گفتگوی کوتاهی با شيرين عبادی در حاشيه مراسم دريافت جايزه لايب​نيتز

انگشتری برای صلح و حقوق بشر

 

عفت ماهباز

(ايران امروز)

 

يک سال پس از دريافت جايزه صلح نوبل توسط خانم شيرين عبادی ، وی يکبار ديگر برنده جايزه ديگری به خاطر کوشش​هايش درزمينه حقوق زنان و حقوق بشر شد: جايزه «انگشتر لايبنيتر»

پنجشنبه هفتم اکتبر، او در شهر​هانوور آلمان و در ميان جمعی از شخصيت​های آلمانی و علاقمندان ايرانی در محل باشگاه مطبوعات شهر حاضر شد و جايزه خودرا دريافت کرد.

در اين يک سال، از سخنرانی در اسلو به هنگام دريافت جايزه نوبل تا به امروز ، کم نبودند کسانی که بر شيرين عبادی خرده می​گرفتند که چرا چنين نگفت و چنان گفت ، چنين نکرد و چنان کرد و چرا آنجا کوتاه آمد و چرا اينجا واکنش مناسب نداشت... سخنرانی خانم عبادی در ​هانوور آلمان گويی جمع بندی يک سال حرف و عمل او بود، بی​آنکه او خود قصد چنين جمع بندی را داشته باشد. با آرامش و تسلط بيشتر در جمع نسبتا کوچک حاضران حاضر شد و سخنانش را روشن​تر از هر زمان ديگر روی مسائل مبتلابه کشور متمرکز کرد.

شيرين عبادی همراه خانم «کلوديا روت» رهبر حزب سبزهای آلمان و مسئول امور حقوق بشر در پارلمان آن کشور و خانم «بريگته سيپريز» وزير دادگستری آلمان وارد محل برگزاری مراسم شد. سر هر ميزی رفت و مهرش را با همه تقسيم کرد. علی الخصوص با ايرانيان. در سخنرانی​اش گفت «به يگديگر مهر به ورزيد ، محبت تنها کالايی است که با خرج کردن کم نمی​شود» و خود نيز چنين کرد. از يوسفی اشکوری ، اکبر گنجی ، ناصر زرافشان ، هدی صابر ، تقی رحمانی ، رضا عليجانی، عباس عبدی و ديگر زندانيان سياسی نام برد و نگرانی اش را در مورد وضعيت حقوق بشر در ايران ابراز داشت.

خانم عبادی در جايی از سخنانش اعلام کرد: من به عنوان مدافع حقوق بشر در کنار تنی چند از همکاران و همفکران خود مبادرت به تاسيس يک انجمن غيرانتفاعی و مستقل کرديم و حول سه محور فعاليت می​کنيم:

۱- دفاع رايگان از متهمين سياسی و عقيدتی

۲- حمايت از خانواده​های زندانيان سياسی

۳- اعلام موضع نسبت به نقض حقوق بشر و گزارش مستمر وضع حقوق بشر در ايران

شيرين عبادی بارديگر تاکيد کرد ما می​توانيم مسلمان باشيم و به دموکراسی احترام بگذاريم ، ما می​توانيم مسلمان باشيم و حقوق بشر را رعايت کنيم. اسلام دين برابری است و با ديکتاتوری مخالف است... مردم مسلمان نبايد فريب مستبدان و زورگويان را بخورند...

او تاکيد کرد: دمکراسی معنای يکسانی دارد و شرق و غرب ومسيحی و مسلمان ندارد. از فلسطين گفت و از خاورميانه در خون بخاطر نفت​اش. از زنان و تبعض جنسی در ايران و اينکه جنبش فمينستی در ايران عمق و وسعت زيادی يافته است...

يورک گوستر رئيس باشگاه مطبوعات​هانوور درباره شيرين عبادی گفت: شيرين عبادی نويسنده ، حقوقدان و مهمتر از همه مدافع حقوق بشر است. او نماينده جهانی مسلمانان و نماينده بسياری ازايرانيان است. و خانم عبادی در آغاز سخنرانی​اش اظهار داشت: جايزه اهدايی شما را با کمال ميل می​پذيريم و اين انگشتری را چون شيئی مقدس همه جا با خودم خواهم داشت. اين نمايانگر تمدن و مهربانی شما آلمان ​هاست... (گزارشی از سخنرانی خانم عبادی متعاقبا منتشر خواهد شد.)

بيش از ۱۷۰ نفر ايرانی در سالن حضور دارند و شمار زيادی از شخصيت​های سياسی ، علمی و فرهنگی آلمانی. در فضای سالن يگانگی و مهر موج می​زند و کسی خودرا در آن ميان بيگانه نمی​يابد. هر يک از ايرانيان حاضر در اين سالن شايد بيش از ۱۵ سال عمر خودرا در اين سرزمين گذرانده​اند و دلبستگی​هايی نيز به اين فرهنگ پيدا کرده​اند و اين خود صميميتی به فضای ميهمانی می​دهد.

در ميان اين جمع صميمی تنها يک نفر را می​بينم که تنهاست. جوانی که ريش انبوهی دارد و ظاهرش می​گويد مسلمان مومن و معتقدی است. نمی​دانم کيست. شايد... کسی به او اعتنايی ندارد. لحظه​ای کوتاه با شرين عبادی سخن می​گويد و اين شايد تنها تماس او با سايرين در چند ساعت طول مراسم بود. احساس دردناکی بايد باشد اين فاصله و تنهايی در ميان اين جمع و اين همه ايرانی... براستی مسئول تنهايی او چه کسی است؟ ريش انبوه او؟ و يا مسلمان بودنش؟ و يا افکار وعقايدی که بر ذهنش چنگک زده اند؟...

در خارج از سالن نيز البته مراسمی برپا بود! گروهی ۶۰ - ۷۰ نفره در فاصله​ای از درب وردی سالن مراسم ايستاده و با پلاکارت و بدون پلاکارت در مخالفت با اهدای جايزه به شيرين عبادی تظاهرات می​کردند. چيزی شبيه به آنچه سال پيش در اسلو به هنگام به اعطا جايزه به خانم عبادی اتفاق افتاد.

در گفتگوی کوتاهم با شيرين عبادی سئوال​هايم را با همين "مخالفان" شروع کردم...

 

ماهباز: پشت در عده​ای در مخالفت اهدای جايزه به شما شعار می​دهند همان​هايی که در نروژ هم بودند. در مورد اين عده چه فکر می​کنيد؟

شيرين عبادی: من اين آزادی را برای همه افراد قائل هستم که عقايد خودشان را بيان کنند. بنابراين اينکه عده​ای مخالف من هستند خيلی طبيعی است. اما آنچه مرا به تعجب وامی دارد اين است که چرا اينها مخالف هستند. در ايران عده​ای از بنيادگرايان مخالف من هستند و من می​دانم چرا ، اما کسانی که در خارج زندگی می​کنند و جزو روشنفکران هستند ، آنها بگويند چرا مخالفند. من از شما خواهش می​کنم نطق امشب مرا چاپ کنيد و بپرسيد اگر آنها جای من بودند و بجای من جايزه را می​بردند آيا بيشتر از اين می​گفتند؟ و اگر می​خواستند در ايران فعاليت کنند بيشتر از اين می​کردند؟ توجه داشته باشيد وضعيت من با کسانی که در ابتدا داخل حکومت بودند و بعد به خاطر از دست دادن مشاغل خودشان آزاديخواه شدند فرق می​کند. من هرگز داخل حکومت نبودم. حتی ده شاهی از حکومت کسب درآمد نکرده​ام. من همواره يک وکيل مدافع مستقل بودم که چوب استقلال خودم را خورده​ام. سئوال من اين است آن کسی که خود را روشنفکر می​داند و حاضر می​شود در شب سرد تاريک بيايد و جلوی در بياستد و بگويد با اعطای جايزه به من مخالف است ، اگر خودش اين جايزه را می​گرفت چه نطقی می​کرد؟ غير از نقطی که من امشب کردم؟

 

ماهباز: آيا شرايط کاری خودرا بعد از دريافت جايزه نوبل تغيير داده​ايد ، آيا مسائل زنان در ايران برای شما همچنان اهميت دارند؟ اينگونه به نظر می​رسد که اولويت را برای مسائل ديگری داده​ايد...

شيرين عبادی: الان هم مسائل زنان برايم اهميت ويژه​ای دارند. اساسا دمکراسی و حقوق زنان دو کفه يک ترازو هستند. آيا شما کشوری را سراغ داريد که وضعيت حقوق زنان خراب باشد اما دموکراسی خوب باشد؟ بنابراين يکی از شاخص​های دموکراسی در هر کشوری وضعيت حقوق زنان است. از اين لحاظ وضعيت حقوقی زنان برايم بسيار حائز اهميت است اما توجه داشته باشيد من قبل از جايزه نوبل سخنران​هايم در ايران و يا در خارج ازايران برای ايرانی​ها بود اما اين جايزه خوشبختانه يا متاسفانه به من يک وجهه بين المللی داده. جاهايی که از من دعوت می​کنند غالبا غير ايرانی هستند و برای آنها جذاب نيست که فقط مشکلات ايرانيان را بگويم ، بلکه بايد مشکلات بين المللی را هم بگويم. و طبيعی است که مشکلات ايران هم خارج از مشکلات بين المللی نيست. وقتی از مسائل خاورميانه صحبت می​کنم ايران هم مدنظرم است. وقتی از مشکلات جهان اسلام صحبت می​کنم ايران هم داخل در اين مسئله است. اما همه هموطنان من بدانند که در داخل ايران مسائل ومشکلات ايران را مطرح می​کنم. در خارج ازايران اگر مستمعين من ايرانی باشند بازهم من مسائل ايران را مطرح می​کنم اما اگر قرار باشد مستمعين من غير ايرانی باشد برای آنها جالب توجه نخواهد بود که من فقط مشکلات ايران را مطرح کنم. من مجبورم در اينجا مسايل را از ديد بين​المللی مورد توجه قرار دهم.

 

ماهباز: وضعيت زندگی​تان با توجه به شرايط جديدتان چگونه است؟ چقدر فشارکار رويتان است؟

شيرين عبادی: خيلی زياد. در حقيقت تاريخ برايم خيلی زود ورق می​خورد. حتی گاهی اوقات متوجه گذشت ايام نمی​شوم. من سفرهای زيادی بايد بروم در عين حال سعی می​کنم که به کارم در ايران صدمه نخورد. به همين دليل سعی می​کنم حداقل يک هفته در ماه درايران باشم و تمام کار سی روز را در يک هفته انجام دهم. خوب طبيعی است که خيلی فشرده کار می​کنم. وقتی در سفر هستم هم کار می​کنم. مثلا از وقتی به آلمان آمدم يک صبح به دلخواه خودم آزاد نبودم. می​توانستم سفرم را به آلمان طولانی​تر بکنم و کمی به استراحت بپردازم اما در آن صورت از بقيه برنامه​ام باز می​ماندم. بنابراين فعلا قرار است تا کار کنيم به شرط بقاء و حيات. روزگاران آتی هم کمی فرصت استراحت داشته باشم.

 

ماهباز: در ايران چه مسائلی شما را مورد تهديد قرار می​دهد؟

شيرين عبادی: در حقيقيت من از ده سال قبل تاکنون مورد تهديدات کتبی و تلفنی قرار می​گرفتم. الان هم وضع فرق نکرده است و همچنان تهديدات ادامه دارد اما ياد گرفتم به اين تهديدات ترتيب اثر ندهم و در کارم اثر نداشته باشد.