بهروز خليق

سپاه پاسداران بار ديگر بجهت گزارش رسانه های امريکائی مبنی بر احتمال قرار گرفتن نام آن در ليست سازمانهای تروريستی توسط وزارت خارجه امريکا، در کانون توجه محافل سياسی قرار گرفته و صاحب نظران مختلف پيرامون پيامدهای اين اقدام اظهار نظر کرده اند. اما آنچه در اين اظهار نظرها پرداخته نشده است، تنيده شدن سپاه با ساختارهای سياسی، امنيتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه است. پديده ای که کم نظير بوده و مسائل جديدی را در مقابل جامعه ما قرار ميدهد.

کارکردهای سپاه پاسداران

سپاه پاسداران در ابتدای انقلاب بهمن با دستور خمينی تشکيل شد و زير نظر شورای انقلاب قرار گرفت. سپاه خصلت سازمان سیاسی، عقیدتی و نظامی ـ امنیتی داشت. در سالهای اول تشکيل آن بعد سیاسی - ایدئولوژیک سپاه غالب بود. اما بعد از آغاز جنگ، صورت نظامی - امنیتی سپاه برجسته شد و سپس با تشکیل وزارت اطلاعات و محول شدن امور امنیتی به آن و برحذر داشتن سپاه از سوی خمینی برای ورود به سیاست، چهره نظامی آن بر چهره های دیگر چیرگی یافت. سپاه در ابتدا بیشتر به نیروی پارتیزانی شباهت داشت تا یک ارتش منظم با سازمان هیرارشیک. در آنزمان سپاه فاقد درجات نظامی و سازمانبندی همانند ارتش بود(گروهان، گردان، هنگ، لشگر و سپاه). اما در جریان جنگ سپاه از یک نیروی پارتیزانی بیک ارتش منظم فراروئيد.

برنامه سپاه برای قبضه قدرت

سپاه بخاطر نقشش در سرکوب نیروهای اپوزیسیون و در جنگ ایران و عراق و بجهت اعتماد سران نظام به آن، در تصمیم گیریهای کلان جمهوری اسلامی از جمله در زمینه امنیت کشور و سیاست خارجی در سالهای جنگ شرکت داده میشد.

بعد از جنگ نقش سپاه در سياست گذاريهای کلان کشور کاهش يافت. اما سپاه برنامه دراز مدتی را برای قبضه قدرت از اوائل دهه هفتاد طراحی کرد. سپاه در نخستین قدم عده ای از اعضای دفتر سیاسی سابق و برخی ازفرماندهان نظامی را به روزنامه کیهان روانه کرد و در گام بعدی عناصر خود را به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا و سیما گسيل داشت. پيروزی محمد خاتمی در انتخابات دوم خرداد سال 1376در برنامه سپاه برای قبضه قدرت وقفه بوجود آورد. تا اينکه دوباره از دومين دوره انتخابات شوراهای محلی برنامه سپاه برای کسب ارگانهای قدرت شروع شد.
سپاه بجهت خصوصیات، نوع شکل گیری و نیروهای تشکیل دهنده آن در سطح فرماندهی، حاضر نیست همانند ارتشهای کلاسیک تنها به فعالیت در حوزه نظامی اکتفا کند. سپاه وظيفه، توان و شایستگی خود را بیش از آن می بیند. در بین فرماندهان سپاه عطش سیری ناپذیر برای دخالت در امور سیاسی و کسب قدرت مشاهده میشود.

سپاه با در نظر گرفتن نقشش در جنگ ایران و عراق و در سرکوب مخالفین و با توجه به فداکاری نیروهایش در جنگ و قربانیانی که در دفاع از کشور از دست داده است، خود را صاحب انقلاب بهمن میداند. فرماندهان سپاه، بارها از فساد در درون روحانیت، ثروت اندوزی آقا زاده ها و از ناتوانی روحانیت در اداره کشور شکوه کرده اند و نارضایتی خود به اطلاع خامنه ای رسانده اند. فرماندهان سپاه خودشان را متدین تر از آقازاده ها، متعهدتر از فقها نسبت به اسلام و انقلاب و شايسته تر از مديران جمهوری اسلامی برای اداره کشور میدانند.

کارکرد سپاه بمثابه حزب سیاسی
تمام ارتشها در زمینه سازمانی، امر بسیج و ابزارها نسبت به سازمانهای سیاسی غیرنظامی مثل احزاب از سه جهت برتری دارند :
"۱. از نظر سازمانی
از دیدگاه سازمانی ارتشهای مدرن دارای سازمانی متمرکز و انظباط شدید و سلسله مراتب دقیق هستند. ارتش سازمانی است که برای انجام اهداف خاص و روشنی تشکیل میشود و از همین رو دارای سازمان داخلی یکپارچه و منسجمی است. قدرت نظامی غیرشخصی و ناشی از نشان و درجه است .
۲. توانائی بسیج
از نظر توانائی بسیج ارتشهای مدرن با توجه به اهداف خاص خود آنها خصلت سمبلیک و ایدئولوزیک دارند. ارتشها معمولا ذهنیت جمعی ایجاد میکنند که اعضا در آن غرق میشوند و از آنجا که ذهنیتهای جمعی معمولا منشا جنبشهای سیاسی هستند، ارتش نیز بهمین دلیل ممکن است که جنبش سیاسی ایجاد کند .
٣. ابزارهای مورد استفاده
از آنجا که ارتش سازمان کم و بیش انحصاری اعمال قدرت است، از برتری چشمگیری نسبت به سازمانهای غیرنظامی برخوردار است."(جامعه شناسی سیاسی ـ دکتر حسین بشریه )
سپاه پاسداران بمثابه یک ارتش از چنین برتری نسبت به احزاب سیاسی برخوردار است. بعلاوه سپاه از دو برتری دیگری هم برخوردار است :
۱. توانائی اقتصادی
سپاه بخاطر فعالیتهای اقتصادی و بودجه کلانی که در اختیارش قرار میگیرد، دارای توان بالای اقتصادی است .
۲. سازمان شبه نظامی بسیج
سپاه سازمان شبه نظامی بسیج را تحت فرماندهی خود دارد و از آن بعنوان بازوی اجرائی بهره میگیرد .
در کشور ما احزاب سیاسی قدرتمند وجود ندارند و توانائی احزاب سیاسی موجود در امر سازماندهی و بسيج نيرو با سپاه قابل مقایسه نیست. اگر سپاه همانند احزاب سیاسی وارد عرصه انتخابات شود و با احزاب سیاسی به رقابت بر خیزد، نتیجه از قبل معلوم است .
سپاه در مرحله دوم انتخابات دوره پنجم مجلس بنفع جناح محافظه کار وارد صحنه انتخابات شد و نتیجه را بسود آن جناح رقم زد. در انتخابات دوم خرداد سال ۱٣۷۶، جریان راست افراطی میخواست دوباره پای سپاه و بسیج را به انتخابات بکشاند ولی: "محسن رضایی که از مدتها قبل نسبت به افزایش روز افزون قدرت ذوالقدر در سپاه پاسداران معترض بود در کنار هاشمی قرار گرفت و برنامه راست افراطی در انتخابات ناکام ماند." (ظهور طبقه جدیدـ بخش ٣۲ نوشته جلال یعقوبی). محسن رضائی بخاطر ناکام گذاشتن برنامه راست افراطی در انتخابات، از فرماندهی سپاه کنار گذاشته شد .
با روی کار آمدن اصلاح طلبان حکومتی دخالت سپاه در انتخابات بعدی متوقف شد تا اینکه سپاه بار دیگر با تائید خامنه ای در دومین دوره انتخابات شوراهای محلی، انتخابات مجلس دوره هفتم و انتخابات رياست جمهوری دوره نهم وارد صحنه انتخابات شد.
حضور سپاه در انتخابات، موضع گیریهای سیاسی و شرکت در سیاستگذاری و تصمیم گیریهای کلان سیاسی، نشان میدهد که سپاه بمثابه یک حزب سیاسی عمل میکند و کارکردی مشابه آن دارد. اصلاح طلبان حکومتی، از سپاه بعنوان حزب پادگانی نام می برند.

سپاه و انتخابات
در گذشته سرنوشت انتخابات را روحانیت و دو تشکل روحانیون (جامعه روحانیت مبارز و مجمع روحانیون مبارز) رقم میزد. اما در سه انتخابات، سپاه سرنوشت انتخابات را رقم زده است .
سپاه و بسیج سازمان یافته ترین، وسیع ترین، منظبط ترین و نیرومندترین شبکه در کشور هستند. زمانی که آندو بخواهند در کشور ما که گروههای اجتماعی از سازمانیابی صنفی و سیاسی برخوردار نیستند، وارد حوزه سیاست شوند، بمثابه قوی ترین نیرو برآمد کرده و رقبای خود را شکست میدهند. سپاه و بسیج در سه انتخابات رقبای خود را شکست دادند و نتیجه سه انتخابات را بسود خود و جریان راست افراطی تمام کردند. بگفته سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی: "آنچه در انتخابات ریاست جمهوری برجسته بود، حضور سازمانیافته برخی نهادهاد بود. انتخابات ریاست جمهوری با حضور سپاه و بسیج با نتایج هدایت شده تبدیل گردید. .....بنابر گزارش وزارت اطلاعات، دادگستری و کشور و نیز شکایات آقایان کروبی، معین، رفسنجانی یک نهاد نظامی در سراسر کشور همچون یک حزب سیاسی با تشکیلات فراگیر و در قالب طرحهای عملیاتی به هدایت و جهت دهی آرا در سطح کشور و بویژه شهرهای کوچک و مناطق روستائی که احزاب سیاسی در آنجا حضوری ندارند پرداخته است" (بیانیه سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بعد از انتخابات رياست جمهوری).
سردار ذوالقدر که در در زمان برگزاری انتخابات دوره نهم رياست جمهوری، جانشین فرمانده کل سپاه بود، در همایش فرماندهان بسیج اداری و کارگری سراسر کشور اعتراف کرد: "انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری در نوع خود بی نظیر بود" و "باید پیچیده عمل میشد و نیروی اصولگرا بحمدالله با طراحی درست و چند لایه توانستند در یک رقابت واقعی و تنگاتنگ، حمایت اکثریت مردم را به خدمتگزاری بیشتر و موثرتر به آنها جلب کنند" (روزنامه ایران ۱٨ تیر سال ۱٣٨۴ ).

سپاه و قانونگذاری
حدود ۷۰ ـ ٨۰ نفر از نمایندگان مجلس شورا به سپاه وابسته هستند. سپاه با حضور این عده در مجلس همانند احزاب سیاسی در کار قانونگذاری مشارکت میکند و از کانال نمایندگان وابسته بخود برنامه هایش را پیش میبرد و هرآنجا که لازم است علیه رقبای خود اقدام میکند. نمونه آن را میتوان در مورد خرم وزیر راه دولت خاتمی دید. خرم در جریان فرودگاه امام خمینی در مقابل سپاه ایستاد و بخواست سپاه تن نداد. سپاه از طریق نمایندگان وابسته بخود او را استیضاح و برکنار کرد. سپاه برای انتخابات آتی مجلس به 50 تن از فرماندهان خود ماموريت داده است که در انتخابات آتی مجلس کانديدا شوند. آنها برای شرکت در انتخابات از سپاه بيرون آمده اند.

سپاه و دولت احمدی نژاد
احمدی نژاد بعد از پیروزی در انتخابات کمیته ای را که اکثر آنها از مقامات نظامی ـ امنیتی بودند، برای انتخاب وزرا تشکیل داد. هنگام معرفی وزرا معلوم شد که کفه نیروهای نظامی ـ امنیتی حتی از کفه اقوام و دوستان احمدی نژاد هم سنگین تر است. قریب به نیمی از وزرای دولت جدید سابقه نظامی داشته و عضویت در نهادهای نظامی ـ امنیتی را در شناسنامه کاری خود دارند: محمدحسین صفارهرندی، محمد ناظمی اردکانی، پرویز کاظمی، داود دانش جعفری، مصطفی پورمحمدی، محمد نجار، سید محمد جهرمی، سید مسعود پورکاظمی، سیدپرویز فتاح، علیرضا طهماسبی و غلامحسین محسنی اژه ای شاخص ترین اعضای کابینه هستند که سوابق نظامی و امنیتی شان بسیار پر رنگ است.
یک بررسی نشان می دهد که نزدیک به ۷۰ درصد معاونین وزرای دولت احمدی نژاد از میان فرماندهان و عناصر وابسته به سپاه پاسداران انتخاب شده اند و معاونان انتخاب شده نیز همراهان نظامی خود را به وزارتخانه ها آورده اند. گفته میشود بیش از ۲۵ هزار تن از مدیران میانی جایشان را به نیروهای مورد نظراحمدی نژاد داده اند که اغلب شان سوابق نظامی دارند .
بنوشته مطبوعات یازده نفر از فرماندهان سپاه و نیروهای انتظامی و چهار نفر از مسئولان سابق سازمان زندانهای کشور از طرف وزیر کشور بعنوان استاندار و فرماندار برگزیده شدند. تعدادی از معاونین احمدی نژاد هم از فرماندهان سابق سپاه هستند.
سپاه در دولت احمدی نژاد از فرهنگی ترین وزارتخانه دولت که به صفار هرندی سردار پیشین سپاه سپرده شده تا وزارت بازرگانی، از سطح وزارت و معاونت تا مدیران اجرائی، از سطح استاندار و فرماندار تا سطح مدیران محلی حضور گسترده دارد .

سپاه و وزارت کشور
وزارت کشور یکی از مهمترین وزارتخانه های دولت بحساب می آید. سپاه در دوره های قبلی نفوذی در این وزارتخانه نداشت. مصطفی پورمحمدی وزیر منتخب احمدی نژاد راه را برای حضور سپاه در وزارت کشور باز کرد. محمدباقر ذوالقدر جانشین فرمانده کل سپاه به وزارت کشور منتقل شد و در مقام معاون امنیتی و قائم مقام پورمحمدی قرار گرفت و عده قابل توجهی از استانداران و فرمانداران از بین فرماندهان سپاه انتخاب گردیدند. در روزهای گذشته سردار عليرضا افشار که قبلا فرمانده بسيج بود، بعنوان معاون سياسی گمارده شده است. بدین ترتیب سپاه در وزارت کشور هم جای پای محکمی پیدا کرده است.

سپاه و سیاستگذاریهای کلان کشور
برای سپاه پاسداران شرکت در سیاستگذاریهای کلان کشور حائز اهمیت زیادی است. سپاه شرکت در سیاستگذاریهای کلان کشور را با توجه به نقشش در جمهوری اسلامی، حق مسلم خود میداند. چنانچه گفته شد سپاه در دوره جنگ ایران و عراق در سیاستگذاریهای کلان کشور نقش جدی داشت. اما با پایان یافتن جنگ، الزامات شرکت سپاه در سیاستگذاریهای کلان کشور از بین رفت. لذا از نقش سپاه در این زمینه کاسته شد. اما در سالهای اخیر با تقویت موقعیت سپاه در ساخت قدرت و شدت یافتن تهدیدات نظامی، سپاه در سیاست سازیها، سیاستگذاریها و در تصمیم گیریهای کلان شرکت فعال دارد.
سپاه گرچه در مجمع تشخیص مصلت نظام حضور ندارد و لذا در تدوین برنامه های دراز مدت همانند برنامه بیست ساله نمی تواند شرکت داشته باشد، ولی در اتخاذ استراتژی در عرصه سیاست خارجی جمهوری اسلامی در سطح جهان و منطقه، بحران هسته ای و استراتژی امنیتی نقش موثری ایفا میکند.
سپاه دارای دانشگاه، مراکز مطالعاتی و تدوین استراتژی و اتاقهای فکر است و پژوهشگران و صاحب نظران زیادی را بکار گرفته است. در این مراکز روی وضعیت منطقه و جهان، موقعیت ایران و استراتژیهای مختلف، مطالعه صورت گرفته و طرحهائی تهیه و در اختیار شورای امنیت عالی و خامنه ای قرار میگیرد.
خامنه ای و سپاه بر راه اندازی مراکز مطالعاتی و پژوهشی تاکید دارند. بنوشته سایت بازتاب (اول مرداد ماه سال ۱٣٨۴): "پیرو نشست فرماندهان عالی‌رتبه سپاه پاسداران با رهبر انقلاب،‌ به زودی تغییرات مهمی در این نهاد صورت خواهد گرفت. مهمترین این تغییرات که بنا بر توصیه رهبر انقلاب انجام می‌شود، تأسیس مرکزی برای تدوین سیاستهای راهبردی و استراتژیک سپاه پاسداران است. این مرکز که مهمترین وظیفه آن تهیه و تدوین برنامه درازمدت سپاه است، بخش قابل توجهی از فعالیت‌های مدیریتی ستاد کل نیروهای مسلح را در سپاه پاسداران انجام خواهد داد."

سپاه و تولید قدرت در منطقه
موقعیت جمهوری اسلامی در منطقه نسبت بچند سال قبل تغییر کرده است:
ـ دو دشمن جمهوری اسلامی در همسایگی ایران (صدام حسین در عراق و طالبان در افغانستان) توسط دولت بوش سرنگون شده است.
ـ جمهوری اسلامی بجهت حمایت از نیروهای اپوزیسیون صدام و فعالیتش در دوره اخیر، از نفوذ قابل توجهی در عراق برخوردار گرديده است.
ـ روی کار آمدن حماس در فلسطین و تقویت موقعیت حزب الله در لبنان به گسترش نفوذ جمهوری اسلامی در این دو کشور انجامیده است.
ـ بجهت موضع گیریهای تند احمدی نژاد علیه اسرائیل، سمپاتی در بین بخشهائی از مردم کشورهای عربی نسبت به جمهوری اسلامی شکل گرفته است.
با توجه به تغییراتی که گفته شد موقعیت جمهوری اسلامی در منطقه نسبت به چند سال قبل تقویت گرديده است.
قدرت گرفتن جمهوری اسلامی در منطقه بدرجاتی با عملکرد سپاه و بویژه سپاه قدس مرتبط است. سپاه موقعیت فعلی جمهوری اسلامی در منطقه را عمدتا مرهون تلاشها و سیاستهای خود میداند.
سپاه تمایل به تولید قدرت در منطقه را دارد و خواهان آن است که جمهوری اسلامی بعنوان قدرت منطقه ای توسط امریکا، اروپا و کشورهای منطقه پذیرفته شود و حقوق آن تامین گردد.

فعاليتهای اقتصادی
سپاه بعد از پایان یافتن جنگ ایران و عراق در دو جهت حرکت کرد:
ـ افزایش توان نظامی و تسلیحاتی و پرورش کادرهای متخصص
ـ فعالیت اقتصادی تحت پوشش سازندگی.

برای پیشبرد برنامه سپاه بودجه های کلانی توسط دولت رفسنجانی در اختیار آن قرار گرفت و خامنه ای هم به سپاه اجازه داد از طریق فعالیتهای اقتصادی به درآمدهای کلان دسترسی داشته باشد. سپاه هم در جهت گسترش تشکیلات خود، راه انداختن صنایع نظامی و دستیابی به تکنولوژیهای مدرن و پرورش کادرهای متخصص و هم راه انداختن قرارگاهها و شرکتهای مختلف برای فعالیت های اقتصادی حرکت کرد.
سپاه ابتدا قرارگاه های بازسازی معروف به "قرب" را در نیروی هوائی، دریائی، زمینی، بسیج و ستاد متشرک سپاه داير نمود و بدنبال آن قرارگاه خاتم الانبیا را در سال ۱٣۶۹ تاسيس کرد و سپس شرکت های متعددی را با عناوین مختلف تشکیل داد. این شرکت ها در بخش های کشاورزی، صنعتی و معدنی، راه سازی، حمل و نقل، صادرات و واردات و آموزش و فرهنگ فعالیت میکنند.
سپاه در طی ۱۶ سال در پروژه های متعدد شرکت جسته و بگفته سردار سرتیپ پاسدار عبدالرضا عابدزاده جانشین قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا تا کنون ۱۲۲۰ پروژه ملی و منطقه ای، عمومی، صنعتی و معدنی را اجرا کرده و ۲۴۷ پروژه هم در دست اجرا دارد.
بخشی از مبادی ورودی و خروجی کشور در دست سپاه است و دولت بر آنها کنترلی ندارد. ظاهرا مبادی ورودی و خروجی باین خاطر در اختیار سپاه قرار گرفته است که سپاه بتواند بدون کنترل خریدهای نظامی را وارد کشور کند و یا تجهیزات نظامی را برای کمک به جریانهای اسلامی از کشور خارج سازد. این مبادی شامل اسکله ها و فرودگاه های کشور و مرزهای زمینی میشود. اما سپاه از این مبادی برای وارد و خارج کردن کالاهای قاچاق بطور گسترده ای استفاده میکند. بگونه ای که این مبادی به کانال اصلی ورود و خروج کالاهای قاچاق تبدیل شده است.
سپاه بیش از ۶۰ اسکله در جنوب کشور در اختیار دارد. اولین بار مهدی کروبی در دوره ششم مجلس شورا وجود اسکله های غیرمجاز را علنا عنوان کرد و گفت که بیش از ۶۰ اسکله غیرمجاز در کشور وجود دارد. بدنبال آن دو تن از نمایندگان مجلس در این زمینه دست به افشاگری زدند. بگفته علی قنبری نمایده دوره ششم مجلس شورا: "متاسفانه نزدیک به یک سوم واردات کشور از طریق بازارهای غیرقانونی، اقتصاد زیرزمینی و اسکله های غیرمجاز صورت میگیرد. برخی نهادهای انتصابی که خود را تابع دولت نمیدانند و نیز نهادهائی که قدرت را در اختیار دارند و عمدتا نظامی هستند، بیشتر به این کار مبادرت می ورزند."
در دوره احمدی نژاد فعالیت اقتصادی سپاه وارد فاز جدیدی شده است. در طی یکماه دولت احمدی نژاد چهار قرارداد بزرگ با سپاه منعقد کرده است. مبلغ سه قرارداد بیش از ۷ میلیارد دلار است. با این قراردادها، میزان فعالیت اقتصادی سپاه بطور قابل توجهی بالا خواهد رفت.
بنابر قوانین مصرح جمهوری اسلامی واگذاری قراردادهای ۱۰ میلیون تومان به بالا بدون رعایت تشریفات مناقصه غیر قانونی است. چهار قرارداد گفته شده بدون آنکه به مناقصه گذاشته شود و تشریفات قانونی در ارتباط با آن رعایت شود، منعقد شده اند.
بخشی از فعالیت اقتصادی سپاه زیرزمینی است. این بخش از فعالیت سپاه که به واردات و صادرات قاچاق کالا و عتیقه جات برمیگردد، تحت کنترل دولت قرار ندارد و تعرفه گمرگی برای آنها پرداخت نمیشود. بخش دیگر فعالیت اقتصادی سپاه که علنی است، از شفافیت برخوردار نمی باشد. تا کنون مشخص نشده است که آيا سود حاصل از انجام پروژه ها در ردیف بودجه کشور منظور میشود و شرکتهای وابسته به سپاه بدولت مالیات می پردازند؟ آیا حسابرسی توسط دولت صورت میگیرد؟ بهزاد نبوی در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا همین ابهامات را مطرح میکند: " مشخص نیست سود حاصل از این قراردادها در ردیف بودجه کشور است یا به سپاه تعلق می‌‏گیرد؟ آیا سپاه با تجهیزاتی که با پول بیت‌‏المال برای تقویت بنیه دفاعی کشور خریداری شده است، کارهای پیمانکاری انجام می‌‏دهد یا قراردادهای اقتصادی را که می بندد به پیمانکار دیگر واگذار می‌‏کند و خودش پورسانت می‌‏گیرد"
علاوه بر سپاه، بسیج هم وارد فعالیتهای اقتصادی شده است. بسیج در پیروزی احمدی نژاد نقش جدی داشت. احمدی نژاد هم بعد از پیروزی به بسیج قول داد که بخشی از پروژه های عمرانی را به بسیچ واگذار کند. در بودجه سال ٨۵ اجرای بخشی از پروژه های عمرانی به بسیج واگذار شده است. برای اجرای پروژه ها، بسیج سازندگی تشکیل شده است. واگذاری پروژها به بسیج، صدای اعتراض پیمانکاران ساختمانی و تاسیساتی را بلند شده است .
بخش خصوصی کشور بشدت از گسترش فعالیت اقتصادی سپاه و بسیج و واگذاری پروژه ها به آنها ناراضی است. نامه پیمانکاران بخش خصوصی گویای این نارضایتی است. سال قبل ۲۹ انجمن و شرکت پیمانکاری و ساختمانی نامه ای به روسای سه قوه نوشتند. آنها در این نامه گفتند که پیمانکاران در آستانه ورشکستگی قرار دارند. بگفته آنها حداقل‌ ٦٠ درصد ظرفیت‌ کاری‌ و توان‌ اجرایی‌ شرکت‌های‌ عضو انجمن‌های‌ ساختمانی‌ و تاسیساتی‌ خالی‌ و بدون‌ استفاده‌ باقی‌ مانده است. آنها در این نامه سئوال کرده اند که: " در قانون‌ اساسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ مسئولیت‌ها و مشاغل‌ به‌ صورت‌ کامل‌ تعریف‌ شده‌ است‌ و چشم‌انداز توسعه‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ و فرهنگی‌ ٢٠ ساله‌ هم‌ در جهت‌ کوچک تر شدن‌ دولت‌ است‌. بنابراین‌ واگذاری‌ پروژه‌های‌ بزرگ‌ به‌ ارگان‌های‌ نظامی‌، انتظامی‌ و شبه‌نظامی‌، آیا در جهت‌ تقویت‌ بنیه‌ اقتصادی‌ و فنی‌ جامعه‌ است‌؟"
سپاه مانع فعالیت پیمانکاران است و رقبای بخش خصوصی را گاه با زور و تهدید از میان خارج میسازد. بخش خصوصی جرات مقابله با سپاه را ندارد و هر موقع که بخش خصوصی جرئت کرده و به رقابت با سپاه برخاسته است، دولت پشت سپاه را گرفته است. مواردی پیش آمده است که شرکتهای خصوصی با قیمت پائین تر از شرکتهای سپاه در مناقصه شرکت کرده و از توانائی لازم برای انجام پروژه برخوردار بوده اند. ولی پروژه از طرف دولت بدون رعایت قوانین مناقصه به سپاه واگذار شده است.
بجرات ميتوان گفت گسترش روزافزون فعالیت سپاه و بسیج وضعیت جدیدی را در حوزه اقتصادی و سیاسی کشور و موقعیت سپاه پدید آورده است:
۱ـ سپاه به یک کارتل بی رقیب در کشور تبدیل شده است. بخش خصوصی قادر به رقابت با سپاه نیست.
۲ـ سپاه در ساخت قدرت حضور دارند و از قدرت سیاسی برای ثروت اندوزی بیشتر بهره میگیرند.
٣ـ سپاه با کسب موقعیت ویژه در اقتصاد کشور، در تصمیم گیریهای اقتصادی و در سیاست گذاری اقتصادی نقش ایفا میکند.
۴ـ سپاه جدا از دولت دارای منبع درآمد است و این امر باو اجازه میدهد که در رابطه با دولت از استقلال نسبی برخوردار گردد و قدرت مانور نسبت بدولت داشته باشد.
۵. شیوه عمل سپاه و فرماندهان آن در انباشت ثروت، همانند باندهای مافیائی است. میتوان گفت که باند مالی ـ نظامی شکل گرفته است که رقبای خود را با توسل به تهدید و زور کنار میزند.

سپاه و تکنولوژی
سپاه برای راه اندازی صنایع نظامی و تولید سلاحهای مدرن به تکنولوژی پیشرفته و افراد متخصص نیازمند است. سپاه در این زمینه دانشمندان و متخصصان ایرانی را جلب کرده، به کشورهای غربی دانشجو اعزام کرده، دانشگاه راه انداخته و موسسات تحقیقاتی دایر کرده است. هم اکنون بخش قابل توجهی از دانش تکنولوژیک، موسسات تحقیقاتی و کادرهای متخصص کشور در اختیار سپاه است .
سپاه دارای مجتمع های نظامی ـ صنعتی است که اطلاع چندانی از آنها در دست نیست.

سپاه و پروژه هسته ای
پروژه هسته ای که از چند سال پیش بیک معضل در سطح جهانی تبدیل شده است، در اختیار سپاه قرار دارد. مسئولین آژانس بین المللی میگویند که اگر هدف از پروژه هسته ای بهره گیری از انرژی اتمی است، چرا در اختیار وزارت نیرو قرار ندارد؟ سپاه ارگان نظامی است و سپردن پروژه اتمی به آن میتواند اهداف نظامی را به ذهن متبادر سازد .
گرچه هدایت مذاکرات پیرامون بحران هسته ای با شورای عالی امنیت و دبیر آن علی لاریجانی است، ولی قرار گرفتن پروژه هسته ای در تحت مسئولیت سپاه، موقعیت سپاه را در جمهوری اسلامی بالا برده است .

سپاه و کار فرهنگی ـ رسانه ای
سپاه به کار فرهنگی ـ رسانه ای اهمیت زیادی قائل است. یحیی صفوی در همایش فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی سپاه میگوید: "پویائی و تحول دائمی انقلاب اقتضا میکند سپاه هم همپای انقلاب از تحول و نوشوندگی روز بروز برخوردار باشد و زنده و پویا به نیازهای دفاعی، امنیتی، فرهنگی و سازندگی کشور در ابعاد مختلف پاسخ دهد" (روزنامه اعتماد ـ هفتم ماه زوئیه سال ۲۰۰۵).
فرماندهان سپاه بر این اعتقادند که جمهوری اسلامی در حوزه فرهنگی آسیب پذیر است و "دشمن" میخواهد در این حوزه نفوذ کند. آنها همانند سعید امامی براین نظر هستند که "دشمن" با توسل به کودتا (کودتای نوژه)، تحمیل جنگ به ایران (جنگ ایران و عراق)، تحریم اقتصادی و فشارهای سیاسی نتوانسته است جمهوری اسلامی را برکنار سازد. لذا به حوزه فرهنگی روی آورده است. سپاه بهمین خاطر در عرصه فرهنگی فعال شده و بخشی از نیروی خودش را به این کار اختصاص داه است. سپاه در همین ارتباط در اوائل دهه هفتاد عده ای از اعضای دفتر سیاسی سابق خود را آزاد کرد و به رسانه ها و نهادهای فرهنگی گسیل داشت .
صدا و سیما و وزارت ارشاد در کار فرهنگی ـ رسانه ای از جایگاه ویژه برخوردارند. سپاه همواره در صدد قبضه آندو بود. سپاه در دوره میرسلیم عده ای را به وزارت ارشاد فرستاد که از جمله آنها عزت الله ضرغامی بود. او که مدتی مدیریت یک مجموعه صنعتی نظامی را برعهده داشت، به معاونت سینمایی وزارت ارشاد در آمد.
در همان زمان براثر فشارهای وارده، محمد هاشمی از مقام ریاست صدا و سیما کنار کشید و علی لاریجانی که سابقا جزو فرماندهان سپاه بود، جای او را گرفت. عزت الله ضرغامی هم بعد از روی کار آمدن محمد خاتمی به علی لاریجانی پیوست. بنوشته نیما راشدان در آن سالها: ".. بعدا رادیو وتلویزیون هم تحویل سپاه شد و تنها در یک قلم بیش از ۴۰۰ پاسدار بسوی جام جم پر گشودند" (پل پوت و سردارانش ).
بعد از رفتن علی لاریجانی، صدا و سیما در اختیار ضرغامی قرار گرفت که جزو فرماندهان سپاه بود. احمدی نژاد نیز وزارت ارشاد اسلامی به محمدحسین صفارهرندی (عضو سابق دفتر سیاسی سپاه) سپرد. اکنون در راس بزرگترین و فراگیرترین رسانه کشور و در راس وزارت ارشاد که امور فرهنگی و رسانه ای کشور را در اختیار دارد، فرماندهان سابق سپاه قرار دارند .
سپاه در حوزه های مختلف فرهنگی از جمله سینما به سرمایه گذاری دست زده و در تولید فیلم مشارکت می نماید. سپاه نشریات متعددی را راه انداخته و در محلات هم کار فرهنگی میکند .

سپاه بمثابه ارگان سرکوب
سپاه تامین "امنیت کشور" و "حفظ ودفاع از انقلاب اسلامی" را وظیفه خود میداند. صفوی فرمانده سپاه در پاسخ به خبرنگار پیام انقلاب میگوید: "بعضی بدون اینکه به قانون اساسی اشاره کنند، ادعا میکنند که چنین ماموریتی برای سپاه پیش بینی نشده است. در حالیکه اینطور نیست و ماده ۱۵۰ قانون اساسی، ماموریت حفظ و دفاع از انقلاب اسلامی را و دستآوردهای آن صریحا به سپاه واگذار شده ...و روشن است که اصلی ترین ماموریت سپاه، تامین حفظ امنیت و مقابله با ضد انقلاب و تهدیدات داخلی است". سپاه بر پایه همین برداشت از قانون اساسی از یکسو همانند ارگان اطلاعاتی ـ امنیتی عمل میکند و از سوی دیگر حرکات اعتراضی و شورشهای شهری را سرکوب میکند .
فرماندهان سپاه پاسداران بعداز شورشهای شهری در اوائل دهه هفتاد، گردان های عاشورا و الزهرا را که اولی متشکل از بسیجیان برگزیده مرد و دومی متشکل از زنان بسیجی است، تشکیل دادند. وظیفه این گردانها سرکوب حرکات اعتراضی و شورشهای شهری است. در فاجعه کوی دانشگاه تهران و تبریز در تیرماه سال ۱٣۷٨ گردانهای عاشورا نقش جدی داشتند .
در درگیریها و تظاهرات خردادماه سال قبل تبریز، اردبیل، نقده وسایر شهرها، گردان های عاشورا نقش اصلی را در سرکوب تظاهرات کنندگان برعهده داشتند. سپاه ارگان سرکوب جمهوری اسلامی است و هر آنجا که لازم باشد وارد عمل میشود و مخالفین جمهوری اسلامی را با خشونت سرکوب میکند.

سپاه و حوزه امنيتی
سپاه از ابتدای تشکیل آن بکار امنیتی میپرداخت و ارگانهای قدرتمندی را هم بوجود آورده بود. همچنانکه گفته شد امور امنیتی با تشکیل وزارت اطلاعات در اوائل دهه ۶۰ از سپاه جدا شد. در دوره خاتمی با ضربه خوردن وزارت اطلاعات در جریان قتلهای زنجیره ای، سپاه به دستور خامنه ای دوباره بکار اطلاعاتی روی آورد و اطلاعات موازی را راه انداخت و کنترل بر فعالیت جریانهای سیاسی، فعالین سیاسی، فرهنگی، روزنامه نگاران و دانشجوئی را بدست گرفت. بدین ترتیب سپاه دوباره وارد حوزه امنیتی کشور گردید.

بنوشته مهدی طلعتی: "علاوه بر ساختارهای رسمی اطلاعاتی سپاه مانند نیروی قدس، اداره اطلاعات و سازمان حفاظت اطلاعات، دیگر نیروهای سپاه مانند نیروی زمینی، هوایی، دریایی و نیروی مقاومت بسیج نیز در درون خود و بر اساس نیازمندیهای سازمانی خود، ساختارهای اطلاعاتی خاص خود را دارند. در این میان نیروی مقاومت بسیج با داشتن شبکه گسترده‌ای از پایگاههای مقاومت بسیج در سطح کشور ساختار اطلاعاتی وسیعی را ایجاد کرده که عملا در جهت کنترل و سرکوب حرکتهای مردمی از آنها استفاده می‌شود."(ساختار اطلاعات و امنیت در سپاه پاسدارا ن ـ نوشته دکتر مهدی طلعتی ).

سپاه بمثابه ارگان حراستی
سپاه بعنوان ارگان حراست هم عمل میکند. از زمان جنگ مسئولیت حراست از مجلس و مقامات حکومتی با سپاه است. سپاه از این کانال بنحوی مقامات کشور و مجلس را تحت کنترل خود دارد.

سپاه و نیروی انتظامی
نیروی انتظامی از ادغام پلیس و کمیته های انقلاب اسلامی تشکیل شد. اما این نیرو در اختیار سپاه است و فرمانده نیروی انتظامی از بین فرماندهان سپاه انتخاب میشود. قالیباف فرمانده قبلی نیروی انتظامی، فرمانده نیروی هوائی سپاه بود و اسماعیل احمدی مقدم فرمانده فعلی نیروی انتظامی، جانشین فرماندهی بسیج سپاه پاسداران و فرمانده بسیج تهران بود .

مقاومت بسیج
خمینی در سال ۱۹٨۰ برای فراخوان جوانان جهت حضور در جبهه های جنگ، مقاومت بسیج را تشکیل داد. بسیج در جلب جوانان و اعزام آنها به جبهه های جنگ نقش موثری داشت. بسیج از ابتدا از افراد داوطلبین تشکیل میشد و فاقد سازماندهی هیرارشی بود .
بعد از جنگ وظیفه حفظ امنیت شهرها، سرکوب شورشها و حرکات اعتراضی گروههای مختلف اجتماعی به بسیج سپرده شد و در این ارتباط گردانهای عاشورا و الزهرا تشکیل گردید .
بعد از تشدید بحران هسته ای و اتخاد سیاست تغییر رژیم ایران توسط دولت بوش، تقویت و تجهیز بیشتر این دو گردانها در دستور کار قرار گرفت و مجلس در مهرماه پارسال اجازه برداشت ٣۵۰ میلیون دلار از حساب ذخیره ارزی برای تقویت و تجهیز دو گردان عاشورا و الزهرا را به دولت داد. "افزایش فشار در پرونده هسته ای و احتمال حمله نظامی به ایران هم باعث شد تا این گردانها، که پیشتر آموزش های جنگ شهری را با عنوان "عملیات کوی و برزن" دیده اند، به سلاح های نیمه سنگین و سنگین نیز تجهیز شوند." (تجهیز کم سابقه بسیج در شهرها ـ اسفندیاری صفاری سایت روز ).
بگفته فرمانده منطقه مقاومت بسیج تهران بزرگ، گردان های عاشورا و الزهرا در تهران هر یک ۱۲۰ گردان را شامل میشوند. و بگفته رحیم صفوی در سطح کشور ۲۵۰۰ گردان تشکیل شده است که سپاه میخواهد ۱۲۰۰ گردان عاشورا را به سلاحهای سنگین تجهیز کند. بدین ترتیب این گردانها دو ماموریت خواهند داشت :
۱. جنگ شهری در صورت حملات نظامی کشورهای دیگر
۲. سرکوب شورشهای شهری و حرکات اعتراضی
عملکرد بسیج برای سپاه تنها در سرکوب و جنگ شهری خلاصه نمیشود. بسیج برای سپاه نهادی است با عملکردهای مختلف :
ـ بسیج در محلات، مساجد، واحدهای تولیدی، ادارات دولتی، شرکتها، مدارس، دانشگاهها... حضور دارد. هیچ نهادی در اندازه بسیج در سطح کشور حضور همگانی ندارد. حضور همگانی به بسیج امکان میدهد که اطلاعات ضرور را جمع آوری کرده و آنها را به ارگانهای بالا منتقل نماید. در حقیقت بسیج برای سپاه نقش "اطلاعات مردمی" ـ اصطلاحی که سران رژیم بکار می برند ـ دارد .
ـ بسیج با حضور در محلات، ادارات و واحد های تولیدی میتواند در مواقع لازم به بسیج بپردازد و بخشهائی از مردم را بپای صندوقهای رای بنفع کاندیداهای معین بکشاند. چنانکه در جریان انتخابات و بویژه انتخابات ریاست جمهوری دیدیم.
ـ بسیج برای تامین "امنیت پایدار" در شهرها است.
وجود بسیج بر توان سپاه در یک سری از عرصه ها افزوده است. سپاه بخشی از برنامه هایش را از کانال بسیج پیش می برد و بهمین خاطر بسیج را زنده نگهداشته است. بسیج از داوطلبین تشکیل میشود. ولی سپاه برای حفظ این نیرو، امتیازات مختلفی به آنها اعطا میکند .
مدتی است که به بسیج اجازه داده شده که همانند سپاه به فعالیت اقتصادی بپردازد. در این ارتباط بسیج سازندگی دایر شده و احمدی نژاد برای سپاسگزاری از آنها بخشی از پروژه های دولت را به بسیج سازندگی واگذار کرده است. طبعا بسیجی ها از فعالیت اقتصادی همانند نیروهای سپاه بهره خواهند گرفت .

سپاه قدس
خامنه ای به جریانهای اسلامی در کشورهای مسلمان توجه ویژه دارد. سپاه قدس بعنوان سپاه فرامرزی بخواست او بعد از جنگ دایر گردید. اما این سپاه تا زمان بحران بوسنی با مشکلات جدی روبرو بود. بحران یوگسلاوی وضعیت سپاه قدس را دگرگون کرد. با وجود اینکه فرماندهی سپاه و هاشمی رفسنجانی مخالف درگیری ایران در بوسنی بودند، اما سپاه قدس برای ارزیابی وضعیت، نیروهائی را به بوسنی اعزام کرد. فرمانده این نیروها محمد نقدی و معاون او حسین الله کرم بود. شدت گرفتن بحران در بوسنی و کشتار مسلمانان موجب گسترش فعالیت سپاه قدس گردید .
در اواخر دوره ریاست جمهوری رفسنجانی، قاسم سلیمانی فرمانده لشگر ۴۱ ثارالله سپاه جای احمد وحیدی را گرفت. با فرماندهی قاسم سلیمانی، سپاه قدس بر ابعاد فعالیت خود در تعدادی از کشورها افزود. به نوشته واشنگتن پست، ‌نیروی قدس در اغلب کشورهایی که دارای اکثریت مسلمان هستند عواملی دارد و هدف آن: "ایجاد رابطه با مبارزان اسلامی و گروه های رادیکال و حمایت مالی از این گروه ها یا شخصیت های اسلامی است که به اصول و اهداف سیاست خارجی دولت ایران اهمیت می دهند ".
سپاه قدس علاوه بر ایجاد ارتباط با جریانهای اسلامی به کار کسب اطلاعات خارجی بویژه در کشورهای بوسنی، حاشیه خلیج، فلسطین، لبنان، افغانستان، ترکیه و عراق و جمع آوری اطلاعات پیرامون تکنولوژی هسته ای و موشکی می پردازد و عملا جای وزارت اطلاعات را در این زمینه گرفته است .
سپاه قدس سپاه فرامرزی است که حوزه فعالیت آن خارج از کشور است. اما دارای دو عملکرد است :
ـ انجام عملیات برون مرزی. برای انجام عملیات برون مرزی دارای قرارگاههای عملیاتی در داخل وخارج از کشور است .
ـ تربیت کادر در دانشکده قدس برای جریانهای اسلامی و طرفداران جمهوری اسلامی در کشورهای دیگر .
سپاه قدس قبل از حمله دولت بوش به عراق از نیروهای اپوزیسیون طرفدار جمهوری اسلامی حمایت همه جانبه ای داشت. بعد از برکناری صدام، سیاست پیشنهادی سپاه در شورای امنیت عالی پذیرفته شد و اجرای آن به سپاه قدس واگذار گردید. سپاه قدس در اجرای سیاست مصوب شورای عالی امنیت بطور سازمانیافته و برنامه ریزی شده در عراق حضور پیدا کرد. زمین گیر شدن دولت بوش در عراق و پیروزی جریانهای شیعه در انتخابات، موجب شد که موقعیت سپاه و بویژه سپاه قدس در ساخت قدرت ارتقا پیدا کند .
سپاه قدس عملا بیک پای اصلی در سیاستگذاری جمهوری اسلامی در منطقه تبدیل شده و عملکرد آن بیک عامل ایجاد بحران در مناسبات جمهوری اسلامی با برخی از کشورهای منطقه گشته است .
دولت بوش نسبت به نقش سپاه قدس در عراق حساس شده و بارها ترورهای عراق و تقویت و تجهیز تروریستها را به سپاه قدس و فرمانده آن سلیمانی نسبت داده است .

شبکه حول سپاه
شبکه ای بیرون از سپاه وجود دارد که پشتیبان آن است. این شبکه دربرگیرنده کسانی است که :
ـ سابقه فعالیت در سپاه دارند؛
ـ یاران قدیمی اشان در سپاه خدمت میکنند و با آنها در ارتباط هستند؛
ـ در فعالیتهای مختلف سپاه ذینفع هستند؛
ـ به سپاه بعنوان ارگان مدافع انقلاب و اسلام نگاه میکنند و معتقد به تقویت آن هستند.
این شبکه در درون هیئت ها، دخمه ها، تکیه ها و مساجد و در بنگاههای اقتصادی حضور دارند و باشکال مختلف به یاری سپاه و فرماندهان آن می شتابند.

* برای شناخت از کارکرد سپاه و جايگاه آن در ساختارهای جامعه ما ميتوانيد به مجموعه مقالات ده قسمتی با عنوان "موقعيت سپاه پاسداران و روحانيت در ساخت قدرت" که در آرشيو سايت اخبار روز مندرج است، مراجعه کنيد.