچه با آنان متفاوت است را می آموزند. بسياری از مجاهدين افغانی، طالبان و نيز تروريست های بين المللی كه طرفدار جهاد هستند در اين مدارس آموزش و تحصيلات اسلامی داشته اند.


مسجد لعل يا قرمز در اسلام آباد

كلمه لعل به زبان اردو به معنای "قرمز" است. مسجد لعل نمايی از آجر قرمز دارد؛ به اين خاطر به مسجد قرمز معروف شده است. اين مسجد بنا به گفته هايی يكی از قديمی ترين مساجد در اسلام آباد محسوب می شود. بنا به گزارش منابع امنيتی پاكستان در حدود 2500 طلبه زن و مرد در مدارس دينی مسجد لعل، كه يك مجتمع مذهبی است، ساكن هستند و علاوه بر اين در حدود هفت هزار طلبه به اين مجموعه رفت و آمد می كنند. منابع مالی مسجد لعل عموماً از سوی كشورهای عرب منطقه و بويژه عربستان سعودی تامين می شود.

اعتراض و شورش در مسجد لعل

بنا به گزارش های دولت و مطبوعات پاكستان سوم ژوئيه آغاز اعتراضات طلبه های اين مسجد نبوده است، بلکه نارضایتی از هنگامی آغاز شد كه دولت پاكستان هفت مسجد اين كشور را، كه در زمين های دولتی ساخته شده بودند، ويران كرد. در ضمن چند ماه پيش از طرف شهرداری منطقه ای كه مسجد لعل در آن قرار گرفته بود با مسئولين مسجد لعل بر سر غير قانونی بودن محل مسجد يكسری اختلافات بوجود آمد. شهرداری بر اين اعتقاد بود كه اين مسجد در زمين دولت ساخته شده است. به علاوه يك ماه قبل از شورش ، روحانيون و طلاب بنيادگرا و راديكال به طور آشكار به همراه دو مدرسه دينی مردانه و زنانه وابسته به آن مسجد خواستار جاری شدن قوانين شريعت اسلامی در اسلام آباد شدند. آنها در داخل مدرسه و مسجد سنگربندی كردند و دست به تحريك پليس و مقامات دولتی زدند. طلبه های بنيادگرای تندرو با حمله به بعضی از مراكز پليس به درگيری مستقيم و علنی با ارگان های انتظامی و نظامی روی آوردند. بسياری از مجاهدين افغانی كه در دوران اشغال نظامی افغانستان توسط شوروی سابق، و نيز تروريست هايی كه برای عمليات انتحاری به كشمير اعزام می شدند در مدرسه های وابسته به اين مسجد تربيت و آموزش ديده اند. اين مسجد سالهاست كه به آموزشگاه و پايگاه افراطيون متحد طالبان و سازمان القاعده تبديل شده است. مسجد قرمز و مدارس مربوط به آن توسط دو بردار با نام مولانا محمد عبدالعزيز غازی كه امام جمعه و رهبر اصلی مسجد و برادرش عبدالرشيد غازی كه نقش معاون را داشته، رهبری می شده است. آنها علناً به اشكال گوناگون از بن لادن حمايت می كردند. عبدالرشيد غازی اعلام كرد كه انقلاب اسلامی توسط او و يارانش آغاز شده است و در اين مبارزه ای كه شروع كرده بشدت علاقمند است كه شهيد شود. به علاوه دو برادر اعلام كردند كه هدف اصلی اعتراضات و شورش آنها اصلاح اجتماعی و بر چيدن فساد از طريق ايجاد و اجرای احكام شريعت در پاكستان است. برای رسيدن به اين هدف آنها خواهان سرنگونی دولت پرويز مشرف، متحد آمريكا در منطقه، شدند. دولت پاكستان اين دو برادر را به همراه هوادارانشان به اقدام به شانتاژ، قتل، تخريب آثار باستانی و هنری و گروگان گيری متهم كرده بود. اين دو برادر به همراه هوادارانش از سوم ژوئيه با گروگان گرفتن صدها زن و كودك به شورش عليه دولت پاكستان دست زدند. بنيادگرايان مستقر در مسجد و مدارس وابسته به آن قصدشان از گروگان گيري اين بود كه از آنان به عنوان ديوار گوشتی براي جلوگيري از حمله ارتش و پليس پاكستان استفاده كنند. قصد اوليه ماموران امنيتی و نظامی دولت مشرف اين نبود كه با زور و جنگ براي حل بحران وارد مسجد شوند. به علاوه دولت پرويز مشرف از يك طرف برای برقراری نظم و قانون و از طرف ديگر برای مقابله و مبارزه با مسلمانان بنيادگرا و افراطی بشدت زير فشار افكار عمومی پاکستان و جوامع بين المللی واقع شده بود. مشرف نيروهای ارتش و پليس را به محل بحران اعزام كرد. اما تصميم گرفت از طريق مذاكره با رهبران مسجد لعل، غائله را خاتمه دهد. مشرف برای مذاكره از نخست وزير سابق پاكستان "چوهدری شجاعت حسين" درخواست كرد كه مسئوليت تماس و گفتگو با شورشيان را بپذيرد. آقای شجاعت حسين به مدت هشت روز با رهبران مسجد به گفتگو پرداخت. قريب 800 نفر از طلاب مستقر در مسجد خود را به مقامات نظامی تسليم كردند. اما يك هسته مقاوم از بنيادگرايان تحت رهبری عبدالرشيد غازی در مسجد باقی ماندند و خود را آماده جنگ با ارتش كردند. در ضمن دولت مشرف اعلام كرد كه برخی از مقامات و طلاب اين مسجد با برخی از گروه های ضد دولتی همچون سپاه صحابه، جماعت اسلامی و لشكر در ارتباط هستند و اينكه تعدادی از تروريست های خارجی، كه از كشورهای منطقه آمده اند، در مسجد حضور دارند. در مذاكرات عبدلرشيد غازی رهبر شورشيان از دولت تقاضا كرد كه حاضر است خود را تسليم كند چنانچه دولت مشرف بپذيرد تروريست های خارجی كه در درون مسجد و از كشورهای منطقه هستند را عفو نمايد. دولت مشرف با تقاضای او موافقت نكرد و خواهان اين شد كه همه هر چه سريعتر خود را تسليم نيروهای پليس كنند. بدنبال شكست مذاكرات بين نمايندگان دولت پاكستان و طلاب مسجد قرمز و مدرسه حفصه، عمليات نهايی ارتش و پليس پاكستان برای دستگيری و سركوب شورشيان آغاز شد. در اين عملیات عبدالرشيد غازی و 180 نفر از هوادارانش كشته شدند. بنا به گزارشات مقامات پاكستانی در حدود 2000 طلاب دستگير شدند كه از ميان آنان تعدادی از تبعه های كشورهای عرب خليج فارس و كشورهای آسيای ميانه می باشند.

دولت پرويز مشرف با كم كاری و بی عملی خود و نيز ساخت و پاخت ارتش و سرويس های امنيتی با بنيادگرايان اسلامی باعث تضعيف مواضع خود در ميان مردم پاكستان شده است. يكی از سوالاتی، كه امروز در ميان مردم و نيروهای دمكرات مطرح مي باشد، اين است كه "چرا مشرف تا اين حد با بنيادگرايان اسلامی مدارا كرده است؟". چرا او به مدت طولانی نسبت به تحريكات رهبران مسجد قرمز و زنان سياه پوشی كه با آنها همكاری می كردند، بی تفاوت و بي تحرك بوده است؟


پرويز مشرف كيست؟

پرويز مشرف يكی از كادرهای بالای نظامی نيروی زمينی ارتش پاكستان است كه در اكتبر سال 1999 از طريق يك كودتای بدون خونريزی، دولت منتخب نخست وزير" نواز شريف" را سرنگون كرد. در واقع مشرف كودتای خود را اقدامی برای "نجات كشور" اعلام كرد. او با يك برنامه هفت ماده ای تلاش كرد كه مخالفين و مردمی را، كه ديگر دولت "نواز شريف" را قبول نداشتند، به سمت برنامه های خود جلب كند. در دوران پس از كودتا نيروهای دمكراتيك و جامعه مدنی پاكستان بشدت تحت فشار واقع شدند و رهبران آنان دستگير و تبعيد شدند. در ماه مه 2002، در يك همه پرسی پرويز مشرف موفق شد جا پای خود را به عنوان رئيس جمهور كشور به مدت پنج سال محكم كند و نیز توانست سمت نظامی خود در ارتش را حفظ كند. اگرچه سمت نظامی مشرف به عنوان يكی از موارد اختلاف بین اپوزيسيون مذهبی و غير مذهبی همچنان باقی مانده است. پرويز مشرف در سال 2002 متعهد شد كه پس از گذشت پنج سال انتخابات سراسری را در پاكستان برگزار کند. پس سال 2007، برای پاكستانی ها به عنوان سال انتخابات شناخته شده است. عدم برگزاری انتخابات می تواند بشدت مواضع نيروهای نظامی در پاكستان را تضعيف كند. مشرف در سال های حكومت اش با مشكلات و بحران های زيادی مواجه شده است. وجود بيكاری و مشكلات اقتصادی در پاكستان و نيز طالبانيزه شدن پاكستان و بی عملی و گاه آزاد گذاشتن بنيادگران اسلامی باعث تضعيف مواضع او در جامعه مدنی پاكستان شده است. عده ای از تحليل گرايان سياسی در پاكستان بر اين اعتقادند كه مدارای بيش از حد دولت مشرف با بنيادگرايان اسلامی به خاطر اين بوده است كه به امريكايی ها نشان داده شود كه تا چه حد خطر بنيادگرايی اسلامی در پاكستان جدی است و امريكا بهتر است برای مبارزه با اين افراطيون مذهبی كمك های مالی هر چه بيشتری را به دولت پاكستان بكند. عده ديگری بر اين ارزيابی هستند كه مشرف به موقعیت ضعيف دولت خود در جامعه آگاه است؛ اما از بحران بوجود آمده در اسلام آباد و مناطق مرزی می خواهد برای اعلام شرايط فوق العاده استفاده كند تا بلكه از اين طريق برگزاری انتخابات را به بعد موكول كند. او خوب می داند اگر انتخابات آزاد در پاكستان برگزار شود از شانس بالايی براي پيروزي برخوردار نخواهد شد. پس شرايط را به نفع خود نمی بيند. همه شواهد گويای اين است كه ارتش و دولت پرويز مشرف برای تامين منافع خود و حفظ قدرت به بنيادگرايی دينی در افغانستان و كشمير هند به شكلی وسيع دامن زده اند. در واقع ارتش و دولت مشرف در قدرت گيری مجدد طالبان در افغانستان و نيز گسترش تروريسم و انجام عمليات انتحاری در كشمير هند نقش اساس بازی كرده اند. سياست های حمايتی و بی درو پيكر سرويس های امنيتی پاكستان باعث افزايش ظرفيت و توان تروريست های طرفدار جهاد در سطح بين المللی شده است.


چه كسانی از شورشيان مسجد قرمز حمايت كردند؟

پس از سركوب شورشيان مستقر در مسجد لعل در اسلام آباد، دولت و ارتش پرويز مشرف با ده ها عمليات نظامی و انتحاری در غرب پاكستان مواجه شدند. در هنگام غائله مسجد لعل، برخی از قبايل تندرو به همراه جريان طالبان به حمايت آشكار از شورشيان برخواستند. حمايت های مذكور نشانگر اين است كه وقايع مسجد لعل بخشی از تلاش طيف فكری طالبان برای قدرت گيری يا طرح خود در داخل پاكستان است. البته عملكرد رهبران و طلاب مسجد لعل از سوی هيچ يك از جريان های سياسی و حتی مذهبی در اسلام آباد مورد دفاع همه جانبه قرار نگرفته است. چنانچه پيشتر متذكر شدم تمام فاكتور ها نشان می دهند كه نيروهايی كه از شورش مسجد لعل حمايت كردند عموما" از نيروهای طالبان، القاعده و نيز از رهبران قبايل مرزي بوده اند.


وضعيت پاكستان پس از سركوب شورشيان

دولت مشرف مدعی است كه شورشيان در مسجد لعل با تندروهای اسلامی مسلح در ايالت سرحد و مناطق قبايل نشین ارتباط نزديك داشته اند. پس از سركوب غائله مسجد لعل، حملات افراطيون اسلامی تندرو عليه كاروان های نظامی دولت مشرف در مناطق مذکور در ناحيه وزيرستان افزايش يافته است. در حال حاضر اين منطقه به مركز عمليات نظامی و انتحاری عليه ارتش و مسئولين دولت مشرف تبديل شده است. منطقه وزيرستان نقطه ای است كه افسران اطلاعاتی پاكستان توافقنامه ای را برای بستن قرارداد آتش بس با سران طالبان در سپتامبر سال 2006، با هدف پايان دادن به سال ها نا آرامی و جنگ امضا کردند. اين توافقنامه هر دو طرف را متعهد می كند كه افراد مسلح قبایل به تاسيسات دولتی نيروهای امنيتی و ارتش حمله نكنند، در صورت لزوم با نماينده سياسی دولت مشرف در این مناطق تفاهم كنند و نيروهای دولتی نيز به نوبه خود سنن قبايل را محترم شمرند. عدم حمله به نيروهای ائتلاف و خود داری از عبور از مرز و مبارزه با تروريست های خارجی نيز از ديگر مواد اين توافقنامه است.

بستن چنين قراردادی با بنيادگران اسلامی برای نيروهای دمكراتيك در پاكستان و نيز آمريكا و ديگر مراجع بين المللی قابل فهم نيست! وزيرستان شمالی و جنوبی كه در غرب پاكستان، هم مرز با مناطق شرقی افغانستان، هستند در واقع محل رفت و آمد تروريست ها و طالبان محلی است. منطقه وزيرستان و استان های قبيله ای پاكستان در چند سال اخير، مقر تسخير ناپذير شبه نظاميان و تروريست های سازمان القاعده و طالبان نام گرفته است. شبه نظاميان حامی طالبان، دولت پاكستان را متهم می كنند كه با سركوب خونين مسجد لعل، توافقات ميان طرفين را نقض كرده است. با اعلام چنين موضعی بسياری از مسئولين دولت پاكستان از مناطق قبيله ای فرار كردند. هزاران شهروند بزرگترين شهر استان وزيرستان شمالی پاكستان بدنبال اعلام شورای قبائل اين منطقه با از بين رفتن توافق صلح با نيروهای پاكستانی و وخيم تر شدن اوضاع امنيتی از اين شهر گريختند. وضعيت بوجود آمده باعث شده كه ارتش و دولت مشرف هزاران نفر از نيروهای نظامی خود را برای آرام كردن منطقه به آن جا اعزام كند. آزاد گذاشتن بنياد گرايان و بی عملی مفرط ارتش و دولت مشرف بشدت شرايط را در منطقه دشوار و خطرناك كرده است.


وضعيت جامعه مدنی و احزاب دمكراتيك در پاكستان

از استقلال پاكستان بيش از 65 سال می گذرد. در طی اين مدت 30 سالی حكومت نظامی در اين كشور حاكم بوده است و در 35 سال ديگر جامعه مدنی به همراه احزاب دمكرات در قدرت بوده اند. جامعه مدنی در دوران حكومت نظامی همواره زير فشار قرار داشته است. اما با اين حال توانسته مقاومت كند؛ زيرا در پاكستان سنت رواداري و باز بودن در برابر جهان مدرن از دوران استعمار به ارث رسيده است. در اين كشور اقشار پيشرفته، تحصيلكرده و نخبه حضور فعال دارند و در جامعه مدنی به اشكال گوناگون فعاليت می كنند. در بحران مسجد لعل احزاب دمكراتيك به حمايت از مشرف پرداختند. خانم بی نظير بوتو و نواز شريف نيز از اقدام دولت پشتيبانی كردند. اما در عين حال از سياست طالبان سازی و بی عملی دولت مشرف در برابر بنياد گرايان اسلامی بشدت انتقاد كردند. خانم بوتو اعلام كرد كه در صورتی به پاكستان بر خواهد گشت كه دولت مشرف يك انتخابات آزاد را، با تضمين دولت نسبت به شركت آزادانه احزاب اپوزيسيون، برگزار كند. چنان که پیداست پرويز مشرف بشدت برای برگزاری انتخابات آزاد در پاكستان در آخر سال جاری تحت فشار است.

بايد در عمل ديد كه ارتش و دولت مشرف در مبارزه با بنياد گرايان تا كجا پيش خواهند رفت. عدم مبارزه جدی با افراطيون اسلامی می تواند دولت مشرف را با مجازات های بين المللی همراه سازد، و این در حالی است که زمان به نفع ارتش و دولت پرويز مشرف عمل نمی کند. پس سوال مرکزی این است که آيا پرویز مشرف به قولی كه برای برگزاری انتخابات در سال 2007 داده، عمل خواهد كرد؟


----------------------------------------------

منابع : در نوشتن اين مطلب ازمجلات هفتگی نوول ابسرواتور، لو پونت، روزنامه لوسوآر و بی بی سی استفاده شده است.