گفت و گو با گروه محققان مستقل
مسائل زنان:
بدون بودجه وپول هم می توان کار
کرد
مريم حسين خواه
تريبون فمينيستی ايران:
در سال ۷۸ تعدادی از محققان، مدرسان دانشگاه
وفعالان حوزه زنان به عنوان يک جمع تخصصی و با هدف ارتقای شناخت علمی در حوزه
مسائل زنان، مبادله علمی با ساير محققان مسائل زنان در سطح منطقه، جهان و ارزيابی
تحقيق مداوم وضعيت زنان گرد هم امدند و گروه محققان مستقل را تشکيل دادند.
اين گروه عمده فعاليت های خود را پيرامون اجلاس
جهانی زنان متمرکز کرده است. ارزيابی وضعيت زنان ايران بر اساس محورهای نگران
کننده پلاتفرم پکن، نقد و ارزيابی گزارش دولت به کنفرانس پکن +۵ در باره وضعيت
زنان ايران،بررسی تجارب کشورهای ديگر در زمينه پيگيری مصوبات کنفرانس پکن وبرگزاری
کارگاه های آموزشی و ترويجی از جمله فعاليت های اين گروه است. برای آشنايی بيشتر
با گروه محققان مستقل مسائل زنان با دکتر شهلا اعزازی ، دکتر ناهيد مطيع و دکتر
اعظم خاتم از اعضای هيات مديره اين گروه گفت و گو کرده ايم.
هسته اوليه گروه محققان مستقل زنان
چطور و با چه انگيزه ای شکل گرفت؟
ما در ابتدا يک گروه تحقيقاتی بوديم که به پيشنهاد
يکی از سازمان های غيردولتی برای انجام يک پروژه تحقيقاتی درباره سند کنفرانس پکن
و تهيه گزارش وضعيت زنان ايران بر اساس محورهای نگران کننده سند پکن ، دور هم جمع
شديم و قصدمان هم ايجاد يک سازمان غيردولتی نبود، اما پس از مدتی اين ضرورت احساس
شد که اين همکاری را به صورت سازمان يافته تر ادامه دهيم تا فعاليت هايمان از
استحکام و پشتوانه بهتری برخوردار باشد و به همين جهت از شش ماه پيش به طور رسمی
گروه محققان مستقل زنان را تشکيل داديم و در حال ثبت آن هستيم.
چند عضو داريد و ورود و خروج آعضا به
گروه شما چگونه است؟
ما در حال حاضر بين ۱۰ تا ۱۵ عضو داريم.در ابتدا
اعضای گروه پژوهشگرانی بودند که برای همکاری از آنها دعوت کرده بوديم. ملاک دعوت
نيز اين بود که ما موضوعی را به محقق پيشنهاد می داديم و او هم درصورت تمايل با ما
همکاری می کرد. اما بعد از اينکه تبديل به يک گروه منسجم و متشکل شديم ، اين ضرورت
احساس شد که بايد يک شيوه معين برای عضو گيری داشته باشيم. در حال حاضر دو نوع عضو
داريم:
عضو پيوسته و عضو وابسته. عضو پيوسته کسی است که
يکی از محورهای پروژه های تحقيقاتی را سرپرستی کند و گزارش را تهيه نمايد و همچنين
در ساير فعاليت هايی که به کار گروه مربوط می شود مانند راه اندازی سايت، طراحی
واجرای کارگاه، تدوين برنامه های گروه و . همکاری و قبول مسئوليت کند. اين اعضا
هسته تصميم گيری گروه را تشکيل می دهند. کسانی هم که عضو وابسته هستند بصورت مقطعی
و در برخی از پروژه ها با گروه همکاری می کنند. که با احتساب آنها حدودا ۳۰ عضو
داريم
مديريت داخلی گروه شما به چه نحوی است؟
ما يک دوره طولانی تقريبا ۳ ساله گروهمان را به
اين صورت اداره می کرديم که يک هيات مديره پنج نفره تصميم گيری های اصلی را بر
عهده داشت ، يک هيات اجرايی دو نفره نيز در فاصله جلسات هيات مديره کارهای اجرايی
را پيش می برد و تصميم گيری های اصلی نيز در نشست هايی که هر دو ماه يکبار و با
حضور همه اعضا برگزار می شد، گرفته می شد.ولی اخيرا ساختار اداره گروه يک مقدار
تغيير کرده است و به جای هيات مديره ، يک شورای محققان تشکيل داده ايم که هر
دوهفته يکبار تشکيل جلسه می دهد و همه تصميم ها نيز در اين جلسات گرفته می
شود.کارهای اجرايی نيز بين همه اعضا تقسيم شده است و هيات اجرايی فقط پيگيری امور
را برعهده دارد. شورای محققان در حال حاضر يک گروه ۱۰ نفره است که تمام اعضای
پيوسته که مسئوليت يک کار تحقيقاتی يا مسئوليت يکی از واحدها را بر عهده دارند ،
در آن عضويت دارند.
در حقيقت ما ساختار گروه را تا جايی که ممکن بود
افقی کرده ايم، چون اعضای پيوسته ای که در هيات مديره نبودند می خواستند که در
تصميم گيری ها نقش داشته باشند و ما هم به اين نتيجه رسيديم که به نفع گروه است که
سرمايه های علمی اش که عضو شورای محققان هستند در تمام تصميم گيری ها سهيم باشند و
به همين جهت همه تصميم گيری ها را به شورای محققان محول کرديم. البته گروه ما يک
گروه خيلی باز نيست و عضويت در آن به پيشينه تحقيقاتی افراد بستگی دارد و فقط
کسانی که در حوزه زنان سابقه کار تحقيقاتی دارند و يا لااقل توانايی انجام پروژه
های تحقيقاتی را دارند و علاقمند به حوزه زنان هستند می توانند به عضويت گروه
پذيرفته شوند.
شما در رابطه با فعاليت ها و اهدافتان
چطور اطلاع رسانی می کنيد؟
بيشتر اطلاع رسانی ما از طريق ارتباطات شخصی است.
البته در صدد راه اندازی يک سايت هم هستيم ولی سايتمان هنوز در حال ساخت است.مشکل
ضعف اطلاع رسانی يک مشکل همه گير در بين سازمان های غيردولتی ايران است و بخش عمده
آن به نبود بودجه و مکان بر می گردد. با اين وجود ما سعی کرده ايم از راه های
مختلف و از طريق هر امکانی که وجود دارد ،از قبيل روزنامه ها، خبرگزار ی ها، سايت
های زنان وحتی دوستان و آشنايان اطلاع رسانی کنيم. البته بايد توجه داشته باشيد که
بدليل اينکه فعاليت های ما کاملا تخصصی هستند ، مخاطبانمان هم خاص ومحدود است.
هزينه هايی که برای انجام فعاليت
هايتان نياز داريد چگونه تامين می کنيد؟
ما سعی می کنيم که با گروه های ديگر همکاری داشته
باشيم و از امکانات آنها استفاده کنيم، چون هر کدام از اعضای گروه در انجمن های
ديگر هم عضويت دارند و اين موضوع همکاری های چند جانبه را آسان تر می کند.به عنوان
مثال برای همايشی که در رابطه با ارائه گزارش وضعيت زنان بر اساس سند پکن برگزار
کرديم، سالن را از طريق انجمن جامعه شناسی بطور رايگان از دانشگاه تهران گرفتيم و
بخشی از هزينه های پذيرايی را نيز انجمن جامعه شناسی تقبل کرد و شايد بتوانيم
بگوييم ما تنها گروهی هستيم که نشان داديم بدون بودجه وپول هم می توان کار کرد و
همايش نسبتا آبرومندی هم برگزار کرد .
ارتباط شما با سازمان های غيردولتی
زنان چطور است ؟
همانطور که گفتيم ما تا کنون برنامه های مشترک
زيادی با سازمان های غيردولتی ديگر داشته ايم. که در برخی موارد اين همکار ی در
کمک به تامين هزينه ها بوده است و دربرخی موارد در کمک به ارتقای محتوای کار ،
مانند نشستی که تيرماه برای ارائه گزارش داشته ايم از نظرات و پيشنهادات و
انتقادات سازمان های غيردولتی و صاحبنظران در تکميل گزارش وتهيه بيانيه استفاده
کرده يم. بطوريکه در نشست تيرماه يکی از وسيع ترين ارتباطات در سطح سازمان های
غيردولتی را برقرار کرديم و توانستيم مشارکت ۸۰ نفر را در تدوين اين گزار ش جلب
کنيم وکوشش زيادی برای ايجاد يک شبکه غير رسمی از فعالان سازمان های غيردولتی حول
محور مسئله پکن داشتيم و سعی کرديم تا آنجا که می توانيم اين شبکه را تقويت کرده و
گسترش دهيم
رابطه گروه شما با دولت چطور است و
اصولا ارتباط دولت و سازمان های غيردولتی را چطور ارزيابی می کنيد؟
ما اين رابطه را خيلی مثبت ارزيابی می کنيم. علی
رغم انتقاداتی که از دولت می شود. ما وقتی اولين گزارشمان را که نقد گزارش دولت از
ارزيابی وضعيت زنان برای پکن+۵ بود ارائه داديم، برخورد نماينده های دولتی بسيار
مثبت بود و حتی از ما خواستند که اين نقد و تعامل با دولت را ادامه بدهيم و برای
تدوين گزارش پکن+۱۰ هم از نماينده گروه ما برای شرکت در جلساتشان دعوت کردند، اين
موضوع خيلی اهميت دارد چون اگر قرار باشد که يک گزارش ملی از وضعيت زنان ايران
تهيه شود ، دولت بايد اين امکان را بدهد که سازمان های غيردولتی هم در اين رابطه
کار کنند و از آنها حمايت کند.
آيا شما تا بحال برنامه مشترکی با دولت
انجام داده ايد يا برای پروژه های خود از حمايت مالی دولت استفاده کرده ايد؟
نخير، ما تا کنون از هيچ گونه حمايت دولتی استفاده
نکرده ايم و تنها موضوعی که در اين رابطه مطرح شده است، کمکی است که مرکز مشارکت
امور زنان می خواهد به سازمان های غيردولتی فعال در زمينه اجلاس پکن+۱۰ بکند که در
اين رابطه يک گروه همکاری با شرکت تشکل های غيردولتی فعال در اين زمينه تشکيل شده
است و هنوز هم تصميمی برای قبول يا عدم قبول اين کمک گرفته نشده است.
آيا ارتباط و همکاری با سازمان های
منطقه ای و بين المللی و همين طور آژانس های ملل متحد در دستور کار شما قرار دارد؟
از آنجايی که مسئله پکن، يک مسئله بين المللی است
و وهمه کشورها بر آن متمرکز شده اند ، ما هم همکاری و مبادله علمی با زنان ساير
کشور ها و گروه هايی را که در صدد تهيه گزارش وضعيت زنان کشورشان هستند در دستور
کار خود قرار داده ايم. که به عنوان نمونه با گروه های غيردولتی هلند همکاری داشته
ايم و در سال ۷۸ طی ملاقاتی با فعالينی که در زمينه گزارش پکن+۵ کار می کردند ،
گزارشی را که از وضعيت زنان ايران تهيه کرده بوديم با آنان به بحث گذاشتيم و اين
گفت و گو ها خيلی برای ما مفيد و آموزنده بود. از جمله اينکه فهميديم هلندی ها با
تشکيل يک کميته دائم و همکاری مشترک سازمان های غيردولتی هر سال وضعيت زنان را بر
اساس محورهای نگران کننده سند پکن ارزيابی می کنند .مستقل از قضيه پکن هم
ارتباطاتی با برخی از محققان و پژوهشگران مسائل زنان که در دانشگاه های کشورهای
مختلف تدريس می کنند ، داشته ايم. که البته اين يک نوع مبادله علمی با افراد است و
بيشتر از طريق دپارتمان های زنان در دانشگاه ها اين ارتباط شکل گرفته است، چون به
هر حال برای کار تحقيقاتی لازم است که ما بصورت مداوم با محققانی که در حوزه ما
کار می کنند در ارتباط باشيم و از نتايج تحقيقات آنها مطلع شويم.
ولی در رابطه با پکن و ارتباط سازمانی فقط همان
همکار ی با هلند بوده و همچنين گزارش وضعيت زنان ايران که برای دبيرخانه آسيا
پاسفيک اجلاس جهانی زنان فرستاديم، که آن هم فقط در همين حد بود وخودمان در اجلاس
شرکت نداشتيم.
با آژانس های ملل متحد چطور؟
نه با اين آژانس ها هم تا کنون ارتباط و همکار ی
نداشته ايم.
دولت و آژانس های ملل متحد در تهران يک
بودجه های مشخصی را برای کمک به سازمان های غيردولتی اختصاص می دهند. دليل اينکه
شما هيچ وقت از اين کمک ها استفاده نکرده ايد چه بوده است؟
البته ما يکبار به سراغ اژانس های ملل متحد رفتيم
و خواستيم که از آنها کمک بگيريم ، اما آنها شرط گذاشتند که طرح شما بايد از طريق
واسطه گری مرکز مشارکت امور زنان پذيرفته شود که ما تمايل نداشتيم که از اين طريق
اقدام کنيم و قضيه منتفی شد.
در رابطه با دولت هم چون کار اصلی ما تهيه گزارش
وضعيت زنان ايران بر اساس سند پکن است، نمی توانستيم از دولت کمک بگيريم چون
استقلال کار برايمان خيلی اهميت داشت و به هر حال اين گزارش در جاهايی به نقد دولت
هم می پردازد.
در آينده هم قصد استفاده کردن از حمايت
های دولت و آژانس های UN را نداريد؟
خوب هميشه بايد به شرايط موجود نگاه کرد وتصميم
گرفت. ولی در مورد گزارش پکن اينکه به استقلال کار صدمه ای نخورد خيلی برايمان
اهميت دارد.
موضوعات تحقيقات وبرنامه هايتان را بر
چه اساسی انتخاب واولويت بندی می کنيد؟
تا الان اساس کار ما پکن بوده است. منتهی در اين
حوزه هم سعی داشته ايم يک ديدگاه جنسيتی در مورد تمام محورهای نگران کننده اعمال
شود و يک نوع ديد جديد زنانه و جنسيتی را در رابطه با مسائل زنان در کسانی که در
ارتباط با ما هستند ايجاد کنيم.اين هدفی است که ما در تمام برنامه هايمان مدنظر
داشته ايم.
يک ويژگی گروه ما چند رشته ای بودن آن است،چون
بطور کلی مطالعات زنان يک رشته ای است که بايد بتواند ازتخصص رشته های ديگر
استفاده کند. چون زنان يک گروه اجتماعی هستند که مسائل متعددشان نيازمند اين است
که با يک ديد تخصصی به آن پرداخته شود.
اين موضوع سبب می شود که گروه اين امکان را پيدا
کند که يک شبکه گسترده ای از متخصصان را از حوزه های ديگر ، به جنبه های مختلف
مسائل زنان ، جذب کند.اين ويژگی در آينده بر طرح ها و برنامه های ما اثر خواهد
گذشت. يعنی ما طرح هايی را انتخاب می کنيم که بتوانيم اين ديد چند رشته ای را در
آن حفظ کنيم.
ممکن است يک مقدار هم درمورد برنامه
هايی که در آينده خواهيد داشت صحبت کنيد؟
تمايل ما اين است که اين گروهی که از ۱۰_۱۵ نفر
تشکيل شده و هرکدام تخصص های متفاوتی دارند، در آينده بتواند پروژه ای مثل پکن را
شروع کند تا هرکس با توجه به تخصص خود يک قسمت از کار را برعهده بگيرد.
يک موردی هم که چند بار روی آن بحث کرده ايم اين
است که بعد از ارائه گزارش وضعيت زنان ايران بر اساس سند پکن،هر سال اقدامات دولت
را در اين حوزه ارزيابی کنيم و به عبارتی يک طرح ديده بانی در حوزه زنان داشته
باشيم و بطور مستمر آن را ادامه دهيم که طبيعتا اين طرح تمام وقت ما را نخواهد
گرفت و برنامه های ديگری هم خواهيم داشت که به علت فشار کاری زيادی که داريم هنوز
روی آن ها فکر نکرده ايم و بيشتر به شکل يکسری ايده هايی هستند که بايد در موردش
گفت و گو کنيم و الان نمی توانيم برنامه خاصی را برای آينده اعلام کنيم.
