جمعه ۹ اسفند ۱۳۸۱ - ۲۸ فوريه ۲۰۰۳

 

درباره ی

بخشی از تاريخ جنبش روشنفکری ايران

 

مليحه تيره گل

 

 

درباره ی

بخشی از تاريخ جنبش روشنفکری ايران

(دوره ی ۵ جلدی)

مسعود نقره کار

سوئد: نشر باران، ۲۰۰۲/

۳۴۹۹ صفحه، ۹۹ دلار

 

 

اين مجموعه، چنان که بر جلد کتابهای پنجگانه ی آن نوشته شده، قرار است بررسی تاريخی/ تحليلی کانون نويسندگان ايران باشد. مسعود نقره کار برای تدوين اين دورهی پنج جلدی، قريب دهسال به گردآوری مآخذ، گفتوگو با نويسندگان درگير در جريانات تشکيل کانون، و مطالعه و بررسی مدارک تاريخی، مشغول بوده است، و با اين که خود در پيشگفتار کتاب چندبار به ناکاملبودن و کاستيهای احتمالی آن اشاره ميکند، فرآوردهی يک دهه کوشش و مطالعه و صرف وقت، يعنی گردآوری اجزاء پديده ای که وجود داشت، اما از نظر تحقيق و پژوهش، قابل مراجعه نبود، حتا اگر کاستيهايی هم داشته باشد، باز کاری کارستان است. ميگوئيم: "اگر" زيرا که خواندن و بررسی اين اثر سه هزار صفحه ای، زمان بيشتر و مکان گسترده تری برای نگارش يک نقد همه جانبه را طلب ميکند.

جلد اول کتاب، پس از يک بازنگري فشرده از فرهنگ و هنر ايران در دوران معاصر، به زمينه های سياسی، اجتماعی، و فرهنگی شکلگيري کانون نويسندگان ايران، چگونگی شکلگيری آن، اساسنامه ی کانون، و فعاليتهای دوره ی نخست کانون (۱۳۴۵ تا ۱۳۴۹)، اختصاص دارد که به همراه حدود ۲۰۰ صفحه سند و عکس، به چاپ رسيده است.

جلد دوم کتاب، پس از مرور رويدادهای مربوط به نشر کتاب و امور نوشتاری از سال تعطيل شدن کانون، رويداد شبهای شعر گوته، انقلاب بهمن ۵۷، شکلگيری دوره ی دوم کانون نويسندگان (۱۳۵۵ تا ۱۳۶۰)، فعاليت ها، انشعاب در کانون و نقش حزب توده در آن، شکلگيری "شورای نويسندگان و هنرمندان ايران"، و ديدگاهها و جمعبنديها، اسناد و عکسها را شامل ميشود.

جلد سوم، بحثهای مربوط به چگونگی آغاز فعاليت مجدد و علنی کانون نويسندگان و رويدادهای مربوط به آن (دوره ی سوم، ۱۳۶۷ تا ۱۳۸۰) را همراه با اسناد و عکسها، در بر دارد.

جلد چهارم، مربوط به تأسيس "کانون نويسندگان ايران در تبعيد" (۱۳۶۱/ ۱۹۸۲ ميلادی) است" که شامل چگونگی روند شکلگيری، فعاليتها، بازتابهای اين کانون نسبت به فعاليتهای و ديدگاههای کانون در درون مرز، و رابطه ی کانون با "انجمن قلم ايران" ميشود. اين جلد از کتاب نيز تعداد زيادی اطلاعيه، اعلاميه، و بيانيه ی کانون نويسندگان ايران در تبعيد را به همراه عکسهايی از اعضا و هيئتهای دبيران کانون در طی دوره های گذشته، به چاپ رسانيده است.

جلد پنجم، مصاحبه های مسعود نقرهکار است با اعضای دوران متفاوت کانون نويسندگان، که اکثر آنان هم اکنون در برون مرزهای ايران زيست ميکنند، و برخی از آنان در حال حاضر "عضو کانون نويسندگان در تبعيد نيستند.

چنان که گفته شد، اهميت اين اثر سوای کاستيهای احتمالی در ساختار يا محتوای آن بيش از آن است که به اين معرفي مختصر بسنده شود. زيرا با همه ی زحماتی که دکتر نقره کار برای تدوين آن، و نشرباران در انتشار آن متحمل شده اند، سکوت درباره ی کاستيهای احتمالي اين اثر، ميتواند به تحريف تاريخ منجر شود، و يا ناديده گرفتن نقاط درخشان کار، ميتواند به دلسردی مؤلفانی که ساليان سال بر روی يک موضوع پژوهش ميکنند، بيانجامد.

اما در هر حال، حضور اين اثر تاريخی، در ساحت تاريخ فرهنگ ايران، و به ويژه، تاريخ روشنفکری ايران معاصر، رويدادی فرخنده است؛ زيرا که اين مجموعه، به منزله ی آئينهای است در برابر تلاشهای پيگير اهل قلم، در رويارويي های گاه خونين، با پديده های سأنسور و ديکتاتوری در هر دو رژيم، و در عينحال، کشمکشهايی را باز ميتاباند که نويسندگان ما، در راه نهادينه کردن گوهر دموکراسی، با خود و با يکديگر داشتهاند.

(از هفته نامه ی ايرانشهر/ ۱۳۸۱)