جمعه ۱۶ شهريور ۱۳۸۶ - ۷ سپتامبر ۲۰۰۷

گفتگوی س‍یده جدیری با مانا آقایی به مناسبت انتشار اولین کتابشناسی شعر زنان ایران

 

كتابشناسى شعر زنان ايران

 ۱۳۲۰ - ۱۳۸۳

(منتشر شده در داخل و خارج از كشور(

 

تهيه و تدوين: مانا آقائى

انتشارات: آلفابت ماكسيما (سوئد(

نوبت چاپ: اول

تعداد صفحات: ۱۶۰

 

اولين كتابشناسى شعر زنان ايران توسط انتشارات آلفابت ماكسيما در سوئد روانهء بازار كتاب گرديد.

اين كتابشناسى، كه در دو بخش تنظيم شده، فهرستى كامل از زنان شاعر ايران (جمعا ۸۳۵ نفر) بدست مىدهد كه از آغاز سال ۱۳۲۰ تا پايان سال ۱۳۸۲ شمسى در داخل و خارج از كشور اثر مستقلى به زبان فارسی و به صورت كتاب شعر ارائه داده اند.

در نخستين بخش اين كتابشناسى شناسنامه ى هر مجموعه شعر، تحت نام پديدآورندهء آن ذكر گرديده و پس از آن محل انتشارهر كتاب، نام ناشر، تاريخ انتشار و تعداد صفحات آن قيد شده است.

دوستان علاقمند مىتوانند اين كتاب را از طريق تماس با سايت زير فراهم نمايند:

 

http://www.alfabetmaxima.com

 

 

گفتگوی س‍یده جدیری با مانا آقایی

 به مناسبت انتشار اولین کتابشناسی شعر زنان ایران

 

سال هاست كه "مانا آقايي"، شاعر ايراني در سوئد زندگي مي كند، هزاران كيلومتر دورتر از ايران و با اين حال، توانسته است فهرست كاملي از تمام آثار شاعران زن معاصر ايران فراهم كند.

اواسط مرداد ماه بود كه شنيديم نخستين "كتابشناسي شعر زنان ايران" به كوشش مانا آقايي و توسط انتشارات سوئدي "آلفابت ماكسيما" منتشر شده است و عناوين تمام مجموعه شعرهاي زنان ايراني مقيم داخل و خارج از كشور را كه در فاصله سال هاي 1320 تا 1383 منتشر شده، در بر مي گيرد.

در اين كتابشناسي، عناوين آثار 835 شاعر رسمي زن كه در اين 63 سال كتاب چاپ كرده اند، همراه با نام شاعر و ناشر و مشخصات كتاب ها  آمده است. از جمله شاعراني كه عناوين آثارشان در اين كتابشناسي به چشم مي خورد، مي توان به فروغ فرخزاد، سيمين بهبهانى، ژاله اصفهانى، بتول عزيزپور، طاهره صفارزاده، لعبت والا، بنفشه حجازى، آزيتا قهرمان، روشنك بيگناه، ندا ابكارى، سپيده جديرى، گراناز موسوى، ليلا فرجامى، پگاه احمدى، رزا جمالى، ژاله چگنى، ماندانا زنديان، روجا چمنكار، مينو نصرت و ... اشاره كرد.

مانا آقايي متولد 1352 است و مقاطع ابتدايي و راهنمايي را در بوشهر و شيراز گذرانده است. او در سن چهارده سالگي به سوئد مهاجرت كرده و تا به امروز در آن كشور به سر مي برد. آقايي سرودن شعر را از نوجواني آغاز كرده و از همان زمان به چاپ اشعارش در مطبوعات خارج از كشور و داخل ايران پرداخته است. از او مجموعه شعر "مرگ اگر لب هاي تو را داشت" (1382) در ايران و مجموعه شعر "من عیسي بن خودم" (1386) در سوئد منتشر شده است. او فارغ التحصيل رشته ايرانشناسی از دانشگاه "اوپسالا" است كه با بيش از هفتصد سال قدمت يكي از قديمي ترين دانشگاه هاي اروپا به شمار مي رود و تدريس زبان هاي ايراني در اين دانشگاه از دهه 1950 ميلادي آغاز شده است.

آقايي براي پاسخ به سؤالات ما درباره چگونگي تهيه نخستين "كتابشناسي شعر زنان ايران" با س‍پ‍یده جدیری شاعر و خبرنگار خبرگزاري ميراث فرهنگي به گفتگو نشسته است.

 

* خانم آقايي، اين نخستين كتابشناسي شعر زنان ايران است يا اصلاً نخستين كتابشناسي شعر ايراني محسوب مي شود؟

 

تا جائى كه من تحقيق كرده ام تا به حال دو اثر كتابشناسى در زمينهء شعر معاصر فارسى منتشر شده كه اولين آن را خانم "ميمنت ميرصادقى" تحت عنوان "كتابشناسى شعر نو در ايران" در سال 1353 و دومين آن را آقاى "مهدى غفورى ساداتيه" تحت نام "فرهنگ كتابشناسى شعر شاعران: جاودانه ها" در سال 1381 تهيه و گردآورى كرده اند. 

بنابراين كتاب من اولين كتابشناسى شعر معاصر فارسى نيست بلكه اولين كتابشناسى شعر معاصر است كه مشخصا به معرفى آثار خانم ها اختصاص دارد، ضمن اين كه در اين كتاب سعى كرده ام نقص هاى وارد به دو كتاب نامبرده را نيز به نوعى جبران كنم. مثلا بيش از 90 زن شاعر در كتاب آقاى غفورى ساداتيه از قلم انداخته شده اند كه من در اين كتاب از آنها نام برده ام.

 

* كار روي اين كتابشناسي چقدر برايتان زمان برد؟

 

كار روى كتاب برايم كار تمام وقتى نبود بلكه كارى بود كه در كنار فعاليت هاى ديگرم در زمينهء شعر و تحقيقات دانشگاهى به انجام رسيد و زمان نسبتا زيادى هم برد (تقريبا 4 سال) زيرا بيشتر نشريات، كتاب ها و اصولا منابع ضرورى كه براى تهيهء كتاب به آنها نياز داشتم را بايد از خارج از كشور محل سكونتم (سوئد) تامين مى كردم كه اين ها همه وقت و انرژى زيادى از من گرفت.

 

* منابع شما در اين زمينه چه بود؟ در مجموع مي توانيد روش تحقيقتان را براي ما شرح دهيد؟

 

در گردآورى اطلاعات لازمه و تهيهء كتاب از راهكارهاى مختلفى استفاده كرده ام. براى جمع آورى شناسنامهء كتاب هاى شعرى كه در داخل به چاپ رسيده اند، بزرگترين مرجع من در كنار كتابشناسى هاى موجود در زمينهء شعر (كه در بالا به آنها اشاره شد)، مجلات راهنماى كتاب از جمله ماهنامهء تخصصى اطلاع رسانى و نقد و بررسى كتاب تحت عنوان "كتاب ماه (ويژهءادبيات و فلسفه)" بوده است كه همانطور كه مى دانيد هر ماه فهرست كامل انتشارات ماه پيشين كه با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد انتشار يافته را ارائه مى دهد.

در كنار مرور دورهء كامل اين ماهنامه ها، طى اين سال ها به كتابخانه ها و كتابفروشى هاى متعددى در ايران و خارج كشور مراجعه كرده ام. شناسنامهء برخى ديگر از آثار را از طريق تماس با ناشرين و پيگيرى اعلانات مندرج در مطبوعات و سايت هاى اينترنتى و حتى مراجعه به آرشيو خصوصى دوستان شاعر و نويسنده جمع آورى كرده ام. در نهايت نيز با درج فراخوانى در سايت هاى ادبى مختلف از زنان شاعر در خارج كشور جهت ارسال شناسنامهء آثارشان درخواست همكارى كردم.

 

* با توجه به اين كه تعداد كتاب هاي شعر ايراني كه در هر سال منتشر مي شود، بسيار زياد است، چطور توانستيد كتابشناسي كاملي را تهيه كنيد؟

 

تمام كوشش من بر اين بوده كه حتي الامكان نام هيچ شاعر و اثرى از قلم نيفتد. با اين همه در اين كتاب هم حتما مثل همهء كتاب هائى كه در اين زمينه منتشر مى شود، نواقص و كاستى هائى وجود دارد كه اميدوارم با كمك خوانندگان شناسائى شده و در چاپ هاى بعدى برطرف شود. اينجا بايد تاكيد كنم كه نقص هاى كتاب حتما در معرفى شاعران زن در خارج كشور بيشتر است كه بزرگترين دليل اين مسئله نخست به پراكندگى جغرافيائي ايرانيان در خارج و سپس به ضعف در زمينهء منابع اطلاع رسانى و كتابشناسى ادبيات مهاجرت بر مى گردد.   

 

* شنيده ام كه اين كتابشناسي پايان نامه دكترايتان بوده است. درست است؟

 نه. موضوع پايان نامه دكتراي من "زنان داستان نويس ايران در دهه 1370" بود كه به شكلى زمينه ساز تدوين كتابشناسي شعر زنان ايران شد، به اين صورت كه من در حين جمع آوري اطلاعات لازم درباره زنان داستان نويس با كمبود كتب مرجعي كه حداقل شناسنامه اي را از آثار منتشره آنها ارائه دهد، مواجه شدم و پس از آن متوجه شدم كه اين كمبود در زمينه شعر حتي به مراتب بيشتر احساس مي شود. بنابراين تصميم گرفتم خودم چنين كتابى را تهيه كنم.

 

* يادم مي آيد كه سال 84 به من اطلاع داده بوديد كه كتابشناسي تان آماده چاپ شده است. مشكلاتي كه سر راه انتشار اين كتاب پيش آمد و انتشار آن اين همه زمان برد، چه بود؟

 

همانطور كه مى دانيد اول قرار بود كتاب توسط "اتحاديه سراسري ايرانيان سوئد" در آغاز سال 1385 منتشر شود. اتحاديه سراسري ايرانيان سوئد تشكيلاتى دولتى ست و كميته اى نيز براى بانوان و ترويج برابرى جنسيتى در ميان ايرانيان دارد كه من خودم حدودا سه سال در هيئت اجرائى اين تشكيلات به فعاليت شغلى مشغول بودم. متاسفانه بعد از مدتى به اين نتيجه رسيدم كه مطرح كردن مسائل زنان براى اين سازمان فقط يك جنبهء نمايشى دارد كه صرفا براى دريافت كمك هزينهء بيشتر از دولت سوئد صورت مى گيرد، نتيجه اى كه باعث شد از كارم كناره گيرى كنم و در اين راستا نيز طبيعى بود كه نشر كتابم را به ناشر ديگرى بسپارم كه حداقل اگر مسائل زنان را جدى تر نمى گيرد، نتيجهء عملكردهايش عليه زنان نباشد. پيدا كردن ناشر دلسوزى كه زحمت چاپ اين كتاب تخصصي را كه مخاطبين خاصي دارد، به عهده بگيرد و هزينهء چاپ آن را نيز تقبل كند سخت تر از آن بود كه تصورش را مى كردم. اما خوشبختانه اين مشكل با كمك آقاي رضا منصوری، مدیر محترم انتشارات آلفابت ماكسيما در استكهلم برطرف شد.

 

* شنيده ام كه ناشران خارج از كشور، آثاري را كه به زبان فارسي نوشته شده باشد، در تيراژ محدودي منتشر مي كنند. تيراژ كتاب شما چقدر است؟

 

تيراژ كتاب 500 نسخه است كه تيراژ محدودى است اما فكر مى كنم براى چاپ اول اين نوع كتاب ها (كه مخاطبين محدودترى هم دارند) آن هم در خارج كشور كافى باشد.

 

* اين كتاب در ايران هم توزيع مي شود يا فقط در سوئد؟

 

كتاب در اروپا، آمريكا و كانادا توزيع مى شود اما در ايران همان طور كه مى دانيد امكان توزيع وسيع كتاب هاى خارج كشور وجود ندارد. اگر چه فكر مى كنم توزيع اين كتاب در ايران موردى نداشته باشد اما قصد دارم و ترجيح مى دهم اين كتاب در ايران هم به چاپ برسد چون چنين كتابي در داخل كشور موارد استفاده بيشتري خواهد داشت.

 

* قيمت كتاب چقدر است؟ براي ايراني هاي داخل كشور خريد آن چقدر هزينه مي برد؟

 

قيمت كتاب 50 كرون سوئدى يعنى چيزى معادل 7000 تومان است كه فكر مى كنم براى يك كتاب 160 صفحه اى با ملاك هاى ايران قيمت بالائى ست.

سپيده جديري

 

 

سایت مانا آقایی:

www.manaaghaee.com