دمشق بر سر دو راهی

 

احمد زيدآبادي

 

بيش از هزار سرباز سوری در حال برچيدن پايگاه های خود در جنوب بيروت به منظور انتقال به دره بقاع و يا خروج از لبنان هستند. اين حركت در پی تصويب قطعنامه ۱۵۵۶ شورای امنيت سازمان ملل صورت می گيرد، قطعنامه ای كه خواستار خروج نيروهای خارجی _ ارتش سوريه _ از لبنان و خلع سلاح و انحلال گروه های شبه نظامی _ جنبش حزب الله _ در آن كشور شده است. هر چند كه سوريه و لبنان قطعنامه ۱۵۵۶ را به دليل «دخالت در امور داخلی كشورهای عرب» با خشم و نفرت رد كردند و حتی پارلمان لبنان با اصلاح قانون اساسی و تمديد رياست جمهوری اميل لحود به مدت سه سال ديگر، يكی از بندهای قطعنامه را در عمل ناديده گرفت، اما با نزديك شدن زمان ارائه گزارش كوفی عنان دبيركل سازمان ملل متحد به شورای امنيت درباره ميزان پايبندی سوريه و لبنان به قطعنامه ،۱۵۵۶ رهبران دمشق و بيروت می كوشند تا با حركت در مسير اجرای برخی بندهای قطعنامه از رويارويی تمام عيار با سازمان ملل و تحمل پيامدهای نقض قطعنامه، فرار كنند. در واقع رهبران سوريه قطعنامه ۱۵۵۶ را كه به ابتكار آمريكا و حمايت قاطع فرانسه در اوايل ماه جاری ميلادی در شورای امنيت به تصويب رسيد، صرفاً ابزار فشاری برای واداشتن دمشق به همكاری با نيروهای آمريكايی در عراق و اخراج رهبران گروه های فلسطينی حماس و جهاد اسلامی از خاك سوريه می دانند. آنها برای چنين تصوری، دليل قوی و قاطعی در دست دارند. رهبران سوريه به ياد می آورند كه پس از پيمان طائف كه به پايان جنگ داخلی ۱۴ ساله لبنان در سال ۱۹۹۰ انجاميد، ادامه حضور ۱۷ هزار نظامی سوری در قلمرو آن كشور با مشكل روبه رو شد، اما حافظ اسد رئيس جمهور فقيد سوريه با چرخشی ناگهانی در سياست خارجی خود، از طريق مشاركت در ائتلاف بين المللی عليه عراق و اعلام آمادگی برای مذاكره با اسرائيل در كنفرانس مادريد، حمايت واشنگتن را از تداوم حضور ارتش سوريه در خاك لبنان _ كه چيزی جز سلطه سياسی بر آن كشور كوچك نيست _ به دست آورد. از نگاه بشار اسد رئيس جمهور كنونی سوريه، همان سناريو در حال تكرار است. به تصور او سوريه می تواند از طريق همكاری با واشنگتن برای تامين امنيت عراق و نيز اخراج رهبران حماس از دمشق، آمريكا را از پيگيری جدی خروج نظاميان سوری از لبنان باز دارد. از همين رو پس از ديدار اخير ويليام برنز نماينده آمريكا در خاورميانه با بشار اسد در دمشق، رسانه های بين المللی از موافقت اسد جوان با گشت زنی مشترك نظاميان آمريكا و سوريه در مرز عراق به منظور جلوگيری از نفوذ «نيروهای انتحاری» به خاك آن كشور و همچنين آ مادگی دمشق برای از سرگيری مذاكرات دوجانبه با دولت اسرائيل خبر دادند. پاره ای سايت های خبری نه چندان معتبر نيز از اخراج خالد مشعل رهبر سياسی حماس از سوريه سخن به ميان آوردند. با اين همه اين نوع اقدام ها _ در صورت صحت _ گرچه از فشار آمريكا بر سوريه می كاهد اما به پذيرش ادامه استقرار ارتش سوريه در خاك لبنان از سوی آمريكا و عادی سازی روابط دوطرف منجر نمی شود. آمريكا فقط در صورتی حضور ارتش سوريه را در لبنان تحمل می كند كه اين حضور خلع سلاح نيروهای حزب الله را در پی داشته باشد. به ادعای آمريكا و اسرائيل، حزب الله لبنان حدود ۱۳ هزار موشك كاتيوشا و ده ها فروند موشك با برد ۵۰ تا ۶۰ كيلومتر در جنوب لبنان مستقر كرده است و به وسيله آنها قادر است شهرك های شمالی و حتی شهرهای پرجمعيت مركزی اسرائيل را هدف قرار دهد.

واشنگتن و تل آويو، به شدت نگران آنند كه با تشديد فشارهای بين المللی عليه ايران _ در ماجرای پرونده هسته ای _ حزب الله به عنوان متحد نزديك تهران، توان نظامی خود را عليه اسرائيل به كار گيرد. بنابراين از نظر آنها پيش از وقوع چنين حادثه ای، حزب الله بايد خلع سلاح شود و اين نكته ای است كه به صراحت در قطعنامه ۱۵۵۶ گنجانده شده است. در اين ميان، اگر ارتش سوريه ماموريت خلع سلاح حزب الله را بپذيرد _ امری كه مستلزم چرخشی ۱۸۰ درجه ای در سياست های دمشق است _ جابه جايی محدود نيروهای آن كشور در لبنان، حاميان قطعنامه ۱۵۵۶ _ به جز فرانسه _ را راضی خواهد كرد، اما اگر رهبران دمشق بر استمرار حضور نظامی حزب الله در جنوب لبنان اصرار ورزند، فشار آمريكا بر سوريه از طريق پيگيری جدی اجرای مفاد قطعنامه ۱۵۵۶ شدت خواهد گرفت. نهايت اينكه سوريه بر سر دو راهی همكاری با آمريكا يا فشار فزاينده قرار گرفته است و تجربه نشان می دهد كه سوری ها در «چرخش سياسی» ماهرترين بازيگران خاورميانه اند!