گزارش خبرگزاری دانشجويان ايران

«خط قرمز​ها، انتخاب کتاب سال کودک و نوجوان را

با مشکل مواجه کرده است؟»

سرپرست دفتر مطالعات ادبيات داستانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، درباره​ی انتخاب نشدن کتاب سال کودک و نوجوان، گفت: سياست کلی نظام، مدارای با نويسندگان و تفکر فردی هنرمندان است. بنابراين، داور، نبايد تسليم هوچی​گری​های بی​پايه، گمانه​زنی​های بی​جا و تصورهای خارج از متن شود.

پيروز قاسمی سرپرست دفتر مطالعات ادبيات داستانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفت​وگو با خبرنگار بخش ادبی خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، با بيان اين مطلب افزود: سال​هاست که در کشور ما، به بهانه​های گوناگون، مراسمی درباره​ی "انتخاب کتاب سال" با سليقه​های متفاوت برگزار می​شود. از مهم​ترين و اصلی​ترين اين جايزه​ها، يکی از آن​ها، انتخاب کتاب سال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است که در دهه​ی فجر هر سال، با حضور عالی​ترين مقام اجرايی کشور برپا می​شود و با توجه به سطح حضور سياسی و فرهنگی مسؤولان کشور و مقدار جايزه، در نوع خود بی​نظير است. با اين وصف، آسيب​هايی که در چرخه​ی انتخاب کتاب در اين جايزه وجود دارد، با آسيب​هايی که در هر انتخاب ديگری حتا در سطح پايين رخ می​دهد تشابه شکلی دارد.

اين نويسنده، نخستين مشکل را وجود خط قرمز​های غيرضروری و فرضی دانست که چندان هم مبنای حکومتی ندارد و گفت: در کشور ما تا آن​جا که اطلاع دارم، مراجع رسمی نظام، اصلا چنين خط قرمزی ندارند. منتها حضور برخی از تشکل​های ظاهرا صنفی و برخی هوچی​گری​ها، خط قرمزهای کاذبی به​وجود آورده است که به دلايل واهی، انتخاب کتاب را دشوار می​کند.

او قديمی بودن آيين​نامه را از ديگر مشکل​ها عنوان و تصريح کرد: آيين​نامه در زمانی متناسب با زمان خود نوشته شده و امروز ديگر تناسبی با شرايط روز ندارد. البته اين مشکل، به​آسانی قابل رفع بوده است.

قاسمی تأکيد کرد: سومين مشکل که مهم​ترين مشکل نيز شمرده می​شود، تصور نادرستی است که ما درباره​ی انتخاب داور داريم. ما عموما می​پنداريم که نويسنده​ی خوب، می​تواند داور خوبی هم باشد؛ درحالی​که به گمان من چنين نيست.

سرپرست دفتر مطالعات ادبيات داستانی، گفت: داوری، دارای ويژگی​هايی است که نويسندگی، شايد الزاما دارای آن نباشد. مهم​ترين اين ويژگی​ها، شجاعت است. البته شجاعتی که منبعث از علم داور نسبت به شرايط سياسی روز جامعه و ارزش​های ادبی باشد.

وی گفت: گروه​های فشاری وجود دارند که می​توانند به ميل خود، سياست​های کلی نظام را نقض کنند. حال آن​که از اصلی​ترين شجاعت​های داوری، بايد دفاع از انتخاب خودشان باشد؛ يعنی وقتی سياست کلی نظام، مدارای با نويسندگان و با تفکر فردی هنرمندان است، داور، ديگر نبايد تسليم هوچی​گری​های بی​پايه​ و گمانه​زنی​های بی​جا و تصورهای خارج از متن و احيانا ماليخوليايی و قبيله​ای افراد شود. اين ديگر چيزی نيست که اصلاح آن را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی يا هر نهاد دولتی و غيردولتی ديگر توقع داشته باشيم؛ بلکه اين امر، بيش از هر چيز، بايد در ميان خود ما به سامان برسد.

دبير انجمن نويسندگان کودک و نوجوان نيز در گفت​وگو با خبرنگار ادبی ايسنا، انتقادهای وارد بر انتخاب کتاب سال را به آيين​نامه​ی آن مربوط دانست.

علی​اصغر سيدآبادی دبير انجمن نويسندگان کودک و نوجوان با بيان اين مطلب تصريح کرد: مطابق آيين​نامه، انتخاب کتاب سال، منوط به کسب حد نصاب نمره توسط اکثريت داوران است. چنين اکثريتی، هرگز حاصل نخواهد شد؛ مگر آن​که سليقه​ی خاصی بر هيات داوران حاکم باشد که اين، خود، آفت است.

او با بيان اين​که وجود سليقه​های متنوع در ادبيات، اصل الزامی و انکارناپذير است، گفت: ازسوی ديگر، اگر به وجود تنوع سليقه اعتقاد داشته باشيم و آن​را اعمال کنيم، توافق لازم برای به​دست آوردن حد نصاب نمره و امتياز، هرگز حاصل نخواهد شد.

سيدآبادی در پايان گفت: انتخاب کتاب سال، بويژه در بخش ادبيات، منوط به نوعی نخبه​گرايی است که هرگز حاصل نخواهد شد.

اما دبير خانه​ی داستان در تحليل انتخاب کتاب سال، بويژه کتاب سال کودک و نوجوان، گفت: انتخاب کتاب سال، رويداد فرهنگی به​حساب می​آيد؛ اما دليل​هايی وجود دارد که اين پديده و رخداد فرهنگی، هم​واره اهل فرهنگی را راضی نمی​کند.

جواد جزينی در گفت​وگو با خبرنگار ادبی ايسنا افزود: برخی از اين معضل​ها، اجرايی و بخشی ديگر، به آيين​نامه​ها و دستورنامه​ها بر​می​گردد. ازسوی ديگر، تلقی سياسی يا دل​واپسی​های سياسی از انتخاب برخی از کتاب​ها، متأسفانه چند دوره از اين انتخاب​ها را به مشکل دچار کرده است.

مدير پيشين هنرستان ادبيات داستانی، بيان کرد: انتخاب داوران هم احتمالا مشکل ديگر اجرايی است. گاهی از روی ترکيب داوران می​شود کتاب انتخابی را هم پيش​بينی کرد.

وی با بيان اين​که آيين​نامه​ها در اين زمينه پويا نيستند، گفت: شايد مطلوب​تر آن باشد که مسؤولان، با مشورت با دست​اندرکاران و اهل فن، نسبت به تصحيح اين آيين​نامه​ها اقدام کنند.